«Qashqanteńiz» qalaısha «Kóshkenteńizge» aınaldy?

2012 jyldyń jaımashýaq kúnderiniń birinde Moıynqum aýdanynyń aýma­­­­ǵynda jatqan «Qashqanteńiz» stansa­sy­nyń aty «Kóshkenteńiz» bolyp ózger­ti­lip shyǵa keldi. Kópshilik asa mán berme­se de bazbireýler bul onomastıka komıs­sııa­synyń usynysymen júzege asyrylǵan shara dep qabyldady. Biz de solaı dep oılar edik. Alaıda oblystyq onomastıka komıssııasynyń múshesi retinde mundaı usynys bizdiń tarapymyzdan bolmaǵanyn anyq bilemiz. Sonda qalaı bolǵany? Máseleniń mán-jaıyn zerde­legenimizde vokzal ǵımaratyna jón­deý jumysy júrgizilgennen keıin onyń mańdaıshasy da «jóndelipti». Iаǵnı, «qash­qan» degen sózdi «kóshken» de­gen sózben almastyrǵan. Jańardy ma, ja­ńardy?! Bul «jańarý» durys emes ekeni oblystyq onomastıka komıssııasynda Moıynqum aýdany ákiminiń orynbasary Baqytjan Eseevke aıtylyp, jedel túzetýdi usynǵan bolatynbyz. Ol Qashqanteńiz stansasynyń basshysy men «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» AQ-tyń Jambyl jol bólimshesi fılıalynyń dırektory S. Atymanovqa qalyptasqan jaǵdaıdy aıtyp, 2013 jyldyń aqpan aıynda hat joldaıdy. Stansa bastyǵy Asanovtan bas-aıaǵy joq, túsiniksizdeý jáne resmı tilde jazylǵan jaýapsymaq kelgen. Al S.Atymanov myrza múldem únsiz qalǵan. Sodan jyljyp jyl ótti. Stan­sanyń tarıhı aty qalpyna kelti­rilmedi. Ústimizdegi jyldyń alǵash­qy toqsanynda ótken oblystyq ono­mas­tıka komıssııasynyń otyrysynda bul jóninde Moıynqum aýdany ákimi­niń orynbasary: «Temirjolshylar stansanyń tarıhı aty «Kóshkenteńiz» dep ýáj aıtyp, ózgertpeı otyr», dedi. Myqtysyn qara?! Solaı bolsa jón ǵoı. Alaıda stansa oryn tepken óńirdegi Qashqanteńiz kóliniń aty da ǵasyrlardan beri durys bolmaǵany ma?! Aıtylǵan ýáj jeleý ǵana sııaqty. Bul jerde jiberilgen qatelikti moıyndamaýda bolyp turǵandaı. Biraq álgi ýáj aıtýshylar tarıh aldynda qalaı aqtalady, shyndyqty qalaı búrkemeleıdi? Temirjoldyń osy salasyn basqa­ratyn jáne stansa basshysynyń kózin shyndyqqa jetkizý úshin biz tarıhı jáne resmı qujattardy aqtarýymyzǵa týra keldi. Jambyl oblysynyń memlekettik muraǵatynda saqtaýly qujattardyń arasynan 1952 jyly qattalǵan tarıhı qujatty taptyq. Jambyl oblysynyń Kókterek aýdandyq partııa komıtetiniń qujattary saqtalǵan 306P-qorynyń 1-tizimdemesiniń 21-býmasynyń 334-isi­niń 10-betinde Qashqanteńiz stansasy Kókterek aýdanynyń (qazirgi Moıyn­qum) aýmaǵyndaǵy eldi meken ekendigi naqty jazylǵan. Osy máselege qatysty muraǵatta saqtaýly basqa da tarıhı qujattarda «Qashqanteńiz» degen ataý bar da, «Kóshkenteńiz» joq! Bul az deseńiz, 2003 jyly Qazaq ensıklopedııasynyń Bas redaksııasy shyǵarǵan «Taraz. Jambyl oblysy ensıklopedııasynda» «Qashqanteńiz» ataýyna anyqtama berilgen. Onda bylaı delingen: «Qashqanteńiz – Moıynqum aýdanyndaǵy temirjol stansasy...». Taǵy da sózimizdi dáıekti etý úshin 2013 jyly shyǵarylǵan «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń geografııalyq ataý­larynyń memlekettik katalogynda»: «Qashqanteńiz – ashy, tuzdy kól», – dep jazylǵan. Taǵy Balqash kóli­niń ońtústik-shyǵysyndaǵy kól eken­digi de jazylǵan. Osyǵan oraı stan­sanyń aty qoıylǵan. «Stansa Qazaq­stan temir jolynyń Jambyl bóli­mi; Moıynqum aýdany» dep, oryn tep­ken jeri naqtylanǵan. Burynǵy KSRO-nyń geografııalyq kartalarynda da «Qashqanteńiz» dep jazylǵan. «Kósh­kenteńiz» degen ataýdy tarıhı jáne res­mı qujattardan, kartalardan kez­destirgen joqpyn. Buǵan endi ne deıdi? Bir qyzyǵy, osy stansadan ótetin jolaýshylar tasymaldaıtyn poezdar­dyń barlyq júrý kestesinde de «Kóshkenteńiz» dep jazylǵan. Eger ǵımarattarǵa jóndeý jumystaryn júrgizgennen keıin stansalardyń atyn ózgertýge quqyly bolsa «Djambýldy» Tarazǵa, «Býrnoeny» Baýyrjan Mo­myshulyna aýystyrsa quba-qup bolar edi. Jalpy, mundaı usynysty Qazaqstan temirjolynyń boıynda turatyn turǵyndar kóptep bere alatynyna senimdimin. Jergilikti jerdiń tarıhyna qatysy joq berilgen ataý nemese jazylýy durys emes stansalar men razezder elimizde ondap sanalady. Oblystyq onomastıka komıssııasynyń tujyrymyna, ıaǵnı usynysyna júrdim-bardym nemese teris qaraıtyn «Qazaqstan temir jolyndaǵy» sala basshylyǵy bul sózimizge ne der eken? Maqulbek RYSDÁÝLET, Jambyl oblystyq onomastıka komıssııasynyń múshesi, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi. Jambyl oblysy.