Jańa Salyq kodeksiniń jaqsylyǵy nede?

«Fıskaldy retteý isin qaıta jańǵyrtý úshin 2023 jyly jańa Salyq kodeksi ázirlenedi. Onyń eń túıtkildi tusy sanalatyn salyqtyq ákimshilendirý máselesi túgel qaıta jazylýǵa tıis. Sondaı-aq jumys barysynda betpe-bet kezdesý múldem bolmaıtyndaı etip, salyqtyq baqylaý qyzmetin tolyq sıfrlandyrý kerek. Taǵy bir basymdyq – salyqtyq yntalandyrý sharalarynyń tıimdiligin arttyrý. Ol úshin ekonomıkanyń túrli salasynda dıfferensıaldy salyq mólsherlemesine kóshken jón. Paıdanyń tehnologııalyq jańǵyrýǵa jáne ǵylymı ázirlemelerge jumsalǵan bóligine salynatyn korporatıvti tabys salyǵyn tómendetý nemese odan bosatý tásilin engizý kerek», dedi Prezıdent.

Jańa kodeks aıasynda salyq rejimderi meılinshe jeńildetilmek. Bul birinshi kezekte salyqtan jaltarý áreketin azaıtý maqsatynda jasalmaq. Sonymen birge el arasynda salyq júktemesin tómendetý úshin uıymdardy ádeıi bólshekteý praktıkasy da jıi kezdesedi. Endi kodekste bul másele de qarastyrylmaq. Quny aspanǵa ushqan stavkalardy jerge túsirý jańa kodekstiń basty talaby bolady. Prezıdent oıǵa qonymdy ári rásimderi qarapaıym bólshek saýda salyǵyn qoldaný aıasyn keńeıteıik dedi.

Májilis depýtaty Danııa Espaeva ekonomıkanyń ártúrli sektorynda salyq boıynsha dıfferensıaldy stavkaǵa kóshý máselesin «Aq jol» fraksııasynyń 2012 jyldan beri kóterip kele jatqanyn aıtady.

«Bizdiń partııa qosymsha qun salyǵy stavkasyn qaıta qaraý jáne Salyq Kodeksine basym salalar (azyq-túlik, jeńil ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy) úshin tómendetilgen stavka engizý týraly Úkimetke birneshe ret  usynys joldady. Biraq memlekettik organdar bizben kelisken joq. Qazir jer baılyǵymyzdy tasyp jatqan sheteldik iri shıkizat gıganttary da, bizdiń orta deńgeıli qaıta óńdeý kásiporyndary da birdeı stavkamen salyq tóleıdi. Endi Prezıdent tapsyrmasynan keıin bizdiń bastamamyz oryndalatyn boldy», deıdi D.Espaeva.

Onyń aıtýynsha, stavkanyń tómendeýi birinshi kezekte kúndelikti qol­danystaǵy taýarlar baǵasynyń arzandaýyna, odan ári qaraı ınflıasııanyń tómendeýine yqpal etedi.

«Salyq kodeksinde ekonomıkanyń sektorlary boıynsha saralanǵan korporatıvtik salyq mólsherlemesi bolady dep úmittenemin, ol qazir agrarlyq sektordy qospaǵanda, barlyǵy úshin 20 paıyzdy quraıdy.

«Kóptegen elde qosymsha qun salyǵy stavkasy salaǵa baılanysty ártúrli bolady. Iаǵnı bul – álemdik tájirıbe. Mysaly, Norvegııada munaı óndirýshi kompanııalar úshin tabystyń 50 pa­ıyzy deńgeıindegi arnaıy salyq bar. Qytaıda da tabystyń 20-40 paıyzy mólsherinde arnaıy salyq bekitilgen. Kórshiles О́zbekstanda salaǵa baıla­nysty salyq mólsherlemesi 12-22 paıyz aralyǵynda qubylyp turady. Menińshe, Prezıdenttiń dıfferen­sıaldy stavkaǵa kóshý týraly tapsyrmasy jańa realdy salyq jáne ekonomıkalyq reformalardyń bastaýy bolady», dedi depýtat.

«Ekonomıkalyq zertteýler ıns­tıtýty» AQ dırektorynyń orynbasary Ksenııa Zagaldyń paıymda­ýynsha, álemdik tájirıbede qosymsha qun salyǵyn qosa alǵanda júıelik mańyzdy salyqtarǵa dıfferensıaldy mólsherlemeler jıi qoldanylady.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Eýropalyq odaqtyń túgel derlik elderinde qosymsha qun salyǵynyń tómendetilgen mólsherlemesi (kem degende 5 paıyz) bar, onyń ishinde 18 elde eki tómendetilgen mólsherleme bar. Qosymsha qun salyǵynyń tómendetilgen stavkasy negizinen azyq-túlik taýarlary, farmasevtıka, baspa ónimderi (gazet, kitap, jýrnal), aýyl sharýashylyǵy resýrsy (jem, tyńaıtqysh) salalarynda qoldanylady. Ispanııa, Fransııa, Italııa, Lıýksembýrg jáne Irlandııada baspa ónimderine, farmasevtıkaǵa, aýylsharýashylyq ónimderine QQS-tyń óte tómen mólsherlemeleri (5 paıyzdan az) qoldanylady», dep mysal keltirdi.

Sarapshynyń sózine qaraǵanda, Qazaqstanda qosymsha qun salyǵynyń 12 paıyz mólsherindegi standartty stavkasy bar, sonymen qatar jeńildikterdiń jekelegen túrleri – qoldanysta. Keıbir qyzmet túri salyqtan bosatylǵan. Ekonomıkany turaqtandyrý maqsatynda 2020 jyly sol jyldyń 1 qazanyna deıin áleýmettik mańyzdy azyq-túlik taýarlaryna 8 paıyz mólsherinde QQS stavkasyn qoldaný týraly sheshim qabyldanǵan edi.

«Áleýmettik mańyzdy azyq-túlik taýarlaryna QQS-nyń tómendetilgen stavkasyn bekitý baǵanyń tómendeýine áser etip, tutynýshy úshin taýarlardy qoljetimdi ete túsedi. Sondyq­tan Qazaqstannyń áleýmettik mańyzy bar taýarlarǵa QQS-tyń dıfferen­sıaldy stavkasyna kóshý máselesin mu­qııat zerdeleýi oryndy sııaqty», deıdi K.Zagal.

Prezıdent Joldaýynda salyq taqy­rybyna oraı basqa da mańyzdy másele­ler kóterildi. Olar – tehnologııalyq kompanııalarǵa salyqtyq yntalandyrý jasaý, arnaıy salyq rejimderin jeńildetý, orta tapqa qatysy joq, negi­zinen asa qymbat jyljymaıtyn múlik pen transportqa salynatyn sán-saltanat salyǵy.

AERC qoldanbaly zertteýler departamentiniń aǵa analıtıgi Evgenııa Pak otandyq LS basylymyna bergen suhbatynda qazirgi Salyq kodeksin oqý óte qıyndyq týdyratynyn, óıtkeni onda tym kóp túzetýler engizilgenin aıtady.

«Zańnamany tym jıi refor­ma­laǵandyqtan qarapaıym salyq tóleýshiniń bul kodeksti oqyp, paıdalanýy tym qıynǵa soǵady. Qazirgi nusqada Salyq kodeksin oqyp, ony túsiný qolaısyz ári qıyn. Sondaı-aq bul qujatta tym kóp salyq jeńil­dikteri qarastyrylǵan. Alaıda olar­dyń tıimdiligi múlde zerttelmegen. Jeńildikter qarastyrylǵan, biraq sol jeńildikti naqty nátıje túrinde alatyn nysandarǵa qoıylatyn qandaı da bir talaptar joq. Nátıjesinde, salyq jeńildikteri salyq bazasynyń aıasyn taryltyp, bıýdjet túsimderin qysqar­tady. Biz bul shyǵynnyń ekonomıka­ǵa qanshalyqty áser etkenin bilmeı­miz. Osyǵan oraı Salyq kodeksindegi barlyq jeńildikterdi qaıta qarap, olardy tıimdilik, nátıjelilik, oıǵa qonymdylyq turǵysynan zerdeleý qajettigi týyp otyr. Sondaı-aq meniń pikirimshe, jeńildik alyp otyrǵandarǵa sál de bolsa jaýapkershilik júkteıtin kórsetkishterdi engizý durys bolar edi», deıdi E.Pak.

Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov­tyń sózine den qoısaq, jańa kodeksti daıyndaýǵa bıznes ókilderi, sarapshylar jáne «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy atsalysýǵa tıis.

«Jańa Salyq kodeksi aǵymdaǵy ahýaldyń syn-qaterlerine der kezinde áreket etýge múmkindik beretin, memle­kettiń áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatyn júzege asyrýdyń negizgi quralyna aınalýǵa tıis. Fıskaldyq saıasatty odan ári jetildirý salyqtyq ákimshilendirýdiń túsinikti, naqty jáne ashyq rásimderin belgileı otyryp, iskerlik belsendi­lik­ti yntalandyrýǵa, ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrýǵa, salyq bazasyn keńeıtýge jáne bıýdjettiń kiris bóligin nyǵaıtýǵa baǵyttalýǵa tıis», dedi Premer-Mınıstr. 

Jalpy, 2000 jyldan beri elimizde Salyq kodeksi úsh ret qabyldanǵan, qazir úshinshi nusqasyn paıdalanyp otyrmyz. Májilis depýtaty Amanjan Jamalovtyń aıtýynsha, 2017 jyldan bergi ýaqyttyń ózinde Salyq kodeksine 34 Zań aıasynda 707 túzetý engizildi. Normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń aqpa­rattyq-quqyqtyq júıesinde Kodekstiń 47 arhıvtik redaksııasy bar eken.