Jıynǵa qatysýshylar Ahmet Baıtursynulynyń ómiri, qyzmeti jóninde kóptegen maǵlumat pen derek aıtty. Sol derekterdiń ishinde S.Seıfýllın, M.Áýezov, S.Muqanov syndy tulǵalardyń Ahań týraly aıtqan oı-pikirlerine erekshe ekpin berildi. A.Baıtursynuly jóninde S.Seıfýllın: «О́zge oqyǵan myrzalar shen izdep júrgende qorlyqqa shydap, quldyqqa kónip, uıqy basqan qalyń qazaqtyń ult namysyn jyrtyp, ulttyń aryn joqtaǵan patsha zamanynda jalǵyz-aq Ahmet edi. Qazaqtyń ol ýaqyttaǵy kóptegen oqyǵany ýezd, gýbernııa sottaryna kúsh salyp, tilmash bolyp, keıbiri aryn satyp ulyqtyq izdep júrgende Ahmet qazaq ultyna janyn aıamaı qyzmet qyldy. Halyqtyń aryn izdep, óziniń oıǵa alǵan isi úshin bir basyn báıgege tikti», dep joǵary baǵa bergen eken. Al Muhtar Áýezov: «Ahań ashqan qazaq mektebi, Ahań túrlegen ana tili, Ahań ádebıette salǵan elshildik urany – «Qyryq mysal», «Masa», «Qazaq» gazetiniń qan jylaǵan qazaq balasyna istegen eńbegi, óner-bilim, saıasat jolyndaǵy qajymaǵan qaıraty – biz umytsaq ta tarıh umytpaıtyn ister», dep kóregendikpen jazǵan. Sábıt Muqanov Keńes ókimetiniń aldyńǵy jyldarynda Ahań eńbegine bylaı dep baǵa beredi: «Uly aǵartýshy Altynsarınniń bastamasyn ilgeri damytyp, naǵyz ǵylymdyq dárejege kóterip, jeter jerine jetkizip bergen – Ahmet Baıtursynuly». Jıynda osyndaı dáıeksózder men derekter tyńdarmandarǵa barynsha qyzyq jáne áserli boldy.
M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Gúlfaırýz Sınbaevanyń «Ahmet Baıtursynulynyń taǵylymy» jáne osy ýnıversıtettiń dosenti Sabına Aǵybaevanyń «Tvorchestvo A.Baıtýrsynova v kontekste epohı ı lıteratýrnoı tradısıı» degen ǵylymı baıandamalary da qyzyǵýshylyqpen qabyldandy. Osy keshte Ahmet Baıtursynulynyń óleńderi de oqylyp, jas aqyndar Dıas Aıaǵan, Samrat Quskenov jáne t.b. qaıratkerge arnaǵan jyrlaryn oqydy. Halyq arasynda A.Baıtursynulynyń termesi dep júrgen «Elime» atty terme de tyńdaldy. Sonymen birge jınalǵandar bir qyzǵylyqty jaıttyń kýási boldy. Osy keshte Ahańnyń 1895 jyly «Týrgaıskaıa gazeta» degen basylymda jarııalanǵany belgili bolǵanymen tolyq nusqasy tabylmaǵan «Kırgızskıe prımety ı poslovısy» degen eńbeginiń Máskeýdiń «Rossııskaıa nasıonalnaıa bıblıotekadan» tabylǵany aıtyldy.
Osydan biraz buryn Soltústik Qazaqstan oblystyq arhıviniń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Sáýle Málikovaǵa Almatydaǵy M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bir qyzmetkerinen Ahańnyń alǵashqy maqalalarynyń biri 1895 jyly «Týrgaıskaıa gazetaǵa» jarııalanǵanyn, biraq sonyń túpnusqasy tabylmaǵanyn aıta kelip, sony Soltústik Qazaqstan oblystyq muraǵatynan qarap kórýdi ótinedi. S.Málikova ony óziniń arhıvinen taba almaǵanymen ulttyq kitaphanasynda barlyq basylym saqtalatynyn bilgen soń Máskeýge suraý salady. Ondaǵy qyzmetkerler bul suranysqa jaýapkershilikpen qarap, Ahańnyń «Týrgaıskaıa gazetanyń» 1895 jylǵy 24 qyrkúıegindegi №39 sanynda shyqqan materıalyn salyp jiberedi.
Ahańnyń bul eńbegi kúni búginge deıin mańyzdylyǵyn joıǵan joq. Onda qazaq sharýasynyń tabıǵattyń ózgerýine baılanysty kún raıynyń qalaı bolatynyn boljaý ádisteri, qazaq sharýasynyń kún raıyna baılanysty aıtqan maqal-mátelderi bar. Bul – Ahańnyń ózge qyzmetterimen qatar óz halqynyń tabıǵat qubylystaryna qatysty boljamdary men tanym-túsinigin de zerttep, bile júrgeniniń bir kórinisi.
PETROPAVL
