Ortalyqtyń ashylýyna Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov bastaǵan birqatar qonaqtar qatysty. Olardyń qatarynda Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Erjan Erkinbaev, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Álııa Shalabekova, Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev jáne «QazaqGeography» qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Orman Nurbaevtar bar. Jalpy, bul ashylǵan Turgensai – Ile Alataýy ulttyq parkiniń kartasyndaǵy ekinshi vızıt-ortalyq. Ol zamanaýı standarttarǵa saı qurylǵan. Munda oblys týrısteri men qonaqtaryna ulttyq parktiń qyzmeti týraly barlyq qajetti aqparat usynylady.
– Memleket ekotýrızmdi damytý máselelerine erekshe kóńil bóledi, bul týraly tıisti tapsyrmalar berildi. Almaty óńirinde ulttyq parkter kóp, osyǵan oraı óńir ekotýrızmdi damytýdyń negizgi baǵyty sanalady. 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha Almaty klasteriniń aýmaǵyndaǵy úsh ulttyq parkke kelýshiler sany onyń aldyndaǵy jyldar kórsetkishterinen asyp tústi. 2022 jyldyń 6 aıynyń qorytyndysy boıynsha da ulttyq parkterge kelýshiler sany artqan. Munyń bári ekotýrızmniń damyp, atalǵan mádenıettiń halyq arasynda keńinen taralyp kele jatqanyn baıqatady, – dedi óz sózinde vıse-premer E.Toǵjanov.
Endi Turgensai ortalyǵyna kelýshiler ulttyq parktiń jumysymen tanysyp, Túrgen shatqalynyń tumsa tabıǵaty boıynsha saıahattaýdy bastaıdy. Vızıt-ortalyq Almaty qalasynan 80 shaqyrym jerde, tabıǵı eskertkishterine baı Túrgen shatqalynda ornalasqan. Vızıt-ortalyqtan Aıýly sarqyramasyna deıin jaıaý júrýge bolady, onyń bıiktigi – 30 metr. Al joldyń uzyndyǵy – 1,3 shaqyrym. Budan basqa, Túrgen shatqaly avtojolynyń boıynda paıdaly mıneraldarǵa baı bes bulaq bar, sondaı-aq ystyq radondy bulaqtar da kezdesedi. Jańadan ashylǵan ortalyq aýmaǵynda týrıster «Qaıraqty» sarqyramasyn, Shyntúrgen shyrsha ormandary, Sıvers almasynyń tabıǵı rezervaty jáne basqa da tabıǵı nysandardy tamashalaı alady.
– Mundaı vızıt-ortalyq mádenıeti ómirimizge enýge tıis, ol qazaqstandyqtar men sheteldik qonaqtarǵa óz demalysyn uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Osynyń arqasynda qarapaıym azamattar qaýipsiz marshrýtpen demalyp, kúsh jınaıtyn jerler týraly maǵlumat ala alady. Osynyń esebinen ulttyq parkter aýmaqty taza ustap, sonymen qatar ınfraqurylymdy damytyp, jaqsarta alady. Turgensai kesheniniń ózinde aqparattyq stend, dáris zaly, kádesyı dúkeni, tamaqtaný orny, qoǵamdyq dárethana, oıyn alańy men terrassalar bar. Múmkindigi shekteýli adamdar men kishkentaı balalary bar ata-analar úshin pandýstarmen jabdyqtalǵan, dedi «QazaqGeography» qoǵamynyń tóraǵasy Orman Nurbaev.
Aıtpaqshy, Ile Alataýynyń teriskeı bókterinen bastalyp 49 shaqyrymǵa sozylatyn Túrgen shatqaly Sarytaý jotasyna deıin sozylyp jatady eken. Ári qaraı Asy ústirtine jalǵasady deıdi derekter. Shatqaldan bastaý alatyn Teriskensý ózeni de aımaqtyń injý alqasyndaı. Qorshaǵan ortaǵa kórik beredi. Ári taý ózenderiniń ishindegi arnasy tereń ózenniń biri osy Teriskensý eken. Sýdyń tuńǵuıyk túbi 1 jarym metrge deıin jetedi-mys. Túrgen shatqaly tumsa tabıǵı meken ǵana emes, qorshaǵan ortanyń sulýlyǵyna qushtar jandardyń ańsary aýyp turatyn týrızmniń ortalyǵyna da aınalyp keledi. Almaty qalasynan 90 shaqyrym qashyqtyqta jatqanyna qaramastan taý arasyna kelýshiler qatary sıremeıdi eken. Ásirese demalys kúnderi bul mańǵa aǵylǵan adam qarasy kóp bolady. О́ıtkeni ǵajaıyp tabıǵattyń birneshe keremeti osy shatqaldan tabylady. Munda alǵash kelgende ystyq sý atqylaǵan bulaq pen tastan qulap aqqan sarqyrama aldyńnan qarsy alsa, ishkerleı engen saıyn qylqan japyraqty aǵash shoǵyry men ushar basyn qar kómgen taý shyńdary yntyqtyryp ala jóneledi. Túrgendegi tabıǵı sarqyramanyń ishindegi eleýlisi Aıýly dep atalady eken. Jaqpar tastan qulap túsken taý sýy 30 metrlik bıikten yldılap aǵyp, etektegi ózen arnasyna qosylyp jatyr. Al osyndaǵy Bozgúl atty taǵy bir tańdaı qaqtyrar sarqyrama jartasty tesip shyǵyp, kádimgi týnnelden ótken júrdek poıyz sııaqty aryndap aǵyp ótedi. Jalpy, bul sarqyramalardyń deni bastaýyn Ile Alataýynyń muzdyqtarynan alatyn Shyń Túrgen men Kishi Túrgen ózenderiniń túıisken tusyna jınalyp, yldılaı kele Túrgen ózeniniń arnasynda toǵysady. Qaptaldas aǵyp jatqan Teriskensý ózeni de tarmaqtalyp baryp, Túrgenmen túıisedi. Dál osy Teriskensý ózeninde balyq etine jerik qaýym altynǵa baǵalaıtyn baqtaq balyǵy ósiriledi. Iаǵnı mundaǵy forel sharýashylyǵynyń ónimi suranysqa ıe. Túrgen shatqalynyń ósimdik álemi de óte baı. Taý arasynda qurǵaqshylyqqa tózimdi Semenov úıeńkisi, Mýshketov túıesińiri sııaqty sırek kezdesetin aǵash túrleri ósedi. Jabaıy órik aǵashy men Sıvers almasynyń túpteri de jetkilikti. Al qaıyń men terek, shyrshanyń kóptigi kóz súrindiredi. Shatqaldyń tabıǵı ereksheliginiń biri – butaly ósimdikterdi jıi ushyratasyz. Aq basqan saıyn qaraqat, bóriqaraqat, tańqýraı, búldirgen, qoı búldirgen, ıtmuryn shoǵyryn kóresiz. Árıne, mundaı tumsa óńirde ań-qustyń da alýan túri bolýy zańdy. Shatqal ishin qoıan, borsyq, tıin, qaban, taýeshki, qasqyr, aıý mekendeıtini sózsiz. Ýly jylandardyń da túri kóptep kezdesedi eken.
Iаǵnı Túrgen shatqalyna jol tartqan týrıst úshin tańdanysqa toly demalys bolary sózsiz. Oǵan qajetti jaǵdaı da jasalyp jatyr. Mysaly, jaqyn arada osyndaı vızıt-ortalyqtar Altynemel men Sharyn ulttyq parkterinde ashylmaq. Onda arnaıy kempıng jáne glempıng aımaqtary bolady. Qazirgi ýaqytta ulttyq parkter ınfraqurylymy yńǵaıly: navıgasııa, kórýge arnalǵan alańdar, sýy taza fontandar, dárethanalar, kóleńke túsiretin qalqalar bar.
– Ile-Alataý Ulttyq parkiniń aýmaǵynda ornalasqan nysan týrısterge qolaıly orynda ashyldy. «QazaqGeography» Respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń seriktestigimen ashylǵan ortalyq endi týrıster úshin qyzmet kórsetedi. Osy jerde ákimdik aldynda turǵan birneshe máselege toqtala ketkenim jón bolar. Birinshisi – baılanys, anyǵynda onyń joqtyǵy. Oqys jaǵdaı oryn alsa, habar berýge múmkindik joq. Internet jelisin aıtpaǵanda, qońyraý shalýdyń ózi muń. Jol tar, Túrgen tabıǵatyn kórýge asyqqan adamnyń qarasy kóp. Osy máselege nazar aýdardyq. Ekinshiden, shatqalǵa shyǵatyn kólikterdiń sanyn azaıtý úshin Esik qalasynan arnaıy marshrýt ashý kerektigi kórinip-aq tur. Eger ýaqtyly jaqsy sprınter kólikteri júıitkip tursa, kóp adam kóligin taýǵa salyp «qınamaı» sol qoǵamdyq avtobýsty qoldanary belgili. Úshinshiden, ulttyq park tabıǵatyn saqtaý úshin, aldymen qoǵamdyq kólik máselesin rettep alyp, jeke kólikten alynatyn alym baǵasyn kóterý kerek sekildi. О́ıtkeni asfalt jol Batan dep atalatyn jerden bitip, ári qaraı shaǵyl tas jol bastalady. Iаǵnı bul jerde de jol talǵamaıtyn kólikter bolmasa, jeńil avto joǵary júre almaıdy eken. Onyń ústine osy tusta da jańa vızıt ortalyǵynyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Al ákimdik óz tarapynan aıtylǵan máselelerdi sheshýge jumylyp, jumys isteıdi, – dedi taqyrypqa oraı Almaty oblysy ákiminiń baspasóz hatshysy Ǵalymurat Júkel.
Almaty oblysy
