AÝYL ShARÝAShYLYǴYN ÁRTARAPTANDYRÝ — BÚGINGI KÚNNIŃ BASTY TALABY

Memleket basshysynyń bı­yl­ǵy Joldaýynda ártaraptan­dy­rýdyń basqa bir segmenti agroónerkásiptik keshendi damytý ekendigi atap kórsetilip, el eko­no­mıkasyn kóterýdiń mańyz­dy­lyǵyna aıryqsha mán berildi. Memleket tarapynan aýyl sha­rýa­shylyǵyn damytýǵa bólingen qarjy kólemi jyl ótken saıyn eselenip keledi. Oǵan agrarlyq sektordy qoldaýǵa ótken jyly 12,5 mlrd.teńge bıýdjet qara­ja­ty­nyń bólingeni oń yqpal etip, atalǵan saladaǵy ózin­dik nátıje­le­ri­men dáleldendi. Osylaısha, aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 219,8 mlrd. teńgeni qu­rap, 425,1 myń ton­na bıdaı, 286,8 myń tonna kar­top, kókónis, baqsha daqyldary, 76,4 myń tonna jemis-jıdek, júzim, 147,2 myń tonna soıylǵan salmaqtaǵy et óndirilip, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý mindetteri birshama nátıjeli oryndalǵanyn aıtýǵa tıispiz. Almaty qalasy aınalasynan azyq-túlik beldeýin quryp, damytý maqsatynda óńirde 24,4 mlrd. teń­gelik 34 ınvestısııalyq joba ázir­lenip, “KazAgro” UH” AQ-tyń en­shi­les kompanııalary jáne basqa da qar­jylandyrý mekemeleri qatys­tyryldy. О́tken jyly onyń 11 jobasyn iske qosý barysynda 400 adam jańa jumys ornymen qam­tyldy. Máselen, Balqash aýda­nynda kúnine úsh tonna kúrish óń­deı­tin “Aq astyq” tutyný koope­ratıvi men táýligine 1 tonna balyq óńdeıtin “Baqanas” zaýyty jumy­syn bastasa, Eńbekshiqazaq aýda­nynda táýligine 3 tonna sút óndi­retin “Aıdarbaev” sharýa qoja­ly­ǵynyń taýarly sút fermasy, Eskeldi aýdanynda bir kezekte 300 tonna kókónis saqtaıtyn qoıma, Jambyl aýdanynda táýligine 50 tonna ulttyq sýsyn daıyndaıtyn “Qazaq sýsyndary” aýyldyq tu­tyný kooperatıviniń sehy, Qarasaı aýdanynda jańa tehnologııamen 2200 tonna kókónis, jemis-jıdek saqtaıtyn qoıma, Talǵar aýda­nyn­da kúnine 5 tonna sút saqtaıtyn “Qaınar sút” jáne osynshama merzimde 1 tonna et óńdeıtin “Jal­qamys Agro” kooperatıviniń sehy, taǵy basqa da óndiris oryn­darynyń qalypty jumys isteı bastaǵanyn aıtýǵa bolady. Saladaǵy negizgi maqsat óńirdegi azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne tutynýshylardyń joǵary suranysyna jaýap beretin azyq-túlik qoryn mol daıyndaý. Osy oraıda joǵarydaǵy ınvestısııalyq jobalardyń toǵyzyn “Agrarlyq nesıe korporasııasy” AQ 469,3 mln. teńgege, ekeýin “KazAgro­Qar­jy” AQ 469,7 mln. teńgege, bireýin “Qazaqstannyń Damý banki” AQ 1769 mln. teńgege qarjylan­dyrsa, kásiporyndardyń ózderi 561,8 mln. teńge jumsap, aýyldyq tutyný kooperatıvteriniń órkendeýine jol ashty. Qalǵan ınvestısııalyq 22 jobanyń 17-si qazirgi kezde júzege asyrylyp, oǵan 8,8 mlrd. teńge qarjy bólingen. Aǵymdaǵy jyly 14 jobany iske qosý josparlanyp, qosymsha 615 jumys orny ashyla­dy dep kútilýde. Olardyń qataryn­da Ile aýdanyndaǵy jalpy quny 825,0 mln. teńge bolatyn “Kom­pa­nııa Sarybulaq” JShS maı­bur­shaq óńdeıtin zaýyt salýdy óz qarajaty esebinen júzege asyrýda. Atalǵan kásiporyn aldaǵy maýsym aıynda iske qosylyp, 100 jumys orny ashy­lady. Al, Tekeli qala­syndaǵy “Zelennyı dom” óndiris or­nynda 3,65 gektar jerge jyly­jaı keshen­derin salý jobasy 1152,6 mln. teń­gege qarjylandyrylyp, ony aǵym­daǵy jyly iske qosý belgilengen. Saladaǵy oń nátıjeler óńir halqy tutynatyn azyq-túliktiń mol qoryn daıyndaýmen de erekshe­lenedi. Sonymen birge, halyqty jumyspen qamtý máseleleri de oń sheshilýde. Osy oraıda sharýa qoja­lyqtarynyń qatary jyl sanap ósip, egin jáne mal sharýashylyǵy turaqty damyp keledi. Máselen, Ile aýdany Chapaı eldi mekenindegi “Sarybulaq” kompanııasy búginde qus etin jáne maıburshaq ósirý ju­mystaryn qatar júrgizip, ınten­sıvti tehnologııany tıimdi paı­dalanýda. Qazirgi kezde qus eti kórshi jáne alys shetelderden ákelinetinin eskersek, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etetin kásiporyndar qatary ósken saıyn tutynýshynyń otandyq ónimge degen suranysynyń arta túsetinin kóremiz. Kásiporyn basshysy J.Smaıylov bolashaqta qolǵa alatyn keshendi jumystardyń bar ekenin alǵa tartty. Seriktestik maıburshaq ósirip, odan alynatyn ónimge tutynýshy suranysyn qanaǵattandyryp kele­di. Zaýyt jylyna 75 myń tonna shıkizatty qaıta óńdese, kásip­oryn­da 200-ge jýyq adam jumys­pen qamtylypty. Bir qýanyshtysy, olardyń barlyǵy atalǵan eldi meken turǵyndary qatarynan. Al, Sheńgeldi aýyldyq okrýgindegi “Jetisý Agro” seriktestigi jetil­dirilgen jańa tehnologııany engizý arqyly Almaty megapolısi tóńi­re­gindegi azyq-túlik beldeýin qalyp­tastyrý baǵytynda ózindik yqpa­ly­men tanylyp otyr. Olar óndiristiń negizgi qoryn túbegeıli jańartý maq­satymen tıimdi jaǵdaıda bank­ten 1 mln. dollar shamasynda nesıe alyp, búginde Eýropada úlken su­ranysqa ıe bolǵan keptirilgen sa­rymsaq óńdeýdi jolǵa qoıa bastady. Kóktemniń ár kúnin tıimdi paı­dalanǵan ujym alqaptaǵy jumys yrǵaǵyn qalypty arnaǵa túsirip, kartop otyrǵyzýdy aıaqtasa, júgeri, soıa egýdi topyraq qyzǵanda qolǵa almaqshy. Qazirgi kezde “Jetisý Agro” kásiporny ıeligin­degi 10 myń tonnalyq óndiristik bazaǵa qosymsha 5 myń tonnalyq kartop saqtaıtyn qoımany da paı­dalanýǵa bergen. Munyń ózi ha­lyqtyń suranysyn jyldyń tórt maýsymynda da qanaǵattandy­ra­tynyn aıtqan jón. Egistiktiń bere­rin arttyrý maqsatynda ızraıldik tamshylata sýarý tehnologııasy qoldanylǵan. Aýyl halqynyń kúnkóris kózi – egin jáne mal sharýashylyǵy. Osyny jaqsy túsingen sheńgeldi­lik­terdiń 164 sharýa qojalyǵy ónim molshylyǵyn jasaýǵa meılinshe den qoıǵan. Mundaǵy “Qarasaı”, “Qýanyshbek” jáne basqa sharýa qojalyqtary jumys yrǵaǵyn bá­seńdetpeı, dándi daqyldardy agro­tehnıkalyq sharalarǵa saı kútip-baptaýdy jalǵastyrýda. Al tuty­nýshynyń kókóniske degen surany­syn qamtamasyz etý úshin aýyl dıqany Rústem Bekenov jylyjaı salyp, kókónistiń túr-túrin ósirýdi qolǵa alypty. Sharýager jandar­dyń jaǵdaıy eskerilip, memleket­ten egistikti sýarýǵa arnalǵan sýǵa 80 paıyzdyq, mıneraldy tyńaıt­qyshtar men gerbısıdterge 40 paıyzdyq sýbsıdııa saqtalatyny da ájepteýir jeńildik ekenin ol áńgime arasynda aıtyp qaldy. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetine súıen­sek, aǵymdaǵy jyly aýyl sharýa­shylyǵy daqyldarynyń egis kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 39,6 myń gektarǵa artyp, 907,0 myń gektardy quraǵan. Osynyń ózinen-aq, bıylǵy kóktemgi dala jumys­tarynyń qarqyny ańǵarylady. Sonymen qatar, egistikke jaramdy alqaptardy tolyq ıgerýge kóńil bólinip, sýdy tıimdi paıdalaný, to­pyraqtyń qunarlylyǵyn arttyrý, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ozyq tehnologııamen ósirý óńirdegi sala mamandary men qurylym basshylaryna tapsyryldy. Agroónerkásiptik keshendi órkendetý men ártaraptandyrýdaǵy jumystar áli de jalǵasyn tabaty­nyn sala mamandarynyń qazirgi aıaq alysynan ańǵarýǵa bolady. Olar gektar berekeliligin artty­ryp, ýaqytty utymdy paıdalaný úshin baryn sala is-áreket júr­gizýde. Árıne, osyndaı qarqyndy jumystardyń nátıjesi de tabysty bolady dep senim artamyz. Demek, aldaǵy kúzde jetisýlyq dıqandar­dyń baǵy janyp jatsa, bul úmittiń tolyqtaı aqtalǵany. Kúmisjan BAIJAN.