Sábıt Muqanovtyń áıgili shyǵarmasynda sýretteletin súıispenshilik oqıǵasy osy Qyzbeldiń tóńireginde órbıdi. Júrekterin alaqanǵa salyp, ańsar-saǵynyshyn arqalap alys-jaqynnan alyp-ushyp jetken Qyzbeldiń qyz-jigitterin kórgen adam romanǵa epıgraf bolǵan «Týǵan jer, esh nárse joq senen ystyq, sebebi sende týyp, senen ushtyq» degen eki jol óleńdi shyǵarǵan aqyn da osy aýyldyń perzenti shyǵar degen oı túıeri anyq.
Osydan biraz ýaqyt buryn Qyzbelde týǵan azamattar qosylyp, ortaq qarjy jınap, aýyldyń kireberisine «Qyzbel» vızıt-nyshanyn, balalar sport alańyn, dala sahnasyn, «Táýelsizdik» saıabaǵyn salyp, Mirjaqyp Dýlatulyna eskertkish ornatqan. Mekteptiń mereıtoıy barysynda solardyń qataryna «Qyzbel» toıhanasy qosyldy. Ony aýyl turǵyndaryna Beıimbet Maılın aýdanynda turatyn kásipker Baqbergen О́teýlın syıǵa tartty.
Qyzbel mektebi Aral bastaýysh mektebi degen ataýmen 1922 jyly ashyldy. Bilim oshaǵynyń negizin qalaǵan alǵashqy ustaz Sadýaqas Qosekeıuly Jaqanın áý basta 26 balany oqytypty. Ol joly qabyldanǵan shákirtterdiń bári er balalar edi. Mektep kıiz úıde uıymdastyrylyp, balalar jerge tóselgen kıizdiń ústinde otyryp saýat ashqan.
QazMÝ-dyń rektory bolǵan Asqar Zakarın, Qazaq KSR-iniń sý sharýashylyǵy mınıstri Narıman Qypshaqbaev, jazýshy-satırık Seıit Kenjeahmetov, jazýshy-jýrnalıst Qaısar Álim, aǵaıyndy ekonomıst-ǵalymdar Saılaý, Sábıt Baızaqovtar da osy mektepten bilim aldy.
Merekelik is-shara barysynda M.Dýlatuly atyndaǵy orta mekteptiń qabyrǵasyna Sadýaqas Jaqanınge arnalǵan eskertkish taqta ashylyp, «Madııar baba» meshitinde alǵashqy ustazdyń rýhyna quran baǵyshtaldy.
Odan keıin Ábýtálip Ámir qurastyrǵan «Qyzbel mektebine – 100 jyl», Sadýaqas Qosekeıulynyń nemeresi Danııar Sadýaqastyń «Sáýleli ǵumyr» kitaptarynyń, sondaı-aq Ál Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń «О́negeli ómir» serııasymen shyqqan Qyzbel mektebiniń túlegi akademık Sábıt Baızaqov týraly kitaptyń tusaýkeser rásimi ótti.
– Kitapta osy mektepte oqyǵandardyń bárin qamtýǵa tyrystyq. Biraq soǵysqa ketkender týraly málimet taba almadyq. Sondyqtan mektep shákirtteriniń 85 paıyzyn qamtyǵan shyǵarmyz dep oılaımyn. Oǵan jeti jarym aıdaı ýaqyt ketti. 65 adam turaqty túrde jumys istedi. Alǵashqy bólimde ár jylǵy mektep túlekteri, odan keıin mektep dırektorlary týraly maǵlumat berildi. Búginge deıin mektebimizge 22 dırektor basshylyq etipti. Onyń ekeýi – meniń synyptastarym. Odan keıingi bólimderge túrli salada joǵary jetistikterge qol jetkizgen maıtalman mamandar, aýyl maqtanyshtary, jergilikti qalamgerlerdiń shyǵarmalary, «At tuıaǵyn taı basar» degen taqyryppen búginde respýblıka kólemine tanymal bolyp qalǵan keıingi jastar týraly málimetter endi, – deıdi «Qyzbel mektebine – 100 jyl» kitabynyń qurastyrýshysy Ábýtálip Ámir.
Aýyldyń mádenıet oshaǵynda ótken ǵylymı-tájirıbelik konferensııada ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, akademık Sábıt Baızaqov, belgili jazýshy-jýrnalıst Qaısar Álim, oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Batyrbek Ahmetovter týǵan jer týraly tebirene sóıledi.
– Oblys boıynsha 8 akademık bolsa, sonyń úsheýi osy bizdiń Qyzbel mektebiniń túlekteri eken. Búgin, mine, solardyń biri Sábıt Baızaqov aǵamyz sonaý Alataý baýraıyndaǵy Almatydan arnaıy kelip, bárimizge alǵash kitap ashtyrtyp, qalam ustatqan altyn uıamyzdyń tarıhy týraly tamasha estelikterin aıtty. Osy oraıda, bárińizdiń esterińizde júrsin degen nıetpen myna máselege toqtala ketkim kelip tur. Úsh jyldan keıin Mirjaqyp Dýlatulynyń 140 jyldyǵy atap ótilmek. Soǵan qatysty is-sharalar erte bastan qolǵa alynsa eken. Máselen, Arqalyq – Torǵaı tas jolynan beri qaraı Qyzbelge deıingi 50 shaqyrym kúre joldyń jaǵdaıy óte nashar. Qyzbelden ári qaraı 40 shaqyrym jerdegi Bıdaıyq aýylynda Mirjaqyp atamyzdyń kesenesi bar. Ol jol da jóndeýdi qajet etedi. Kún qaqtap, jaýyn shaıyp, jel qaqqan kesene kúmbezi tozyp, julym-julym bolyp tur eken. Ishki-syrtqy sylaǵy da kóńil júdeterlik. Keseneniń qasyndaǵy shaǵyn mýzeı de kózge qorash kórinip, jóndeýge suranyp tur. Jádigerleri qabyrǵaǵa jelimdelgen, naqty dereksiz, talapqa saı kele qoımaıtyn kúıde. О́zge óńirlerden nemese shetelden týrıster kelip, ózimiz maqtanyshpen aıtyp júrgen osy mýzeıimizge bas suǵa qalsa, olar mundaı jaǵdaıda qandaı talǵam taralǵysyn kóre alady degen oı mazalaıdy. Sondyqtan qaıratkerdiń toıy dál taqalǵanda asyǵys-úsigis shabylmaı, erte bastan osy olqylyqtardyń ornyn toltyra berse ıgi edi, – dedi jazýshy-jýrnalıst Qaısar Álim.
Tústen keıin toı voleıbol, qazaq kúresi, qoı kóterý tárizdi sport túrlerinen ótken jarysqa ulasty. Máselen, voleıbol jarysyna Qostanaı, Torǵaı tóńireginen jınalǵan komandalar qatysyp, olarmen qosa aýyl mektebiniń ár jylǵy túlekteri ózara kúsh synasty. Komandalyq jarysta Torǵaı voleıbolshylary júldeli birinshi oryndy jeńip alsa, mektep túlekteri arasynda ótken ardager voleıbolshylar arasynda 1978 jyly týǵan túlekter qarsylastaryna des bergen joq. Ekinshi oryndy 1972 jyly týǵan jigitter enshiledi.
– Elde osyndaı ulan-asyr toı bolady degendi estip, biz de ortamyzdan bir komanda shyǵaryp kelip qaldyq. Nátıjesin kórdińizder, jasymyz elýge kelse de namysty ýystan shyǵarǵanymyz joq, – deıdi Qyzbel mektebiniń 1989 jylǵy túlegi Meırambek Bájikenov.
Al qazaq kúresinen ótken beldesýge 50-den astam balýan qatysyp, kún uzaqqa túıe balýan júldesin sarapqa saldy. Tartysty básekede Nursultan Aısaǵalıev jeńiske jetip, aýyl mesenattary tikken 300 myń teńgeni enshiledi. Aıta ketý kerek, toıdy uıymdastyrýshylar medal men alǵys hattan bólek barlyq jeńimpazdar men júldegerlerge qomaqty aqshalaı júlde tikken.
– Osynyń bári aýyl azamattarynyń arqasy. Mektep túlekteri jylda kelip jańa bir nysan salyp beredi. Sonyń nátıjesinde aýylymyz kórkeıip, gúldendi. Mundaı jaqsy úrdis, ıgilikti shara munymen toqtamaıdy. Aldaǵy ýaqytta da týǵan jerimizdiń kórkeıýine úlesimizdi qosa beremiz, – deıdi Saǵa aýyldyq okrýginiń ákimi Qaısar Nurǵazın.
Mektep toıy aýyl ónerpazdarynyń konsertimen qorytyndylanyp, sońy otshashýǵa ulasty.
Qostanaı oblysy,
Jangeldın aýdany,
Qyzbel aýyly
