Biz Aqtóbe qalasynyń óndiristik aımaǵynda ornalasqan «ERG Resaıklıng» kompanııasynyń saýda alańyn aralap kórdik. Seriktestiktiń operasııalyq dırektory Rýslan Ibraev bizdi kúndelikti jumys barysymen tanystyrdy. Zaýyt alańyndaǵy qıyrshyq tas úıindileriniń janynda kádimgideı erkin demalasyń. Shań-tozań joq. О́ıtkeni ony boldyrmaý úshin osy alańnyń aýmaǵyna jáne untaqtalǵan tas úıindileriniń betki qabatyna mezgil-mezgil sý sebiledi. Bul jerde bir tonna qıyrshyq tastyń baǵasy – 200 teńge. Al toltyra tıelgen bir «KamAZ» qıyrshyq tas 2 myń teńgege baǵalanady. Alaıda 10 tonna qıyrshyq tas tutynýshyǵa eki myń teńgege satylmaıdy. Sebebi ónim quny tasymaldaý qyzmetiniń qymbattyǵyna baılanysty joǵarylaıdy, al zaýyttyń oǵan esh qatysy joq.
Zaýyttyń kireberis qaqpasynyń aldynda kezek kútip turǵan júk kólikteri kóp. Búginde jol-qurylys kompanııalarynyń tarapynan osy kásiporynnyń ónimine suranys óte joǵary bolyp tur. Zaýyt aýmaǵyna kirgen, relsterde turǵan júk vagondaryna kúnine 15-20 vagon qıyrshyq tas tıelip, basqa óńirlerge jiberiledi. Sonyń ishinde Atyraý, Batys Qazaqstan oblystarynyń kásiporyndarynan tapsyrys kóp.
Rýslan Ibraevtyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta seriktestik qoımalarynda 1 mln tonnadan astam túrli ólshemdegi qıyrshyq tas jınaqtalǵan. Ádette Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynda qıyrshyq tas 5h20, 20h40, 40h70 ólsheminde untaqtalady. Muny tek jolǵa tósep qana qoımaı, odan turǵyn úı qurylysyna qajetti taýarly beton, irgetastar men tas bloktar, jabyndy plıtalar, aerodrom bloktary shyǵarylady.
«Qazir biz osy qaldyqtardy óńdeýdiń jańa tehnologııalyq sıkline kóship jatyrmyz. Negizgi maqsat – qaldyqsyz óndiriske qol jetkizý. Qaldyqtardy tereń óńdeý arqyly qurylys materıaldarynyń kóptegen túrin shyǵarýǵa bolady. Qıyrshyq tastan beton, mıneraldy untaqtar alynady. Bul jol qurylysyna óte qajet», deıdi Rýslan Ibraev.
«Biz – uzaq jyldan beri áriptestermiz. Osy kásiporynnyń ónimderin jol qurylysyna paıdalanamyz. Bul jerden shyǵatyn qıyrshyq tastyń sapasy jaqsy ári baǵasy qoljetimdi», deıdi «Magıstral Proektstroı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń basshysy Grıgorıı Kramer.
Jaqynda «ERG Resaıklıng» JShS Aqtóbe qalasynan 20 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Sazdy turǵyn úı alabynda jańa áleýmettik jobany qolǵa aldy. Bul jerde 1970 jyldan beri qum, tas, saz alynyp kele jatqan karer bar. Qazirgi ýaqytta onyń aınalasy turmystyq qaldyqtardan qordalanǵan qoqys úıindilerine toly. «ERG Resaıklıng» JShS osy aýmaqtyń 15 gektaryn alyp jatqan karerdi qoqys úıindilerinen tazartyp, tegistep, osy jerge jylyjaı turǵyzbaqshy. Lastanǵan aýmaqty tolyq tazartý jumystary men onyń topyraǵyn saýyqtyrýǵa úsh jyldan astam ýaqyt kerek. Bul áleýmettik jobanyń maqsaty – el Úkimetiniń zańsyz qoqys úıindilerin joıý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý jáne Aqtóbe qalasynyń tóńiregindegi ekologııalyq ahýaldy jaqsartýǵa atsalysý.
Jobanyń birinshi kezeńi boıynsha tazartylýǵa tıis aýmaqqa qıyrshyq tas jetkizýge qajetti qujattar ázirlendi. Seriktestik basshylary Sazdy, Sazdy-2, Baýyrlastar eldi mekenderiniń turǵyndarymen kezdesti jáne qoǵamdyq tyńdaý ótkizdi. Osy tóńirektegi eldi mekenderdiń turǵyndary eski qum karerin jabýdy jaqtaıdy. О́ıtkeni onyń qazanshuńqyrlary turmystyq qaldyqtardy zańsyz tógetin qoqys úıindisine aınalǵan. «ERG Resaıklıng» JShS basshylyǵy ákimdiktiń tapsyrmasymen úsh jylda zańsyz qoqys úıindisinen tazartýdy qolǵa alsa da, jasyl tehnologııalar jobasyn iske asyrýǵa qarsy shyǵýshylar tabylyp jatyr.
Rýslan Ibraevtyń sózine qaraǵanda, toptyń enshiles kompanııalary Aqtóbe men Hromtaý qalalarynda myńdaǵan adamdy jumyspen qamtyp otyr. Al jylyjaı túrindegi jasyl tehnologııalar jobasyn júzege asyrý nátıjesinde kásiporynnyń eńbekkerleri ǵana emes, sondaı-aq jaqyn tóńirektegi úsh eldi mekenniń turǵyndary da taza tabıǵı ónimmen qamtamasyz etiledi.
«Aqtóbe aglomerasııasynyń aýmaǵy úlkeıip barady. Buryn osy jerde bir ǵana Sazdy eldi mekeni bolsa, sońǵy jyldary 10 myńǵa jýyq turǵyny bar úsh turǵyn úı alaby paıda boldy. «ERG Resaıklıng» kompanııasy bıyl sáýir aıynda Sazdy kareri qazandyqtaryndaǵy 15 gektar aýmaqty zańsyz qoqys úıindilerinen tazartýdy bastady. Eki aı ishinde qazandyqtardy tazartý jáne karer aınalasynda úıilgen qoqystardy suryptaý jumystary júrgizilip, qaldyqtar qalalyq qoqys polıgonyna shyǵaryldy. Buǵan qosa, jol boıyna turǵyndardy tazalyqqa shaqyrǵan banner ilindi. Alaıda, ókinishke qaraı, búgin tańerteń tazartylǵan aýmaqta erteńine qoqys tolyp qalady», deıdi Aqtóbe qalasy Astana aýdany ákiminiń orynbasary Almaz Jaqsylyqov.
«ERG Resaıklıng» kompanııasynyń jumysqa asqan jaýapkershilikpen kirisýiniń bir aıǵaǵy – atalǵan jobany júzege asyrý barysynda arnaıy maman dáriger – gıgıenıst-epıdemıolog jumysqa tartylǵan. Dárigerdiń kózqarasy aıqyn: osy aýmaqty tazartý jumystary turǵyndar densaýlyǵyn qorǵaýǵa jáne olardyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qaýipsizdigine kepildik beredi.
Sazdy kareriniń tereń shuńqyrlaryn zańsyz qoqys úıindilerinen tazartý jáne aýmaqty kógaldandyrý jumystary jalǵasyn taba beredi. Bul eń aldymen turǵyndardyń densaýlyǵy úshin qajet. Zańsyz qoqys úıindileri ekologııalyq ahýalǵa da teris áser etedi.
«Bul jerdegi qoqys tógilgen qazanshuńqyrlarǵa kóktemde erigen qar sýy jınalyp, oǵan qosylǵan zııandy qaldyqtar jer astyna sińedi. Jerasty sýy men jer betiniń sýy ózara baılanysty ekenin jurttyń bári biledi. Osy tóńirekte jerasty sýy óte jaqyn ornalasqan. Jaqyn jerdegi aýyldardyń kóbiniń aýlasynda qudyq bar. Odan jurt malyna sý alyp beredi, baý-baqshasyn da sýarady. Sý jınalyp qalmas úshin zańsyz qoqys úıindilerin joıý jáne shuńqyrlardy tegisteý kerek», deıdi dáriger.
Osylaısha, 1990 jyldardan beri úıilgen ken qaldyqtaryn kúrdeli qaıta óńdeýdi bastaǵan kásiporyn Aqtóbe qalasynyń Sazdy turǵyn úı alaby tóńireginde jasyl beldeý ornatýǵa kiristi. Tutastaı alǵanda, lastanǵan topyraqty zararsyzdandyrý jáne saýyqtyrý sharalary atalǵan eldi mekenniń tóńiregin tazartyp qana qoımaı, Aqtóbe qalasynyń ekologııalyq ahýalyna da oń áserin tıgizbekshi.
Aqtóbe oblysy
