Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Búkil qazaq dalasy Abaıdy «Abaı» dep qana tanyǵan. Tek patshalyqtyń keńselerinde, ıaǵnı kolonıaldyq bıliktiń ishki qaǵazdarynda ǵana ony «Kýnanbaev» dep jazǵan. Endi sony bizdiń tóreshil, qaǵazdan bir sát aýytqı almaıtyn bilimsiz, bıýrokat sheneýnikterimiz sol qalpy túsirgen eken. Sol jazǵandar ózderiniń kolonıaldyq bıliktiń sózimen sóılep turǵanyn bile me eken? Aı, bilmeıdi-aý, ondaıdy oılaýǵa sanalary da jetpeıdi. Bizde kóshe atyn famılııamen jazý kerek dedi, endeshe «Qunanbaev» bolý kerek, Abaı dep qazaqtar ataı bersin dep oılaıdy-aý mundarlar.
Osy máseleni «Egemenge» jazbaı, ózderine aıtyp, bildirgen edik, biraq ózgergen eshteńe joq. Ol – ol ma, Petropavldaǵy eń úlken kóshelerdiń birine berilgen Abaı esimi de «Qunanbaev» bolyp jazylyp tur... Aýyzeki tilde turǵyndardyń bári «Abaı kóshesi» deıtin dańǵyldy «saýaty zor» bir sheneýnikter osylaı túzetken eken. Halyq ne deıdi, Qunanbaev degenge «bul kim edi» dep oılanyp qalmaı ma degendi kerek qylyp turǵan adam joq. Dál osy kóshede ornalasqan ýnıversıtettiń aǵylyp jatqan stýdentteri ózderin Abaı kóshesimen kele jatyrmyz dep oılap, úıdiń qabyrǵasyndaǵy jazýdy kórgende daǵdaryp qalýlary sózsiz...
Sol sııaqty bir kezde Jambyl kóshesine bir bilgishter «Jabaev kóshesi» dep jazyp qoıǵan edi. Ony áıteýir sol kezdegi oblys ákimi Taıyr Mansurov túzetkizgen bolatyn. Búkil KSRO-ǵa kezinde Jambyl (Djambýl) bolyp tanylǵan aqyn bir bilgishterdiń aqylymen osylaı «Jabaev» dep jazylatyn bolǵan.
Al burynnan kele jatqan «Amangeldi kóshesi» bizde áıteýir ózgermeı, durys tur. Biraq eldiń astanasynda batyrdyń atyna berilgen kóshe «Imanov». Alǵash barǵan kezde biz de buǵan tańyrqap júrgen edik. Imanov degen basqa bireý eken dep oılaǵanbyz, sóıtsek Amangeldiniń ózi eken...
Bul másele birinshi ret kóterilip otyrǵan joq, buryn da talaılar aıtqan. Biraq kóshe ataýlaryn qalaı jazý kerek degendi kórsetip bergen nusqaýlyq ózgermegen soń bári de sol qalpynda qalyp keledi. Sol nusqaýlyqty túzetip, jeke tulǵalarǵa kisi esimin bergende onyń famılııasyn emes, halyq bergen atyn jazý kerek dese – bárin ózgertip, durys tártipke keltirýge bolýshy edi.
Sonymen birge Shoqan Ýálıhanov, Sáken Seıfýllın, Maǵjan Jumabaev sekildi esimder famılııasymen qosarlanyp tanylǵanyn da eskerý kerek. Máselen, bizdiń oblysta «Ýálıhanov» aýdany bar. Ony keıbireýler Shyńǵys nemese Shota Ýálıhanovtyń atyna berilgen eken dep qalýlary da ǵajap emes. Sondyqtan bul jerde Shoqan esimin famılııaǵa qosyp, birge ataǵan jón. Sol sııaqty Sákenniń nemese Maǵjannyń da jeke esimderi emes, soılary famılııasymen qosarlanyp aıtylǵany jón. О́ıtkeni «Sáken aýdany» nemese «Sáken kóshesi» deseńiz ol qaı Sáken dep jurt ańtarylyp qalady. Bizdiń qaladaǵy «S.Sháımerdenov kóshesi» degendi Safýannyń esimi me, Saıynnyń esimi me dep suraıtyndar bar. Maǵjan esimi de erte kezden famılııasymen birge tanylǵanyn eskerý kerek.
Bizde aýdan ataýlaryna qatysty da bir úılespeýshilik bar. Mysaly, Maǵjan Jumabaev aýdanyn osylaı ataımyz da Ǵabıt Músirepov aýdanyn resmı túrde jazǵanda «Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdan» deıdi. «Atyndaǵy» degendi qaı «danyshpan» qosqany belgisiz, áıteýir qalmaı keledi. Osyndaı keleńsizdikterdiń bári ataýlardyń aldymen oryssha týyp, ony qazaqshaǵa sózbe-sóz, aqylǵa salmaı aýdara salǵannyń kesiri. Endi sony túzetetin kez keldi.
Soltústik Qazaqstan oblysy
