Birinshi prosedýra boıynsha azamat sottan tys bankrottyqty júzege asyra alady. Bul úshin kelesideı sharttar qoıylady: bank, mıkroqarjy uıymy jáne kollektorlar aldyndaǵy qaryzy 4,9 mln teńgeden (1 600 AEK) aspaýy kerek. Sondaı-aq resmı tabysy bolmaýy kerek nemese tabysy otbasy múshelerin qosa alǵanda eń tómengi kúnkóris sheginen (adam basyna 36 018 teńge) asyp ketpeýi qajet.
Komıtet ókilderiniń habarlaýynsha, boryshkerdiń atynda múlik bolmaýǵa tıis. Sonymen birge qaryz boıynsha bankpen esep aıyrysý prosedýrasyn júrgizý qajet bolady. Jalpy, sottan tys bankrottyq tek bankter, MQU jáne kollektorlyq agenttikter aldyndaǵy qaryzdar boıynsha qoldanylýy múmkin.
Ekinshi prosedýra sot bankrottyǵyna negizdelgen. Muny qaryzy 4,9 mln teńgeden asatyn qazaqstandyqtar paıdalana alady. Osy rásim barysynda boryshkerdiń múlki bolsa, ol aýksıonda satylady. Túsken qarajat belgilengen tártippen kredıtorlar aldyndaǵy bereshekti óteýge jumsalady. Jeke tulǵanyń sot arqyly bankrot bolý prosedýrasymen arnaıy taǵaıyndalǵan qarjy basqarýshysy aınalysady. Biraq boryshkerdiń atynda bir úı bolsa jáne ol kepilge qoıylmaǵan bolsa, onda oǵan tıispeıdi.
Úshinshi prosedýra aıasynda klıenttiń tólem qabileti qalpyna keltiriledi jáne sot arqyly qaryzdardy 5 jylǵa deıin bólip tólep qaıtarý nusqasy qarastyrylady. Komıtettiń habarlaýynsha, saýyqtyrý jospary qarjy basqarýshysymen birlesip ázirlenip, sotta bekitiledi. Bul úshin eki taraptyń (boryshker men kredıtor) kelisimi qajet bolady.
Árıne, bankrot bolý týraly sheshimdi myń qaıtara oılanyp, jeti ret ólshep, bir ret kesken abzal. О́ıtkeni onyń saldary da bar. Máselen, ózin bankrotpyn dep jarııalaǵan jeke tulǵa 5 jyl boıy zaım jáne nesıe ala almaıdy. Ekinshi ret bankrot bolý úshin araǵa 7 jyl salý qajet. Sonymen qatar zań boıynsha bankrottyqtan keıin 3 jyl ishinde bankrot bolǵan tulǵanyń qarjylyq jaǵdaıyna monıtorıng júrgizý kózdeledi. Sondaı-aq jobada azamattardyń bankrot dep tanylǵan kúnnen bastap bir jyl ishinde qarjylyq saýattylyq kýrstarynan mindetti túrde ótýi josparlanǵan.
«Zań jobasymen jumys jalǵasyp jatyr. Zań qatqyl bolýy kerek pe, álde jumsaqtaý bolǵany jón be degen tóńirekte talas-tartys bar. Barlyq tarapqa, tipti bankke zańnyń áldeqaıda jumsaq bolǵany kerek. Eger zań barynsha qatań bolsa, onda áleýetti qaryz alýshylar sany azaıyp ketýi múmkin», deıdi qarjyger Rasýl Rysmambetov.
Ekonomıst Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, bankrottyq bar máseleni sheshpeıdi, biraq birqatar problemany joıady.
«Sonyń biri – sottan tys bankrot bolý múmkindigi. Eger jeke tulǵa tabysynan aıyrylsa, sóıtip, qaryzy artyp ketse jáne ony tóleı almasa, onda tıisti anyqtamalyq qujattardy usyna otyryp sotqa júgine alady. О́tkir problemanyń biri – paıyzy joǵary nesıelerde bolyp tur. Mundaı zaımdardyń kóbi tutynýshylyq nesıelerge tıesili. Kredıttiń kóbiniń paıyzy naryqtyq baǵadan joǵary. Biraq osyndaı zań arqyly memleket óz azamattaryn qymbat zaımdardan qorǵaı alady. Qazir nesıesin tóleı almaı, kollektorlar qysymyna ushyrap jatqan azamat óte kóp. О́mirlik qıyn jaǵdaıǵa túsken mundaı adamdardy kim qorǵaıdy? Sondyqtan bankrottyqty qabyldap, nesıeden qutylýdyń zańdyq tásili qajet-aq. Biraq bankrot bola salý búkil túıtkil tarqatylady degendi bildirmeıdi. Zań sonyń bárin eskerip, qabyldanady dep úmittenemin», deıdi ekonomıst.
Ulttyq banktiń habarlaýynsha, qazir qazaqstandyqtardyń bankke qaryzy 6,6 trln teńgege jetken. 2021 jylmen salystyrǵanda bank aldyndaǵy bereshek 33,3 paıyzǵa ósken. Bul rette jeke tulǵalardyń 1-30 kún aralyǵyndaǵy ótelmegen bereshegi 84 paıyzǵa ósken jáne 333,1 mlrd teńgeni quraıdy. Al 90 kúnnen asqan bereshek kólemi 12 paıyzǵa ulǵaıyp, 417,7 mlrd teńgege jetipti.
