«Bótelke-banıa»

Ádette «álemde talaı qyzyq bar» dep ózgeniń isine tamsanyp, tańdaı qaǵyp jazyp jatamyz. Adamnyń sheksiz qııalynyń, arman-ańsarynyń negizinde oryn alǵan jaǵdaıattardy jarysa jetkizemiz. Keı-keıde ondaı dúnıeler bizdiń qoldan kelmeıtindeı kórinedi. Biraq bul qate pikir. О́ıtkeni, ónertapqysh azamattar bizde de jetkilikti. Máselen, siz bos shólmekti qalaı jaratasyz? Ári ketse, qoqys jáshigine tastarsyz. Bolmasa, esik aldynda júrgen oıyn balasy shólmek alatyn orynǵa aparyp, az kem tıynǵa satyp, saǵyz alyp paıdalanar. Basqa she? Bosaǵan qutynyń paıdaly bolatynyn bilesiz be? Bilmeseńiz, aıtaıyq. Qyzylordalyq aǵaıyndar bos shólmekti qurylysqa paıdalanyp jatyr. Qarmaqshy aýdanynyń Turmaǵambet aýylynda Zárip Mysabekov degen azamat turady. Qaıbir jyldary aýylynda bótelke qaptap jatypty. Ári-beri júrgen bala teýip oınaıdy. Odan taspen atady. Aqyry syndyrady. Shólmektiń synyǵy kóliktiń dóńgelegin jarady, jalańaıaq balanyń aıaǵyn jaralaıdy. Qysqasy, túkke paıdasyz. Sodan Záripke bir oıdyń sap etip kele qalmasy bar ma?! Osydan týra 35 jyl buryn bul Belorýssııada áskerı boryshyn ótegen. Mine, sol kezde jergilikti turǵyn úıiniń syrtyn bos bótelkemen qorshap, qora jasaǵanyn kórgen. «Endi myna bótelkelerdi de bir qajetke jaratýǵa bolmaı ma?!» dep oılaıdy sheber. Sóıtedi de, bótelkeden monsha soǵýǵa kirisedi. – Myna monshaǵa «qurylys materıalyn»  alty aı jınadym. Barlyǵy 7 myń bótelke ketti. Kóshede qur shashylyp jatqan bótelkelerdi jınap, qajetke aınaldyrdyq. Munyń artyqshylyǵy nede? Eń bastysy, syrty da, ishi de ylǵaldanbaıdy. Eger kún jyly bolsa, ishindegi temperatýra úsh-tórt kúnge deıin saqtalady. Al qatty sýyq bolsa, bir kún boıyna ishindegi jylýyn saqtap turady,– deıdi Zárip Mysabekov. Bótelke degenińizdiń ishi qýys bolady ǵoı. Sondyqtan temperatýrany bir qalypty saqtaýǵa óte qolaıly eken. Keıingi jyldary úı qurylysyna paıdalanyp jatqan kirpishterge zer salyp qarańyzshy. Kólemdi bolǵanymen ishi qýys. Qurylysshylar qyzyl kirpishten góri ishi qýys keıingi kirpishterdi úı qurylysyna paıdalaný kerek degen pikirde. Sebebi, ol ishtegi jylýdy syrtqa jibermeıdi. Syrttaǵy sýyq aýany ishke ótkizbeıdi. Búginde Turmaǵambet aýylynyń turǵyndary úılerindegi bos shólmekti Zárip sheberdiń aýlasyna ákep tastaýdy ádet qylǵan. О́ıtkeni, Mysabekov bos bótelkeden jylyjaı salýdy josparlap otyr. Sondaı-aq, esiginiń aldynan dúken soqpaqshy. Oǵan da bos shólmekti paıdalanbaq nıette. Qyzylorda oblysynda mundaı sheber jalǵyz emes. Biletinder Shıeli aýdanynda da bótelkeden monsha salǵan adamnyń baryn aıtady. Izdestirip kórgenbiz. Ras eken. Degenmen olar «bótelke-banıany» buzyp tastapty. Al qazalylyq Baqbergen Qaıypnazarov osydan tórt jyl buryn 14000 bos bótelkeden eki bólmeli saraı salyp alǵan. On saýsaǵynan óner tamǵan sheber birshama ýaqyt bos shólmekti satyp, kásip qylǵan kórinedi. Keıinnen bótelkeleri ótpeı qalady. Esesine úı jaǵynda taýdaı bolyp úıilip jatady. Aqyry ne kerek, úıiniń janynan saraı salady. Bótelkeden. Búginde sol saraı kádimgideı kádege jarap tur. Qazirgi kezde «jasyl ekonomıka» deımiz, qorshaǵan ortany qorǵaý dep jatamyz ǵoı. Biz «jasyl ekonomıkanyń» naqty qoldaýshylary dep osy kisilerdi aıtar edik. О́ıtkeni, olar jaramsyz dúnıeniń ózin qajetine jaratyp jatyr. Sonymen qatar, tabıǵattyń lastanýyna, ekologııanyń qoldan bylǵanbaýyna óz isterimen naqty úles qosýda. Endi: «Bizdiń qyzylordalyqtar dalada ushyp, jerdiń usqynyn ketirgen polıetılen paketterin paıdaǵa asyrar jol tapsa ǵoı», dep armandap qoıamyz... Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». Qyzylorda oblysy.