Qazaqstan Qarýly Kúshteri: Otan kúzetindegi 30 jyl

Áskerı qaýipsizdiktiń negizgi aspektileri

Qurlyq áskerlerinen, Áýe qor­ǵanysy kúsh­terinen jáne Áskerı-teńiz kúsh­te­ri­nen turatyn Qarýly Kúshterdiń úsh túrli qurylymy je­tildirilýde. «Ońtústik», «Shyǵys», «Batys» jáne «Astana» óńirlik qolbasshylyqtary ózderiniń jaýapkershilik aımaqtarynda jetkilikti áskerı toptardyń qalyp­tasýyn qamta­ma­syz etedi. Desanttyq-shabýyldaý ás­kerleri Joǵar­ǵy Bas qolbasshynyń rezer­vi retinde qo­ıylǵan mindetterdi kez kelgen ba­ǵytta oryndaýǵa daıyn.

Prezıdent Jarlyǵymen Qarýly Kúshterdiń qurylymynda Arnaıy operasııalar kúshteriniń qolbasshylyǵy quryldy. Olarǵa qorǵanys jáne áske­rı qaýipsizdik jónindegi arnaıy min­det­terdi sheshý, terrorızmge qarsy ope­ra­sııalarǵa qatysý jáne zańsyz qarýly quralymdarǵa qarsy is-qımyl jasaý mindetteri júkteldi.

Memleket qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń jalpy júıesinde úlken ról atqa­ratyn aýmaqtyq áskerlerdiń da­ıyn­dyǵyn arttyrý boıynsha da qar­qyn­dy jumystar júrgizildi. Memle­ket basshysynyń Jarlyǵymen aýmaqtyq qorǵanysty uıymdastyrýdyń jalpy mindetteri men júıesi bekitildi. Aýmaqtyq qorǵanys tapsyrmalaryn bir­lesip oryndaý kezinde áskerı basqarý or­gandary ókilettikteriniń arajigi ajyratylyp, jergilikti atqarýshy or­gan­­darmen ózara is-qımyl tártibi aı­qyn­daldy.

Aýmaqtyq áskerlerdi jabdyqtaý normalary bekitildi. Jergilikti atqarýshy organdar men aýmaqtyq áskerlerdiń laýazymdy adamdarynyń biliktiligi arttyryldy. Jattyǵýlar, komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýlar, áskerı oqý-jattyǵý jıyndary ótkizildi. Aýmaqtyq qorǵanys áskerleri Qazaqstannyń áskerı qaýipsizdik júıesiniń pármendi quralyna aınalýy úshin qoldan kelgenniń bári jasalyp jatyr deýge bolady.

Áskerı vedomstvo qyzmetiniń ma­ńyz­dy baǵyttarynyń biri – oq-dárilerdi qaýipsiz saqtaýdy qamtamasyz etý. Bul máseleler tyıym salynǵan aımaqtar men aýdandardy zańnamalyq bekitýde, sondaı-aq «Qaýipsiz el» ulttyq jobasynda kórinis tapty. Ol oq-dárilerdi ká­dege jaratýdyń barlyq prosesin ret­ke keltirýdi, qaýipsizdiktiń tıisti deń­geıimen saqtaý bazalaryn salýdy jáne tehnıkalyq jaraqtandyrýdy kóz­deı­di. Saqtaý oryndary eldi mekenderden qaýipsiz qashyqtyqta ornalasady. Bul joba azamattardyń qaýipsizdigin qam­tamasyz etýge baǵyttalǵan. Sol sebepti biz úshin bul sózsiz basymdyq bolmaq.

Basty nazarda – úılestirý men jaýyngerlik daıyndyq

Búginde Qarýly Kúshterde Joǵarǵy Bas qolbasshynyń tapsyrmalaryn iske asyrý sheńberinde jaýyngerlik daıarlyq baǵdarlamalaryn qaıta qaraý, áskerlerdi qoldanýdyń jańa tásilderin engizý jónindegi jumystar júrgizilýde. Áskerge júktelgen mindetterdi sapaly oryndaý maqsatynda qalada jáne taýly jerlerde zańsyz qarýly qu­ra­lym­darǵa qarsy is-qımyl tásilderi jetil­di­rilip jatyr. Bul rette qorǵanys jáne shabýyl­daý sııaqty klassıkalyq urys túr­le­ri­ne oqytý da jalǵasa bermek.

Bólimshelerdi daıarlaý tájirıbesine atys daǵdysy boıynsha jańa jattyǵýlar engizildi. Taktıkalyq sabaqtarda daǵ­da­rystyq jaǵdaılardy joıý jáne tótenshe jaǵdaı rejimin qamtamasyz etý ke­zin­de áskerlerdi qoldaný máseleleri py­syq­talýda. Ushqyshsyz ushatyn apparattarmen kúresýdiń ártúrli ádisin damytýǵa da kóp kóńil bólinip keledi.

El Prezıdentiniń tıimdi vedom­stvo­aralyq úılestirýdi qamta­ma­syz etý, kúshtik qurylymdardyń jedel jáne áskerı-tehnıkalyq úılesimdiligin jolǵa qoıý jónindegi tapsyrmalary sheń­berinde «Batyl toıtarys – 2022» keshendi vedomstvoaralyq strategııalyq ko­mandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýy ótti.

Oqý-jattyǵý barysynda memlekettik shekarany qorǵaýdy kúsheıtý, qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, áskerı qaýip-qaterdiń órshýi jaǵdaıynda terrorızmge qarsy operasııa júrgizý máse­le­leri pysyqtaldy.

2022 jyldyń basynda «Qarýly Kúsh­terdiń 30 jyldyǵyna – bizdiń eren eńbegimiz» uranymen 28 myńnan as­tam oqý-jattyǵý jáne jaýyngerlik atystar uıymdastyryldy. Áskerı qyzmetshiler parashıýtpen 3 myńnan astam sekirý jasap, teńizge 185 ret shyqty. Ushqyshtardyń ushý aýysymdary 300-den asady.

Qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler halyq­aralyq formatta UQShU, ShYU, NATO alańdarynda Qytaımen, Pákis­tanmen, Reseımen, Túrkııamen, О́zbek­sta­nmen jáne basqa da birqatar memle­ket­pen ótken oqý-jattyǵýlarǵa qa­tys­ty.

Budan basqa, jaýyngerlik oqý barysynda basqa da áskerler men áskerı quralymdardyń bólimshelerimen ózara is-qımyl jáne praktıkalyq tájirıbe almasý júrgizilip jatyr. Jańa engizilimder Qarýly Kúshter bólimsheleriniń ja­ýyn­gerlik qabiletin arttyrýǵa, qolda bar kúshter men qu­ral­dardy tıimdi paı­da­la­nýǵa múm­kin­dik berip otyr.

Sıfrlandyrý áseri: ýaqytty, kúsh pen qarajatty únemdeý

Qarýly Kúshter qyzmetindegi basym­dyq­tardyń biri – sıfrlandyrý. Bul jumystar «Sıfrlyq Qazaqstan» mem­lekettik baǵdarlamasynyń is-shara­la­ryn iske asyrýǵa qatysý, halyqqa «Elek­trondy úkimet» portaly arqyly qyz­met kórsetý, basqarý júıesin avtomattandyrý jáne áskerı maqsattaǵy aqparattyq júıelerdi engizý sııaqty úsh baǵyt bo­­­ıynsha júrgiziledi.

Joǵary býyn basqarmasy men Qur­lyq áskerlerinde derekterdi berýdiń vedomstvolyq jelisin qurý áskerı bólimder men mekemelerdi biryńǵaı sıfrl­y aqparattyq keńistikke birik­ti­rýge múmkindik beredi. Qazirgi ýaqyt­ta áskerı basqarý organdary men meke­me­ler­diń 41 paıyzy osy jelige qosylǵan.

Avtomattandyrylǵan júıe áskerdi basqarýdyń tıimdiligi men sapasyn arttyryp, sheshim qabyldaý ýaqytyn qysqartady. Sondaı-aq kúsh pen qa­ra­jat­ty az shyǵyndap,tabysqa jetýge múm­kindik beredi.

Máselen, Áýe qorǵanysy kúsh­te­rinde planshetshilerdiń qol eńbegi tarıhqa aınaldy. Jaýyngerlik qural­dardyń daıyndyǵyn baqylaý, maq­satty bólý jáne shtýrmandyq min­detterdi sheshý baǵdarlamalyq-ap­parattyq keshenderdi qoldaný arqyly júzege asyrylady.

Jaýyngerlik is-qımyldar kezin­de bólimder men bólimshelerdiń manev­rin qamtamasyz etý úshin Áýe qorǵanysy kúsh­terin basqarýdyń avto­mat­tan­dy­ryl­ǵan júıesiniń utqyr keshenderi engizilip jatyr. Maıdandyq, armııalyq, sondaı-aq kólik avıasııasyn basqarý múmkindigin arttyrý maqsatynda arnaıy baǵdarlamalyq qamtylymnyń fýnksıonaly keńeıtiledi.

Qarýly Kúshter resýrstaryn bas­qarý­dyń avtomattandyrylǵan júıe­si­niń qurylǵan aqparattyq júıeleri damyp otyr. Búginde qolda bar jáne qury­latyn anyqtamalyqtar men jikte­ýish­terdiń negizinde esepteý-jabdyqtaý bir­­likterin qalyptastyrý prosesi avtomattandyryldy.

Jaýyngerlerdiń jetistikteri sheberlikke negizdelgen

Qazaqstan táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bitimgerlik prosesterge bastamashyl bola otyryp, Halyqaralyq qaýipsizdik qaǵıdattaryn ustanyp keledi. Búginde qazaqstandyq kontıngenttiń BUU-nyń Lıvandaǵy bitimgershilik mıssııasyna jáne Batys Saharadaǵy áskerı baqylaýshylarǵa qatysýy jalǵasady. Bizdiń áskerı qyzmetshiler óte kúrdeli jaǵ­daıda ótken azamattarymyzdy Kabýl­dan evakýasııalaý operasııasyna qa­tysty.

Kadrlardy daıarlaýdyń ulttyq jú­ıe­si sheńberinde búkil áskerı maman­dyq boıynsha oqytý júzege asyrylady. Ofıserlerdiń, serjanttar men sarbazdardyń kásibı sheberligi jyl ótken saıyn artyp keledi. Bizdiń áskerı qyzmetshiler barlyq jerde rýh kúshin, qazirgi zamanǵy, kúrdeli jaýyngerlik tehnıka men qarý-jaraqty meńgerýdiń berik daǵdylaryn kórsetip júr.

Qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler Armııa halyqaralyq oıyndaryna turaq­ty túrde qatysa otyryp, jaq­sy nátı­jeler kórsetedi. Mańyzdy halyq­ara­lyq jáne respýblıkalyq sporttyq jarys­tar barysynda armııa sportshylary jeńimpaz bolyp, 179 altyn, 99 kúmis jáne 89 qola medal ıelendi.

Áskerdegi qyzmet – jaýapty patrıottyq mıssııa

Áskerı qyzmetshilerdi áleýmettik qorǵaý memlekettiń basty basymdyq­ta­rynyń biri bolyp qala beredi. Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Úkimet ulttyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etetin organdarda, onyń ishin­de Qarýly Kúshterde eńbekaqy tóleýdi júıelendirdi. 2021 jyly áskerı qyzmetshilerdiń jalaqysy 35 paıyzǵa ósti. 2023 jylǵa deıin bul kórsetkish orta eseppen 60 paıyzǵa artpaq.

Normatıvtik quqyqtyq aktilerge rezervtegi qyzmetke, áskerı qyzmet­shi­lerdi turǵyn úımen qamtamasyz etýge, materıaldyq-tehnıkalyq jaraq­tandyrýǵa jáne basqa da ózekti másele­ler­ge qatysty birqatar ózgeris pen tolyqtyrý engizildi.

Jergilikti atqarýshy jáne memle­ket­tik organdarmen, soǵys jáne Qarýly Kúshter ardagerlerimen birlesip, jas­tar­ǵa áskerı-patrıottyq tárbıe berý jumystary júrgiziledi. Eńbek nary­ǵyn­da suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha merzimdi qyzmettegi áskerı qyz­met­shi­ler­di daıarlaýdy uıymdastyrý jolǵa qoıyldy. Jastar armııadaǵy qyzmet eldiń árbir azamatynyń konstıtýsııalyq boryshy ǵana emes, sondaı-aq jaýapty patrıottyq mıssııasy ekenin túsinedi.

Búgingi tańda óz ómirin áskerı maman­dyq­pen baılanystyrǵysy keletin jas­tar sanynyń ósýi kezdeısoqtyq emes. Olar áskerı mamandyqtyń qyr-syryn tabandylyqpen zerttep, zamanaýı tehnıka men qarý-jaraqty ıgerip, oqý-jattyǵýlarda jaýyngerlik mashyq pen sheberlikterin pash ete bildi.

Mundaı úrdisti barynsha qoldaımyz. Sondyqtan qajet bolǵan jaǵdaıda áske­rı qyzmetshilerimiz eldiń aýmaqtyq tutas­tyǵy men egemendigin qorǵaý jónin­degi mindetterdi abyroımen oryndaıty­ny­na senim mol.

Marat QUSAIYNOV,

Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasary –

Qarýly kúshter Bas shtabynyń basshysy,

general-leıtenant