Jaıylym jaıy – basty nazarda

Nysanaly túrde ıgerilmeı, paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy jerlerin memleket menshigine máj­búr­li túrde qaıtarýǵa múmkindik bere­tin qosymsha quqyqtyq mehanızm is­ke qosylmaq. О́zine tıesili aýyl shar­ýa­shylyǵy jerin ıgermeıtin, paıda­lanbaıtyn kásipkerlerdiń jer ýchaskelerin tekserýge jol ashylyp otyr. Degenmen jaıylymdardy elge qaıtarý jumysy kún tártibinen túsken emes, oblys ákimdiginiń basty nazarynda. Bul oraıda Túrkistan oblysynda jaıylymǵa 3,1 mln gektar qajettilik bar. Bıyl 1 mln 12 myń gektardy qaıtarý josparlanǵan. Onyń 405 myńy memleketke qaıtarylady. Eldiń ortaq paıdalanýyna 600 myńnan astam gektar jaıylym ıelerimen memorandýmǵa turý arqyly usynylady. «Bul ba­ǵyt­­ta memorandým arqyly jaqsy ju­mys istelip jatyr. Jerdiń ıeleri jaıylymǵa muqtaj jandar ózderiniń aýyldastary ekenin túsinýleri kerek. Igerilmeı jatqan jerdi eshkim bos qaldyryp qoıa salmaıdy. Ár aı saıyn osy másele apparat otyrysynda kún tártibine engizilip tursyn. Jaıylym máselesi tikeleı qadaǵalaýda bolady», dedi oblys ákimi О́mirzaq Shókeev apparat otyrysynda. Al oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń basshysy E.Tilegenniń aıtýyna qaraǵanda, 2022 jyly eldi mekenderdegi ortaq jaıylym kólemin 1012,0 myń gektarǵa ulǵaıtý jospary ázirlenip, bul boıynsha ár aıǵa jospar kestesi bekitilgen. Ol jumystar 2 baǵytta júzege asyrylýda. Birinshi baǵyt boıynsha maqsatyna saı paıdalanylmaǵan 405,2 myń gektar jaıylym jerlerdi memleket menshigine qaıtarý kózdelse, ekinshi baǵyt bo­ıynsha iri jer paıdalanýshylar men memorandým arqyly 606,8 myń gektar jerdi qaıtarý josparlanǵan. Jyl basynan beri eldi meken turǵyndary 325,5 myń gektar jaıylymmen qamtyldy. Memleket menshigine 58,5 myń gektar jer qaıtarylsa, memorandým ar­qyly 267 myń gektar jaıylym elge berildi. Sonymen qatar ótken jyly qurylǵan jumys toby aýdan, qala ákimdikteri boıynsha jaıylym jer ýchaskelerine zerdeleý jumystary júr­­gizgen. Nátıjesinde, 476,2 myń gek­tar jaıylym jer maqsatyna saı paı­dalanylmaǵany anyqtalyp, habarlama berilgen.

Túrkistan oblystyq jer qatynas­ta­ry basqarmasynyń habarlaýynsha, aýdandarda turǵyndardy jaıylym jermen qamtý jumystary belsendi júr­gizilýde. Mysaly, Ordabasy aýda­ny Aqsary aýylyna jaqyn orna­lasqan jaıylym alqaptary 910 gek­tardy quraıdy. Bul jer kólemi aýyl tur­ǵyndarynyń sharýamen aınaly­sýy­na azdyq etedi. Turǵyndar jaıy­lym aýmaǵyn ulǵaıtýdy surap otyr. Al Keles aýdany, Bozaı eldi me­ke­ni aýyl sharýashylyǵy salasynda aldyńǵy qatarda. Sonyń ishinde mal sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýalardyń qarasy basym. Bul oraıda jaıylym jer máselesi ózek­ti­ligin joǵaltpaǵan. Jaıylym jer telimderin ortaq paıdalanýǵa engizý jumystary boıynsha Bozaı aýyldyq okrýgi aýmaǵynan 1 375 gektar jaıy­lym jer ýchaskesine oń qorytyndy berilip, jerge ornalastyrý jobasy jasalypty. Sonymen qatar 15 000 gektar jaıylym boıynsha jeke jáne zańdy tulǵalarmen úshjaqty kelisimshart jasaý jumystary júrýde. Bul másele tolyq sheshimin taýyp, jaıylym tur­ǵyndarǵa berilmek. Túlkibas aýdany Mashat eldi mekeninde de turǵyndardyń kúnkórisi mal sharýashylyǵyna baılanysty bolǵandyqtan, jaıylym jer jetispeýshiligi týyndap otyr. Aýdan­dyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary bólimi mamandarynyń málimetine súıensek, aýyl okrýgtegi 1 500 gektar kólemindegi jerdiń 640 gektary turaqty ortaq paıdalanýǵa berilgen. Al 470 gektar memorandým arqyly kedergisiz mal jaıýǵa ruqsat etilipti. Biraq qaıtarylatyn jerler bar. Máselen, bıyl jyldyń aıaǵyna deıin 300 gektar jerdi qaıtarý josparlanyp, tıisti jumystar júrgizilýde.

Aıta ketelik, jaıylymnan bólek jer telimderine muqtaj aýyl tur­ǵyn­dary da az emes. Mysaly, halyq tyǵyz ornalasqan Saryaǵash aýdanyn­da búgingi tańda 18 000-nan asa azamat jer kezeginde tur. Aýdan kóleminde 2012 jyldan osy kúnge deıin eshbir eldi mekende jer telimderi berilmegen. Jýyrda Jylǵa eldi mekeninde kezekte turǵan 11 azamatqa jer telimderi tabystaldy. Aldaǵy ýaqytta jer telimderiniń qu­jattary daıyn bolýyna qaraı 500-ge jýyq azamatqa turǵyn úı salý úshin jer beriletin bolady. Olardyń bar­lyǵy da birneshe jyldan beri kezekte turǵandar. «Búgingi tańda aýdan aýmaǵynda ınfraqurylymdy damytý kezek kúttirmeıtin máselelerdiń birine aınalyp otyr. Sebebi turǵyndardyń jeke turǵyn úı salý úshin jer telimin bólý jónindegi suranystary jyldan-jylǵa ósip keledi. Sonymen qatar turǵyn úı salý úshin jer telimi bólin­ge­nimen zań talaptaryna sáıkes, ınfra­qu­rylymmen qamtamasyz etilme­gen jer telimderi tabystalmaıdy. Sondyqtan osy máselelerdi sheshý maq­satynda Jylǵa aýyldyq okrýginde ın­jenerlik-kommýnıkasııalyq ınfra­qu­rylymdy damytýda birqatar ju­mys­ atqarylyp, sol jer telimderi tabys etildi», deıdi aýdan ákimi Muhıt Otarshıev. Jylǵa eldi mekeninde «Aýyl – el besigi» baǵ­darlamasy aıasynda 42 gektar aýmaq­ty ınfraqurylymmen qamta­ma­syz etý úshin respýblıkalyq bıýdjetten qarjy bólinip, 16 shaqyrym elektr jelileri jáne 4 dana transformator ornatylǵan. Sondaı-aq uzyn­dy­ǵy 6 shaqyrymnan asa kóshelerge shaǵal tóseý jumystary júrgizildi. Turǵyn úı qurylysy úshin jer telimin surap jazǵan ótinishter sanyn azaıtý maqsatynda Derbisek eldi mekenindegi 70 gektar jańa qonystaný aımaǵyn qajetti ınfraqurylymmen qamtamasyz etý úshin jobalyq-smetalyq qujat­ta­masy ázirlenip, qurylys-montaj jumystaryna qarjy bóldirý úshin oblystyq bıýdjetke usynylǵan. Qa­jetti qarjy bólingen jaǵdaıda atal­ǵan aımaq ınfraqurylymmen qamtamasyz etilip, jer telimderi kezekte turǵan azamattarǵa berilmek.

Túrkistan oblysy