О́zbekstan: Halyqtyń qalaýyna qulaq asty

Ne? Qaıda? Qashan?

Shildeniń alǵashqy kún­deri О́zbek­stan qura­myn­daǵy Qaraqalpaqstan Res­pýb­lı­ka­synyń astanasy Nókiste júz­­de­gen adam sherýge shyqty. Na­ra­­zy halyq Tashkenttiń Qara­qal­paq­­stan­dy «egemen» márte­be­si­nen aıyrý josparyna qarsy shyǵyp, táýelsiz jýrnalıst Dáý­letmurat Tájimuratovty bosatýdy talap etti.

О́zbekstan Konstıtýsııaǵa ózge­rister men tolyqtyrý engizýdi jos­par­­lap otyr. Jańa qujatta Qaraqal­­paq­standy egemen dárejesinen aıyrý, sondaı-aq О́z­bekstan quramynan shyǵýǵa ty­ıym salý baby engiziledi.

Resmı málimetke súıensek, qaq­tyǵys saldarynan 18 adam mert bolǵan. 250-ge jýyq turǵyn ja­ra­lanyp, 500-ge jýyq adam us­talǵan. Quqyq qorǵaýshylar qaza tapqandar sany resmı derek­ten kóp bolýy múmkin ekenin aıtady.

Qazirgi tańda Qaraqalpaqstanda tó­tenshe jaǵdaı engizilip, aımaq terrıtorııasy men turǵyndary qatań baqylaýǵa alynǵan. О́zbekstan prezıdenti Shavkat Mır­zııoev osy oqıǵadan keıin Qara­qal­paqstannyń egemen mártebesin ózge­ris­siz qaldyrýdy usyndy. Sondaı-aq Qara­qalpaqstan Joǵarǵy Keńesinde sóı­legen sózinde bolǵan oqıǵaǵa jergilikti depýtattardyń kinásy baryn aıtty.

«Osyny ózderiń bastadyńdar, ózde­riń bastama kóterip, qol qoıyp, usynyp, maqul­­dadyńdar», dedi Sh.Mırzııoev.

Resmı málimetke sáıkes, О́zbekstan Kon­stıtýsııasyndaǵy 70, 71, 72, 74 jáne 75-bap redaksııalary ózgertilmeıtin boldy. Qara­qalpaqstan Respýblıkasynyń egemendik mártebesi jáne qalaǵan ýaqy­tynda referendým arqyly О́zbekstan quramynan shyǵý múmkindigi saqtalady.

Jalpy, Qaraqalpaqstan – О́zbekstan quramyndaǵy avtonomııaly aımaq. Eldiń 40 paıyz aýmaǵyn alyp jatyr. Shamamen, 1,9 mıllıon adam mekendeıdi. Resmı eki tili bar: qaraqalpaq jáne ózbek. 1924 jyly Qaraqalpaq avtonomııaly oblysy quryl­dy. 1925 jyldan 1930 jylǵa deıin Qazaq AKSR qu­ramynda boldy. 1930 jyldan 1936 jyl­ǵa deıin RSFSR quramyn­da, al 1936 jyly 5 jeltoqsanda О́zbek KSR-na ótti. KSRO ydyraǵannan keıin Respýblıka О́zbekstannyń quramyna endi, biraq oǵan egemendik alý quqyǵy berildi.

Qazaqstan baýyrlas elge qoldaý bildirdi

Qaraqalpaqstandaǵy oqıǵadan keıin Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev telefon arqyly sóılesti. Áńgime barysynda ekijaqty jáne óńir­lik kún tártibindegi máselelerdi tal­qy­lanǵany belgili.

Prezıdent О́zbekstan bas­shy­lyǵy­nyń Qaraqalpaqstandaǵy tu­raq­ty­lyq­ty qamtamasyz etý jónindegi she­shimi ýaq­tyly qabyldanǵanyn atap ótti. Qasym-Jomart Toqaev Shavkat Mırzııoevtiń Konstıtý­sııaǵa ózgerister engizý jónindegi referen­dým­dy sátti ótkizýine tilektestik bildirip, bul oqıǵa baýyrlas О́zbekstandy jańǵyrtýǵa ba­ǵyttalǵan aýqymdy ­saıası jáne áleýmet­tik-ekonomıkalyq baǵ­dar­la­malardy jú­zege asyrý úshin mańyzdy qadam bolatynyn atap ótti.

Sonymen qatar Qazaqstan Syrtqy ister mınıstrligi de málimdeme jasap, О́zbek­stannyń baýyrlas memleket, se­nim­di odaqtas jáne strategııalyq serik­tes eke­nin atap ótti. Sondyqtan Qazaq­stan­da О́zbekstandaǵy oqıǵalardy alań­­­daýshylyqpen qabyldaıtynyn jet­kizdi.

«О́zbekstan basshylyǵynyń Qara­qalpaqstan Respýblıkasyndaǵy jaǵ­daıdy turaqtandyrý boıynsha sheshim­derin quptaımyz ári qoldaımyz. Baýyrlas О́zbek­standa asa mańyzdy saıası oqıǵa – Kon­stıtýsııaǵa túzetýler jónindegi referendým qarsańynda – beıbitshilik
pen tynyshtyq ornyǵatynyna senimdimiz.

Qazaqstan О́zbekstanmen 1998 jylǵy 31 qazandaǵy Máńgilik dostyq týraly shart, 2013 jylǵy 14 maýsymdaǵy Strategııalyq áriptestik týraly shart jáne 2021 jylǵy 6 jeltoqsandaǵy Odaq­tastyq qatynastar týraly deklarasııa rýhyndaǵy kópsalaly ynty­maq­tas­tyqty damytý men nyǵaıtý baǵytyna bekem», delingen Syrtqy ister mınıstrligi tarat­qan málimdemede.

Jan-jaqty tergeýge shaqyrdy

Qaraqalpaqstandaǵy oqıǵadan ke­ıin BUU-nyń adam quqyqtary jónindegi Joǵarǵy komıssary Mıshel Bachelet oqı­ǵany jan-jaqty tergeýge shaqyrdy.

«Kúsh qoldaný týraly aqparat alań­datady. Narazylyq kezinde adam ólimi de bolǵan. Bılikti dereý ashyq ári táýelsiz tergeý bas­taýǵa shaqyramyn. Bılik ókili tarapynan jasalǵan zańsyzdyqtar da jan-jaqty tergelýge tıis», delingen Adam quqyqtary jónindegi joǵarǵy ókildik taratqan málim­demede.

AQSh ta ahýalǵa alańdaýshylyq bil­­­dirip, taraptardy beıbit kelisimge sha­qyrdy. «Bılikti halyqaralyq normany saq­taı otyryp, tolyq, senýge laıyqty, ashyq tergeý júrgizýge úndeımiz», dedi AQSh memlekettik departamentiniń resmı ókili Ned Praıs.

Eýropalyq odaq О́zbekstandy zor­lyq-zombylyq oqıǵalaryn ashyq jáne táýelsiz tergeýge shaqyrdy. «Biz qaza tapqandar men zardap shekkenderdiń bolǵanyna qat­ty ókinemiz. Oqıǵalardy muqııat baqy­laýdy jalǵastyramyz. Pre­­zıdent Mır­zııoevtiń qoǵamnyń alań­daýyna baılanys­ty usynylyp otyrǵan konstıtýsııalyq túzetýlerge qatysty qabyldaǵan qadam­daryn maquldaımyz. Taraptardy kez kelgen shıelenisti nemese odan ári zor­lyq-zombylyqty boldyr­maý úshin óz áreket­terinde ustamdy bolýǵa shaqyramyz», delin­gen Eýropalyq odaq taratqan habarlamada.