Shymkent medısınalyq týrızm ortalyǵyna aınalyp keledi

Sapa jaıly sóz qozǵaǵanda, eń aldymen, qaladaǵy emhana men aýrýhanalar­dyń sońǵy úlgidegi zamanaýı medısına­lyq qu­ral­darmen jabdyqtalyp jatqa­nyn aıta ketý kerek. Budan ózge túrli is-shara­lar arqyly da halyqtyń densaýlyǵyn kúsheıtý baǵytynda jumystar qolǵa alynyp keledi.

Máselen, qalalyq №1 klınıkalyq aýrýha­nasynyń bas dárigeri Abylaı Don­baı­dyń aıtýynsha, atalǵan medısına­­lyq uıym «Izgilikte jarysaıyq» atty qor­men ózara memorandýmǵa qol qoıǵan. So­ǵan sáıkes qor tizimindegi 100 anaǵa jáne olar­dyń balalaryna tegin medısınalyq kómekter kórsetile basta­dy. Klınıkalyq aýrýhana analardy aqy­syz medısınalyq tekserýden ótkizse, mek­tepke endi baratyn balalaryn tegin súndet­ke otyrǵyzyp jatyr, ıaǵnı medısına tili­men aıtqanda, sırkýmsezııa jasaýda.

Klınıkalyq aýrýhananyń taǵy bir jańalyǵy, jalpy, búgingi tańda adam emdeý ornyna kelse, ondaǵy jatqan naýqas týraly nemese basqa da kerekti málimet alýda qınalatyny ras. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda klınıkada aqpa­rat alý ortalyǵy ashyldy. Onyń basty erek­sheligi joǵaryda aıtylǵandaı, aýrýhanaǵa kelgen adamǵa ózine kerekti maǵlumatty tez alýǵa, emdelip jatqan jaqynynyń naq­ty qaı bólimshede, palatada jatqanyn bilý­ge kómektesedi. Aqparattyq ortalyqta, máse­len, bilikti dárigerler keńes bere alady nemese orta medısına qyzmetkerleri sol jerge bólimshe meńgerýshilerin shaqyryp, solardyń óz aýzynan emdelýshiniń ahýaly týraly naqty jaǵdaıdy estip, bile alady.

Klınıka bas dárigeriniń aıtýynsha, tiliksiz ota jasaıtyn laproskopııalyq 5 apparat, travmatologııada qoldanylatyn artroskopııalyq jabdyq jáne zamanaýı ÝDZ apparattary satyp alynsa, sonymen qosa mıǵa, júrekke ota jasaıtyn angıografııalyq kabınettiń ashylýy kútilip otyr. Onyń ashylý saltanatyna respýblıkanyń osy saladaǵy bilikti dárigeri Serik Aqsholaqov qatysady dep josparlanýda. Búginde elordadaǵy neıro­hırýrgııalyq ortalyqtan kelgen 2 maman qalalyq klınıkada jumys isteıdi. Olar julyn omyrtqasyna, mıǵa baılanys­ty kúrdeli operasııa jasaıdy. Shymkent­te №1 klınıkalyq aýrýhanasynyń bazasynda travmatologııa, ortopedııa salasy jedel damyp keledi. Bul da elordanyń bilikti mamandarynyń arqasynda múmkin bolyp otyr. Osy sekildi muryn, tamaq­ty emdeıtin mamandy da respýblıkanyń bas qala­synan shaqyrtyp, arnaıy lor bólimshesin ashqan. Atalǵan klınıkada kúni keshe 187-shi búırek transplantasııasy jasaldy. Munymen qosa otyz shaqty baýyr almastyryldy. Aptasyna bir ret búırek, aıyna dál solaı baýyr múshesi aýystyrylady. Sondyqtan bas dárigerdiń aıtýynsha, transplantologııa klınıkanyń kúndelikti jumysyna aınalǵan. Klınıka Shymkentte medısınalyq týrızmdi damytýǵa úlken septigin tıgizip otyr. Oǵan dálel, neırohırýrgter О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstanǵa baryp, sheberlik synyptaryn ótkizip júr, al sol elderdiń naýqastary emdelý úshin osy klınıkaǵa kóp keledi.

– Klınıka sharýashylyq júrgizý quqy­ǵyn­daǵy mekeme bolǵan soń tájirı­­be­si mol mamandardy syrttan aldyrtyp, olarǵa barynsha jaǵdaı jasaýǵa umty­lyp jatyrmyz. Birinshiden, barlyq bilik­ti dárigerge óz jalaqysynan bólek qo­sym­sha ústemeaqy tólenedi, ekinshiden, zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etemiz. Úshinshiden, qyzmettik páter alyp beremiz. Olardan talap etetinimiz – tek naýqastarǵa sapaly medısınalyq qyzmet kórsetý, – dedi Abylaı Donbaı.

Al endi densaýlyq saqtaý salasynyń 2022 jylǵy 6 aıdaǵy kórsetkishterine nazar aýdarsaq, atqarylǵan jumystar kóńil kónshiterlikteı. Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń vedomstvalyq baǵynysty 33 medısınalyq uıymy bar. Oǵan 12 emhana, 15 aýrýhana, 6 basqa da uıym kiredi. Olar – dıagnostıkalyq ortalyq, medısınalyq kolledj, qan ortalyǵy, JJS, balalar úıi jáne JITS ortalyǵy. Qalada táýliktik 4 125 tósektik oryn bolsa, kúndizgi stasıonar 1 959 tósektik orynmen jabdyqtalǵan. Búgingi tańda qalada
4 760 dáriger qyzmet etedi. 10 myń halyq­qa shaqqanda dáriger sany 42,1-di quraı­dy. Sonymen birge 10 myńnan astam orta býyn medısına mamany qyzmet kórsetedi. Olardyń úles salmaǵy 10 myń halyqqa shaqqanda 92,8-ge teń.

Shymkent qalasynyń turǵyndaryna medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrý maqsatynda 4 jańa – №14 Emdeý ortalyǵy, «Darııa Medıkýs», «Sabı Med» jáne «Týrlan Medıkal» dep atalatyn medı­sınalyq ortalyqtar ashylyp, 50 myń ha­lyqty medısınalyq qyzmetpen qam­ta­masyz etýde. Sonymen qatar bir dáriger­diń júktemesi 1 616-ǵa deıin tómendedi. Al jospar boıynsha 1 700-den aspaý qajet.

Medısına salasynda qol jetkizilgen oń ózgerister óte kóp. Aıtalyq, qalalyq onko­logııalyq ortalyqta, №1 qalalyq klı­nıkalyq aýrýhanada, qalalyq klınıka­lyq balalar aýrýhanasynda jáne Shym­kent júrek ortalyǵynda respýblıkalyq ­medı­sınalyq ortalyq mamandarymen birge 120 medısına qyzmetkerin qamty­ǵan 8 sheberlik synyby ótkizildi.

Jedel medısınalyq járdem stansa­syn­daǵy ortalyqtandyrylǵan sımýlıa­sııa­lyq ortalyqta halyqaralyq standart­­tar bo­ıynsha 108 medısınalyq qyzmetker­ge prak­tıkalyq dárister oqyldy. Statıs­­tıka bo­ıynsha megapolıstegi emdeý meke­­me­leriniń materıaldyq-tehnıkalyq jab­dyq­tarmen qamtamasyz etilýi 77 paıyzdy quraıdy.

– Qalalyq onkologııalyq ortalyq­ta onkogematologııa bólimshesi ashyldy, al sáýleli terapııa bólimshesinde peT, kt jáne syzyqtyq údetkish apparattary ornatyldy, – deıdi onkologııalyq ortalyq dırektorynyń emdeý isi boıynsha orynbasary Samat Ismaılov.

Mamannyń aıtýynsha, dıagnostıka­lyq zertteý ádisteriniń ozyq úlgileri engi­zilýine baılanysty onkologııalyq dert erte anyqtala bastady. Munyń bir jaqsy jeri, eger qaterli isik I-II satylarynda erte anyqtalsa, naý­qastyń keselden qulan-taza aıyǵyp ketýine júz paıyz múmkindik bar. Onkologııa­lyq dertke shaldyǵý, odan bolatyn ólim-jitim kórsetkishi boıynsha Shymkent respýblıka boıynsha eń tómengi oryndarda tur. Máselen, 100 myń adamǵa shaq­qanda qaterli isikpen aýyratyndar megapolıs­te 123 adam bolsa, sol 100 myńnan onko­logııalyq derttiń kesirinen kóz ju­ma­tyn­dar sany – 48 adam. Osydan jıyrma jyl buryn onkologııalyq aýrýha­nada emde­lip shyqqandardyń bar-joǵy 20 paıyzy 5 jyldan artyq ómir súrse, qazir bul kórsetkish 50 paıyzǵa jetken. Búgingi tańda zamanaýı endovıdeo qurylǵysy­men tilik arqyly ish qýysyna, keýde qýysy­na kúrdeli otalar jasalady. Buryn olar ashyq ádispen jasalyp kelgen eken. Odan naýqastar kóp qınalatyn. Asqynýlar kóp bolatyn. Naýqas otadan keıin qalpyna kelgenshe kóp ýaqyt ótetin. Sonymen birge buryn tek respýblıkalyq onkologııalyq ortalyqta jasalatyn óńeshtiń qaterli isigine qarsy ota bıyl qańtardan bas­tap Shymkentte de qolǵa alyna bastady. Endoprotezdeý operasııasyn jasaýdy da shymkenttik onkohırýrgter ábden meńgerip aldy. Ol úshin baıaǵyda naýqastar sonaý Almaty qalasyna barýǵa májbúr bolatyn. Al zamanaýı angıografııalyq qurylǵy arqyly jylyna ortalyqta 200-deı endovoskýlıarly operasııa júzege a­sady. Respýblıka óńirlerindegi kópte­gen jetekshi maman osy Shymkent orta­lyǵynda tájirıbe almasqandar. Qazaq­stan Respýblıkasynyń onkologııalyq qyz­met sapasyn jaqsartý jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi baǵ­dar­lamasyna sáıkes onkologııalyq orta­lyqtarda pozıtrondy-emıssıondy tomograf jáne joǵary zamanaýı sáýleli emdeý qurylǵysy bolýy shart. Osy oraıda Shymkent qalalyq ákimdiktiń qoldaýymen memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda onkologııalyq mekemede ıadrolyq medısına ortalyǵy ashyldy. Sonyń nátıjesinde, zamanaýı sáýleli qondyrǵy ornatyldy. Onyń basty artyqshylyǵy, isikke qaraı baǵyttalǵan radıasııalyq sáýle aýyr­­ǵan núktege ǵana áser etip, aınalasyndaǵy ja­sý­shalardy zaqymdamaıdy. Osynyń nátıjesinde, naýqas ózin jaqsy sezinip, sáýleniń janama áserlerinen zardap shek­­peıdi. Zamanaýı qondyrǵy joq kezde medısınanyń mundaı múmkindigin emdelýshiler kórip, sezine almaıtyn edi. Maman óz sózinde búgingi tańda memlekettiń onkologııalyq aýrýmen aýyratyndarǵa jasap jatqan kómegi orasan ekenin aıtady. Máselen, bir kýrs em qabyldaýdyń ózine ár naýqasqa 3 mln teńgeden artyq qarjy ke­tedi. Al Shymkenttiń onkologııalyq or­ta­­­lyǵynda qazirgi tańda 6 977 adam tir­keý­de tur. Osyǵan qarap, memlekettiń áleý­met­tik salaǵa, sonyń ishinde medısınaǵa qan­­shalyqty kóńil bólip otyrǵanyn kórý­ge bolady. Sondaı-aq 2022 jyldyń 1 sá­ýi­­­rinen bastap aýrýhananyń bazasyn­da ambý­latorlyq koronaroangıografııa ­jáne stend­teý boıynsha da qyzmetter kór­setile bastady.

Basqarma tarapynan jyldyń basynda medısınalyq jabdyq satyp alý úshin 1,1 mlrd teńge bólingen. Nátıjesinde, dıagnostıkalyq tekserý jumystary men kúrdeli otalardy jasaý úshin jeti apparat satyp alyndy. Buǵan qosa, jyldyń sońyna deıin úsh medısınalyq tehnıka satyp alynady.

Ambýlatorııalyq deńgeıde Shymkent qalasynyń 44 medısınalyq uıymy 2022 jylǵa 9,4 mlrd teńge somasyna dárilik zattar satyp alýǵa ótinimder usynsa, búginge deıin sonyń 6,3 mlrd teńgesine dárilik zattar jetkizildi. Orfandyq, ıaǵnı sırek kezdesetin aýrýy bar 36 balany dárilik zattarmen qamtamasyz etý úshin jergilikti bıýdjetten 1,5 mlrd teńge bólindi. Sonyń nátıjesinde, 32 bala tıisti medısınalyq emin qabyldap jatyr.

Alty aı ishinde 2 938 medısınalyq qyzmetker shetelde jáne respýblıkalyq ortalyqtarda biliktilikterin arttyryp qaıtty. Arnaıy oqytýdan ótken medısına mamandary arasynan qalada alǵash ret balalarǵa keńes berý maqsatynda pe­dıatrııalyq 10 mobıldi brıgada quryldy. Bul mobıldi top dárigerleri qaýipti keselge dýshar bolǵan balalardy ýaqtyly anyqtaý, olardy stasıonarlyq emdeýge jiberý jumystarymen aınalysady.

Búgingi tańda megapolıstiń emdeý meke­melerine neonatolog, reanımatolog, gematolog, ımmýnolog, sýrdolog mamandarǵa qo­symsha qajettilik týyndap otyr. Ulttyq densaýlyq saqtaýdy damytý ǵylymı ortalyǵy kadrlardy qoldaý maqsatynda rezıdentýraǵa oqýǵa 87 dárigerdi joldaýǵa jospar daıyndaýda.

2022 jyldyń I jarty jyldyǵynda Shymkent qalasynda 15 325 bala dúnıege keldi. Onyń ishinde egizder – 194, úshemder – 1 týýdy quraıdy. О́tken jylmen salys­tyr­ǵanda, egizderdiń týý kórsetkishi 18 márte ósken.

Balalarǵa mamandandyrylǵan kómek­tiń qoljetimdiligi men sapasyn jaqsartý úshin qalalyq klınıkalyq balalar aýrýha­nasynyń materıaldyq-tehnıkalyq jaraq­tandyrylýy 96 paıyzǵa deıin jetkizildi. Sonyń esebinen klınıkaǵa zamanaýı me­dı­sınalyq jabdyqtar satyp alyndy. Son­daı-aq buryn bolmaǵan onkogematologııa, neırohırýrgııa, ıntervensııalyq kardıohırýrgııa, nefrologııa bólimsheleri qosymsha ashylyp, búgingi tańda qalypty jumys isteýde. Qazir joǵaryda atalǵan me­dı­sınalyq jabdyqtardyń kómegimen sereb­raldy sal aýrýy, ortalyq júıke júıe­siniń týa bitti aqaýlary, isikter, gemato­malar, mı tamyrlarynyń trombozy sııaqty kúrdeli operasııalar men manıpýlıasııalar júrgizilip jatyr. Jyl basynan beri qalalyq klınıkalyq balalar aýrýhanasynda 76 neırohırýrgııalyq ota jasaldy.

Qalada balalardy ońaltý qyzmeti de damyp keledi. Qazirgi ýaqytta Shymkent qalasy boıynsha 9 medısına­lyq uıymda qalpyna keltirý men ońaltý emi júrgiziledi. Balalar tósektik ornynyń táýliktik sany 391 bolsa, kúndizgi tósektik oryn 101-di quraıdy.

2022 jyldyń 6 aıynda ońaltýdan ótken jalpy bala sany – 3 773. О́tken jyly 2 908 bolǵan edi. Iаǵnı 2021 jylmen salystyrǵanda ońaltý sharalaryn qabyldaǵan bala sany 865-ke artqan. Táýlik boıy stasıonarda – 2 842, kúndizgi stasıonarda 931 bala ońaltý kýrstarynan ótken. Sonymen birge aıta ketý kerek, Shymkent qalasyndaǵy balalar den­saýlyǵyn túzeıtin ortalyqtar mýltı­tártipti komandamen jabdyqtalǵan. Olardyń qataryna reabıtolog, emdik dene shynyqtyrý nusqaýshylary, ergoterapevt, psıholog, logoped, defektolog, áleýmettik pedagog sekildi túrli mamandar kiredi. Sondaı-aq ońaltý ortalyqtarynda pedagogter naýqas balalarǵa oıyn, mýzyka terapııasy, montessorı ádisi sekildi emdeý tásilderin qoldanady.

Derek boıynsha Shymkent qalasynda júıke aýrýlarymen dıspanserlik esepte 2 497 bala turady, onyń ishinde sal aýrýy­na shaldyqqan 1 164 balanyń 893-i ońaltý em-sharalaryn qabyldady. Jalpy ońal­tý sharasyna kelsek, Densaýlyq saqtaý mınıstri A.Ǵınııat 2022 jylǵy 21 shildede Shym­kent qalasyna jasaǵan issaparynda múmkindigi shekteýli azamattarǵa arnalǵan ońaltý ortalyqtaryn jandandyrý qajet­tigi jóninde arnaıy tapsyrma bergen bolatyn.

Budan bólek, qaladaǵy 142 orta bilim beretin mektepte medısınalyq pýnkter jumys isteıdi. Profılaktıkalyq tekserýge jatatyn 225 737 oqýshynyń oqý jyly ishinde 146 729-y tekserýden ótti. Bul josparlanǵan 50 paıyzdyq qamtýdan 15 paıyzǵa asyp otyr. Iаǵnı oqýshylardyń densaýlyǵyn aldyn ala tekserý boıynsha medısınalyq baqylaý jumystary megapolıste artyǵymen oryndalyp jatyr degen sóz. Profılaktıkalyq ımmýndaý­men ártúrli jas kezeńindegi balalardyń 33 pa­ıyzy qamtylǵan. Munda da jospar mejege saı tolyq oryndalǵan.

2023-2025 jyldary densaýlyq salasy boıynsha qyzmetkerlerdiń ortasha tabys deńgeıi artatyn bolady.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń 2025 jylǵa deıin densaýlyq saqtaýǵa arnalǵan jalpy shyǵystardy Jalpy ishki ónimniń 5 paıyzyna deıin ulǵaıtý jónindegi tapsyrmasynyń sheńberinde júzege aspaq. («QR Prezıdentiniń saı­laý­aldy baǵdarlamasyn iske asyrý jó­nindegi sharalar týraly» 2019 jylǵy 19 maýsymdaǵy №27 Jarlyǵy). Osyǵan sáıkes dárigerlerdiń jáne orta medısına qyzmetkerleriniń ortasha aılyq jalaqysyn Qazaqstan Respýblıkasynyń ekonomıkalyq damý kórsetkishine qaraı kezeń-kezeńimen ulǵaıtý qarastyrylǵan. Bul boıynsha dárigerdiń ortasha jalaqy­syn 2023 jyly 561 myń teńgege, orta býyn medısınalyq qyzmetkerleriniń jala­qy­syn 209 myń teńgege ulǵaıtý kózdelýde.

Sonymen birge Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnal­­ǵan memlekettik baǵdarlamasynda dári­ger­ler men orta medısınalyq personal­dyń jalaqysyn kezeń-kezeńimen ulǵaıtý jóninde de aıtylǵan.

Úkimettiń 2015 jylǵy 31 jeltoqsan­daǵy №1193 qaýlysyna sáıkes 2021 jyl­ǵy 1 qańtardan bastap jalaqy ortasha esep­pen dárigerlerge 30 paıyzǵa, orta býyn medısına mamandaryna 20 paıyzǵa ósti.

Qazirgi tańda dárigerlerdiń ortasha jalaqysy 302 139 teńge (2021 jyly 228 515 teńge), orta býyn mamandarynyń aılyq tabysy 175 799 (2021 jyly 144 290 teńge) teńgege jetti. Osy statıstıkalyq derek­terge qaraı otyryp, 2021 jylmen salystyrǵanda dárigerler jalaqysy 30 paıyzǵa, orta býyn mamandarynyń aılyq eńbekaqysy 20 paıyzǵa óskenin kóremiz.

Qalalyq ákimdiktiń medısına salasyna jaýapty ókilderiniń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý maqsatynda aýqymdy jumys atqarylmaq. Osyǵan oraı tıisti josparlar bekitilgen. Máselen, búginge deıin koronavırýs ınfeksııasyna qarsy 100 paıyz vaksınalaý júrgizildi. Deı turǵanmen revaksınalaý jáne qaıta revaksınalaý jumystary qolǵa alynady. 5 jyl ómir súretin onkologııa­lyq naýqastardyń úles salmaǵy 51,3 paıyzǵa jetkiziledi. 30 paıyz medısınalyq perso­naldyń qatysýymen Izraıl, Germanııa, Reseı jáne Lıtvanyń jetekshi mamandarymen sheberlik sabaqtary ótkiziledi. ShJQ «Qalalyq perınataldyq ortalyq» MKK kúrdeli jóndelip, bosandyrý meke­meleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jaqsartylady. Sondaı-aq bosandyrý uıymdary bakterıologııalyq zerthanalarmen qamtamasyz etiledi. Alǵashqy me­dı­sınalyq kómek kórsetý pýnkteri de zamanaýı medısınalyq qural-jabdyq­tar­men jańartylady. Bir jasqa deıingi balalardy pro­aktıvti baqylaýmen jáne skrınıng­pen qamtý 100 paıyzǵa ulǵaıady. Balalar aýrýhanasynyń bazasynda kardıohırýrgııa, oftalmologııa syndy jańa bólimsheler ashylady.

Aıta ketken jón, emhanalar úkimettik emes uıymdarmen birge salamatty ómir saltyn ustaný boıynsha 4 áleýmettik jobany jáne salamatty ómir salty baǵdarlamasy boıynsha 29 is-sharany ótkizýge arnaıy jospar túzse, olardy júzege asyrýǵa 30,1 mln teńge bólingen.

Bilim basqarmasymen birlesip mektepterde durys tamaqtaný rasıonyn ázir­leý jáne «densaýlyqty nyǵaıtýǵa yqpal ete­tin mektepter» jobasyn iske asyrý kózdelip otyr.

Málimetke saı búgingi tańda emhana­lar­da 68 mobıldi top qyzmet atqa­rýda. Mobıldi toptarǵa bir kúnde 120-ǵa deıin shaqyrtýlar kelip túsedi. Epıde­mıo­logııalyq ahýal kúrt nasharlaǵan jaǵdaıda 214 mobıldi top qyzmet kórsetý úshin sapqa turatyn bolady.

Osy tusta myna máseleni de aıtpaı ketýge bolmas, «Halyq densaýlyǵy jáne den­saýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaq­­stan Respýblıkasynyń 2020 jylǵy 7 shil­dedegi № 360-VI QRZ kodeksiniń 135-ba­byna sáıkes, pasıentter óz densaý­ly­ǵyn saqtaýǵa jáne nyǵaıtýǵa sharalar qol­danýǵa mindettelgen. Sondaı-aq bas­tapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek uıym­­darynan pasıentter ýaqtyly profı­laktıkalyq tekserýlerden ótýleri qajet. Sondyqtan aýrýdyń aldyn alý maqsatynda búgingi tańda megapolıstiń medısına salasy qyzmetiniń bir baǵytyn osy arnaǵa qaraı buryp jatyr. Jáne oǵan bóliner kómek te, kórsetiler qoldaý da qalalyq ákimdik tarapynan aýqymdy bolmaq.

ShYMKENT