ǴANIDYŃ ǴAJAIYP AÝYLYNDAMYZ

Búgingi jazbamyzǵa osylaı at qoı­yp, aıdar taǵýymyzdyń ózindik bir se­bebi bar. “Nege?” deısiz ǵoı. Aıtalyq. Búkil Ortalyq Azııa men Qazaqstan jastarynyń jetekshisi Ǵanı Muratbaev kezindegi Túrkistan general-gýbernatorlyǵyna qarasty Qazaly ýezinde dúnıege kelgen. Búginde Ǵanıdyń týǵan topyraǵy óz esimimen atalatynyn bireý bilse, bireý bilmes. Jalyndap ótken jas ǵumyrdyń aýylyna at izin salma­ǵan­dar da barshylyq. Sóz oraıy kel­gende aıta keteıik, Qazaly qala­syndaǵy Ǵanı Muratbaevtyń es­kertkishi men tarıhı-memorıal­dyq mýzeıi 1968 jyly ashylyp, 3 kórme zalyna 650 ǵana eksponat qoı­ylsa, búginde mýzeıdegi 9 eks­po­zısııalyq, 1 kórme zalyndaǵy eks­ponattar sany 5419-ǵa jetip otyr. 1986 jyly Ǵanıdyń bıiktigi 2,2 metr eńseli eskertkishi boı kóterdi. Eskertkish avtory belgili sáý­letshi, reseılik R.Stepanov bol­sa, al eskertkish Máskeý skýlp­týralyq kombınatynda jasalǵan. Ashyǵyn aıtar bolsaq, jyl saıyn ómirden jalyndap ótken jas ǵumyrdyń eńseli eskertkishine bas ıe, táý etip, qorymyna bir ýys to­py­raq salý moıynymyzǵa júk­tel­gen qaryz ben paryz bolyp qalǵan. Sonymen, Ǵanıdyń ǵajaıyp aýylynda bolmaǵandar azyn-aýlaq bolsa da derek alyp, kóz jibersin de­gen nıetpen qolymyzǵa qalam aldyq. Ajarly da bazarly Ǵanı aýyly Qazaly aýdany ortalyǵy Áıteke bı kentinen bary-joǵy 6 shaqyrym qashyqtyqqa qonys tepken. Jyl ótken saıyn jasaryp, jaınap kele jatqan aýylda 1350 turǵyny bar 238 otbasy shańy­raq­ta­rynan shyqqan tútinder úzilmeı, qaıta tiktelip-aq keledi. Bir erek­sheligi, Ǵanı aýylyn kórgende kóz súısinedi. Aýyldaǵy turǵyn úıler men mádenı-kópshilik ǵımarattar jańa úlgimen jarysa boı kóterýde eken. Ǵanı aýylynda qos qabatty mektep úıi, mádenıet úıi, kitap­ha­na, emhana, “Baldyrǵan” bala­baq­shasy, baılanys bólimshesi, saýda oryndary aýyl turǵyndaryna qalt­qysyz qyzmet kórsetýde. Soń­ǵy jyldary aýyl aqsaqaldarynyń bastamasymen qarjy jınaqtalyp, jańa meshit úıi boı kótergen. Bú­ginde meshitte 70-ke jýyq shá­kirtter musylmansha dáris alyp, saýattaryn ashýda. Ǵanı aýylyna jaqyndaǵanda tas joldyń qos qaptalynda nyǵyz bekitilgen qorshaýlar kórinedi. Bul – 2,7 gektar alqapty alyp jatqan jasyl beldeý, ıaǵnı Ǵanı baǵy. “Atadan mal qalǵansha, tal qalsyn” degen qaǵıdany berik ustanǵan aýyl turǵyndary Ǵanı baǵyn jyl saıyn qaıta jandandyryp, kók kilem­de­rin kósilte tóseýmen keledi. Aıt­qandaı, osy aýyldaǵy Áýlıe baǵy da jyl ótken saıyn jasyl je­lek­ke bólenip, jaıqala ósýmen barady. О́tken jyly aýyl aımaǵyndaǵy 3,7 gektar jerge 2300 túp kóshet, 3700 túp qalamsha otyrǵyzylsa, aǵym­daǵy jyly da myńdaǵan túp saıaly aǵashtar otyrǵyzýǵa aýyl tur­ǵyn­dary qulshyna kirisýde eken. – 2012 jyly Shyǵys jas­ta­ry­nyń jaryq juldyzy atanǵan, biz­diń aýyldyń topyraǵynda týyp, nár alǵan Ǵanı Muratbaevtyń tý­ǵa­nyna 110 jyl tolady. Ǵanı baǵy osy bir aıtýly mereıtoıǵa tar­týy­myz bolmaq, – deıdi aýyl ákimi Berik Bısembaev. “Erteńin oılaǵan el azbaıdy, kógergen jer tozbaıdy” dep atam qazaq aıtqandaı, Berik Bısembaev sııaqty sózine de, isine de myǵym el azamattary kóbeıse, eldiń de, jer­diń de jasyldandyra, kórkeıe tú­setini anyq. Osy oraıda aýyl ǵana emes, aýdan halqynyń qur­me­tine bólenip, aq alǵystar arqalaý­men júrgen Berik jaıly bir aýyz sóz aıtpasqa bolmas. Sebebi, ol júr­gen jerin kógertip júredi. So­naý toqsanynshy jyldardyń to­qy­raý zamanynda osy kúngi Janqoja batyr aýylynda dırektor bolyp qyzmet atqarǵan kezeńde de aýyl ajary kirip qalǵan. Shyńyraý qu­dyq­tan sý aıdap, kók ósirgen Be­rik­tiń berekeli isiniń biri – búgingi Áýlıe baǵy. Berik Bısembaevtyń ómir dere­gine sál-pál sheginis jasar bolsaq, aq joldan adaspaı, aýyl turǵyn­dary­nyń alǵysyna kenelip kele jat­qanyn ańǵarasyń. Almatydaǵy zo­otehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýt pen respýblıkalyq bas­shy kadrlardy daıarlaıtyn arnaıy kýrstan dáris alǵan onyń eńbek joly balyqshylyq kásipten bastaý alady. Bertin kele basshylyq, ıaǵnı bas zootehnık, partkom hatshysy, keńshar dırektory aýdan ákiminiń keńesshisi, aýdandyq aýyl sharýa­shylyǵy bóliminiń meńgerýshisi tárizdi qyzmetterdi atqaryp, halyqtyń suranysymen aýyl ákimi kreslosyna otyrady. – Men, deıdi áńgime ústinde Berik, – óz-ózimdi marapattaý, bol­masa dáripteýden boıymdy aýlaq ustaımyn. Odan da elim úshin, hal­qym úshin etken eńbe­gim­di maq­tanysh tutamyn. Ákim aıtsa aıt­qan­daı, Elbasy Joldaýyna naqty jaýap berýdi mu­rat tutqan aýyl tur­ǵyn­dary ta­ra­pynan qazir­gi­deı álemdi jaı­la­ǵan daǵ­darysty kezeńnen qınalys­syz shyǵý eldiń yntymaǵy men birligine baılanysty ekendigine kóz jetkizesiz. Munda 2004 jyldyń qa­ra­sha aıynan “RZA-AGRO” jaýap­ker­shiligi shekteýli seriktestigi óz jumysyn bastap, halyqtyń sáýleti men dáýletin kóterýge súbeli úles qosýda. Bul seriktestik 150-ge jýyq aýyl turǵyndaryn turaqty jumys­pen qamtamasyz etip, 1500 gektar egistik jerge dándi daqyldar, ıaǵnı kúrish, arpa, júgeri, jońyshqa da­qyl­daryn egip, altyn kúzde aýyl qambasyna quıyp beredi. Sondaı-aq, aýylda eginshilikti kásip etken 10-nan astam sharýa qojalyqtary taǵy bar. Bularda 190 adam eńseli eń­bek etse, 15 adam jeke kásip­ker­likpen aınalysady. Okrýg kóle­minde jumyssyzdyq joq, buǵan qalaısha rıza bolmassyń. Aýyl tur­ǵyndarynyń turmys-tirshilik­teriniń jyl ótken saıyn túzele tú­sýine “RZA” AQ prezıdenti, ob­lys­tyq máslıhat depýtaty S.Iman­dosov, jeke kásipkerler Q.Sátbaı, S.Súleımenova jáne basqalar qamqor qoldaryn sozýmen keledi. Ajarly da bazarly Ǵanı aýyly týraly qalam terbep otyrǵanda myna bir derekterdi de aıta ketýdi jón dep oıladyq. О́tken oqý jy­lynda mektep bitirýshi 14 túlek tú­gelimen ulttyq biryńǵaı testileýge qatysyp, ortasha 75,4 ball jı­na­ǵan. Sondaı-aq, qazaq tili men áde­bıeti pániniń muǵalimi Orazaly Aı­nur aýdandyq “Jyl muǵalimi-2009” saıysynda 1-shi oryndy ıelendi. Al, mektep oqýshysy Tursynaı Shalqymbaeva halyqaralyq “Boz­tor­ǵaı” saıysyna oblys atynan qatysyp, bas júldege ıe bolady. Aýdanda tuńǵysh ret ótkizilgen kók­par saıysynda Ǵanı aýylynyń jigitteri kósh basyna shyǵady. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini sol, Ǵanı aýyly ǵajaıyp­tanyp-aq keledi. Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyn, Uly Otan soǵy­syn­daǵy Jeńisiniń 65 jyldyǵyn jáne Ǵ.Muratbaevtyń 110 jyldyǵyn tolaǵaı tabystarmen qarsy alýdy murat tutqan aýyl áki­m­digi men “RZA” AQ-y aýyldyń áleý­mettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıyn jaqsartý baǵytyndaǵy árip­testik memoran­dýmyna baılanysty atqarylar iske bel sheshe, bilek túre kirisip-aq ket­ken. Alla jazsa, ákim bastamasyna oraı Ǵanı aýyly oblys kóle­min­degi úlgili aýyl qataryna engi­zil­mekshi. “Saýsaq birikpeı, ıne ilikpeıdi” dep Elbasy aıtqandaı, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara eńbek etip, ómir súrip jatqan Ǵanı aýy­ly­nyń keleshegi kemeldene bermek. Erkin ÁBIL, Qyzylorda oblysy, Qazaly aýdany, Ǵ.Muratbaev aýyly.