Bankterge talap kúsheıedi

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Úkimet otyrysyn qorytyndylaǵan birneshe brıfıng uıymdastyryldy. Sonyń alǵashqysy Ulttyq bank tóraǵasy Qaırat Kelimbetovtiń qatysýymen ótti. Ol qarjy salasyn damytý baǵytynda atqarylǵan jumystardy baıandady. Qaırat Kelimbetov osydan biraz buryn valıýta baǵamyna engizilgen túzetýler el ekonomıkasyna oń serpin bergenin atap ótti. Ulttyq bank tóraǵasynyń málimetinshe, birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha aǵym­daǵy esepshottyń ońtaıly saldosyna qol jetkizilgen. Onyń kólemi 5,5 mlrd. dollardy qu­rady. Máselen, bizde ótken jy­ly aǵymdaǵy shottyń tólem ba­lansynyń teris saldosy qalyptasqan eken, sóıtip, onyń deńgeıi mınýs 118 mln. dollar kóleminde boldy. Iаǵnı, osy oraıda júrgizilgen valıýtalyq tú­zetýlerde ekonomıkanyń oń­taı­ly qarqyny aıqyn baıqalyp otyr. Memleket basshysy eli­mizdiń halyqaralyq qorynyń jıyntyq kólemi jaqynda arada 100 mlrd. dollardan asýyn maqsat etip qoıǵan edi. Bul meje de eńserildi. Onyń deńgeıi 101,9 mlrd. dollardy quraǵan. Al bul Qazaqstandaǵy makroekonomıkalyq turaq­tylyqtyń aıqyn belgisi ekendigi sózsiz. Kelimbetovtiń málimetine súıensek, Ulttyq qor aktıvi men Ulttyq bank rezerviniń jıyntyq kólemi de artyp, oń nátıje kórsetip otyr. Aıtalyq, búginde Ulttyq banktiń altyn-valıýta qory 28 mlrd. dollardan asyp tústi. Belgili bolǵandaı, Ulttyq qordyń aktıvteri 73 mlrd. dollardan asqan. Al ınflıasııa jaıyna keler bolsaq, ol da qalypty deńgeıde. Iаǵnı, sáýirde ınflıasııa 0,6 paıyzdy qurady. Birinshi toqsanda onyń deńgeıi 3,3 paıyz bolyp, tórt aıdyń qorytyndysy boıynsha 3,9 paıyzdy qamtydy. Q.Kelimbetovtiń sózine qara­ǵanda, aqpandaǵy ınflıasııa ser­pilisin esepke almaǵanda, elimizde onyń deńgeıi qalypty dálizge túsip otyr. «Osy oraıda 2014 jyly ınflıasııa 6-8 paıyz dálizinde bolady dep josparlaýdamyz»,  dep túıdi sózin Ulttyq bank basshysy. Qazirgi kúni elimizde qyzý tal­qylanyp jatqan kapıtaldy zańdastyrý jumystary da qarqyndy deńgeıde. Tip­ti, Qazaqstanda qarjyny zań­das­tyrýǵa múmkindik beretin zań jobasy ázirlenip qoıypty. Bul týraly Q.Kelimbetov «Ulttyq bank pen Úkimet birlese otyryp, zań jobasyn daıarlady. Ondaǵy negizgi jańalyqtardyń biri azamatqa óziniń qarjysyn ekinshi deńgeıli bankterdiń arnaıy esepshotyna ornalastyrý arqyly zańdastyrý quqyǵyna baılanysty», – dedi. Onyń aıtýynsha, qarjyny ornalastyrý talaptarynyń aıasynda ortamerzimdi kezeńde, ıaǵnı 5 jyl ýaqytta qarjy depozıtte jatýy tıis. Sonymen qatar, bul qadamdar bank júıesiniń uzaq merzimdi qor jınaý múmkindigin arttyrady. Ulttyq bank jumys is­te­meıtin nesıeler máselesin birjaqty etý jóninde de júıe­li jumystar atqarýda. Sonyń nátıjesinde aldaǵy bir-bir jarym jylda jumys istemeıtin nesıeler máselesi túbegeıli sheshilmek. «Nashar aktıvterdiń nemese jumys istemeıtin ne­sıelerdiń problemasyn biz jalpy júıe úshin 2016 jyldyń 1 qańtaryna deıin sheshýdi jos­parlap otyrmyz», dep atap ótti Q.Kelimbetov. Osy oraıda Ulttyq bank Úkimetpen jáne ekinshi dárejeli banktermen birlese otyryp Salyq kodeksiniń ózgeristeri boıynsha tutas sharalar ázirledi. «Sonymen qatar, jaqynda biz Problemaly nesıler qoryn basqarý boıynsha tujyrymdama jobasyn daıarladyq. Ulttyq bank 2 jyl buryn qurǵan bul arnaıy uıym qyzmetiniń tıimdiligin arttyrý aıasynda arnaıy qujat qabyldanatyn bolady», dedi Ulttyq bank basshysy. Qarjy sektoryn damytý baǵytynda jasalyp jatqan jumystardy túgel tizbekteı kele, Q.Kelimbetov elimizdiń bank júıesine aldaǵy ýaqytta halyq­aralyq talaptar kúsheıe túse­tinin de aıtyp ótti. «Sońǵy qarjy daǵdarysynan keıin álemdik monetarlyq bılik banktik júıesi táýekelderi men turaqtylyǵyna qatysty qadamdardy qaıta qarastyrdy. Onyń ishinde banktik qadaǵalaý boıynsha Bazel komıteti or­ta­lyq uıymy «Bazel-3» ataýymen keshendi sharalardyń toptamasyn usyndy. Munda kapıtalǵa, ótimdilikke, kontrsıkldilik jaǵdaıynda bankter jumysy máselesi turǵysynda belgili bir ózgertýler men talaptar qarastyrylǵan», dedi ol. Qa­zaq­standa 2015 jylǵy 1 qańtardan bastap bankter «Bazel-3» talaptaryna kóshýdi bastamaq. Alǵashqy úsh jylda bankter úshin talaptar ózgermeıdi, alaıda 2018-2019 jyldardan bas­tap joǵary talaptar jasalady. Josparǵa qaraǵanda, 2019 jylǵy 1 qańtarǵa qaraı bankter osy úderiske daıyn bolady. Sonymen qatar, osy tektes talaptar saqtandyrý uıymdaryna da qatysty bolady. Brıfıng qorytyndysynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jaıy áńgimelendi. «Biz­diń eýrazııalyq ıntegrasııa aıasyndaǵy kelisimderdiń biri 2025 jylǵa qaraı qarjylyq qadaǵalaý organyn qurýǵa baılanysty boldy. Ol Almatyda ornalasýy múmkin jáne osy ýaqytqa deıin bul saladaǵy zańnamany úılestirý boıynsha úlken ju­mystar atqarylýy tıis»,  dedi ol. Qarjylyq sektordy damytý tujyrymdamasyna toq­tal­ǵan Ulttyq bank basshysy Qa­zaqstannyń Dúnıejúzilik saý­da uıymyna kirýi turǵysynda da úlken jumystar atqarylyp jatqandyǵyn jetkizdi. «Osy másele boıynsha ke­lis­sózderdi biz bıylǵy jyly aıaqtaýdan úmittenemiz. Bul kelis­sózder aıasynda ótpeli kezeń aıqyndaldy, osydan keıin kelisimderge sáıkes, Qazaq­stan qarjy naryǵynda jumys isteý quqyǵyna álemdik iri qar­jylyq uıymdardyń fılıaldary ıe bolady. Sondyqtan bizdiń qarjylyq uıymdar atal­ǵan álemdik iri korporasııa ókil­derimen qalaı básekelesetini jaıyn talqylaýdamyz», dedi Q.Kelimbetov. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».