Aq pen qaranyń arpalysy

Kezekti ret janymyzǵa jyly áser quıǵan ǵajap sýretshi Kámil Mýllashevtiń qoltańbasy bolatyn. «Ýaqyt úni» dep atalǵan kór­meni keshe men búginniń arasyn jalǵaǵan sabaqtastyq kópiri dep qabyldadyq. Sýretshiniń asqaq úni quldyraǵan qundylyqtar ýaqytpen qaıshylasyp, keshegi kemel túsinikterdi búgin túkke tur­ǵysyz etkisi keletin bala dá­ýir­ge qaharlana qaraıtyndaı. Ada­mı asyl qasıetten aınyǵan keý­delerge keneptegi kemeńger oılar arqyly dem bergisi keledi. Eń bas­tysy aqyl aıtýdan ada. Týyndyǵa kóńil kózimen qaraǵan adam ondaǵy qaıshylasqan sezim­derdi, aq pen qaranyń arpalysyn, keshe men búginniń kelbetin anyq kóredi.

Kózi qaraqty oqyrmanǵa Kámil Mýllashevti tanystyryp jatýdyń ózi artyq. Dáýletııar daryn ıesi jarty ǵasyrdan beri qylqa­lam­dy janyna serik etip keledi. Dúnıetanymy tereń sheberdiń san-qyrly shyǵarmashylyǵy Qazaqstannyń óner tarıhynda dara mánge ıe. О́ner álemine onyń esimin 1978 jyly Tretıa­kov galereıasy satyp alǵan «Jer jáne ýaqyt. Qazaqstan» úshtigi tanymal etti. Ýaqyt – sýretshi shy­ǵarmashylyǵynyń negizgi sózi. Týyndylarynyń ıdeıalary men beınesi óz zamanynyń kórkemdik prosesterimen qabysyp jata­tyn sýretshige ýaqytty seziný men túsiný qabileti dúnıe dıdaryna tereń kózben zer salýǵa múmkindik bergen dersiz. «Ýaqyt jarshysy», «Ýaqyt únine qulaq túrý», «Ýaqyt aralyǵyndaǵy samǵaý» dep atalǵan shyǵarmalary tarıh pen bolashaqty qatar qoıa otyryp, odan túıetin oıdyń jum­baǵyn kórermenniń tanym-talqysyna qaldyrady. Búkil adam­zatqa áser etken qaýipti indet taqyrybyn da qalamynan tys qaldyrmaǵan týyndyger «Covid-19», «О́mir úshin kúres», «Saý bol» dep atalǵan qasiretti nota­lary arqyly ómirdiń qundy­lyǵyn, baǵasyn, júıke-júıeńmen sezindiredi. Soǵan qaramastan atalǵan kartınalarda sándi máner bar. K.Mýllashevtiń stıli taza realıstikten sándik-dereksiz jáne maǵynasyz formalarǵa de­ıin ózgerýi múmkin, biraq kez kelgen shyǵarmalarda onyń krea­­tıvtik ­bastamasy boı kór­set­­peı turmaıdy. Bul turǵyda óner­ta­nýshylardyń pikiri tómendegideı.

– Keskindemeshi Mýllashev beıneleý ónerinde úlken ustam­dy­lyǵymen, zeıinimen, asyq­paı oılanatynymen qatar óz pýblısıstıkasyn, dramatızm men patetızm týraly túsinigin erte kezden-aq qalyptastyra bildi. Mundaı «kóńil-kúıdiń, tol­ǵanystyń, ahýaldyń kóp daýys­ty yrǵaǵynda» Mýllashev óz or­nyn tapty. Onyń týyndy­lary­nyń ıdeıalary men obraz­dary ýaqyttyń kórkem prosesterimen baılanysty boldy, al sýretshiniń keskindemesine tán formanyń yqshamdyǵy, obrazdyq ekpinniń ustamdylyǵy, avtordyń shyn­dyqty romantıkalyq sezimmen biriktire alýy saqtalyp, onyń stıliniń ereksheligi bolyp qala berdi. 1970 jyldary ónerge dendep kirgen grafıktilik pen tústerge degen «rasıonaldy kózqaras» Mýllashevtiń ónerinde de kórinis tapty. Onyń týyndylarynyń keskindemelik-plastıkalyq júıesi 1980-jyldardyń ortasy men 1990-jyldardyń basynda ózgere bastady. Qoǵamdyq sana-sezim damýynyń osy kezeńin­de sýretshini úlken áleýmettik taqyryptar qyzyqtyrýyn qo­ıyp, olardyń ornyna jańa ıdeıa­lar paıda boldy, kórkem shyǵar­malardyń stılıstıkasy ózgerdi. Mýllashevtiń plastıkalyq jáne kolorıstik izdenisteri budan bylaı ǵasyrdyń eń jańa tarıhı jáne kórkem úrdisterimen baılanysty boldy. Jańa qoǵamdyq jaǵdaı shyǵarmashylyq praktıkadan avangardtyq baǵytty úzgen kedergilerdi joıdy. Plenerge kóp kóńil bóldi. Kámil jazda qazaq dalasyn aralap etıýd sa­lýǵa shyǵady. Sońǵy jyldary Sharyn men Kegenniń, Jar­kent pen Taldyqorǵannyń tabı­ǵat kórinisterin beıneledi. «Ty­nyshtyq, jazyq dala, jer betinde jalǵyz óziń sııaqtysyń. Qaıda jazǵyń kelse, sonda toqtap jaza beresiń, mundaı nárse ádemi jazylady», dep sýretshi óziniń saparlary týraly baıandaıdy. Onyń peızajdarynyń «dala tynysyna» toly bolýy da kezdeı­soq emes. Olardyń keńistikteri­niń baısaldy yrǵaǵy kenep bette­rin erekshe dúnıetanymǵa tol­tyrady. Eger de dalalyq peızajdarda keńistik árdaıym ashyq ári plastıkalyq aıqyn bolsa, Tatarstannyń ormandyq peızajdarynda ol kókjıekti jaýyp, bastary jaqtaýdan shyǵyp kete­tin bıik aǵashtarmen tuıyqtal­ǵan. Tabıǵattan alǵan áserleri sýretshige kompozısııalyq qury­lymdy oıǵa salady, – deıdi sý­retshi shyǵarmashylyǵyn indete zerttegen ónertanýshy Kúljazıra Muqajanova.

Sheber tanymynyń kókjıe­gin kórsetetin birden-bir jol je­ke kórme uıymdastyrý desek, bul tur­ǵyda K.Mýllashev baı tá­ji­­rı­bege ıe. О́ner áleminde bú­gin­ge deıin 26 jeke kórmesin ót­­­kiz­­gen sýretshiniń kartınala­ryn kóptegen ozyq elderdiń mý­zeı­lerinen kezdestirýge bolady. Bel­gili sýretshi Baıtursyn О́mir­bekovtiń sózine qaraǵanda, Mýl­la­shev únemi izdeniste júre­tin, jańalyqqa qushtar qyl­qalam sheberi.

«Kezekti kórmedegi tyń izde­nisterge qarap tańǵaldyq. Jasy seksenge taıasa da, ónerdiń qýaty talmaı izdenýde ekenin dálel­dep kele jatqan Kámil keıingi jastarǵa jarqyn úlgi. Salǵan dú­nıeleriniń dınamıkalyq qýa­ty joǵary, túsi qanyq, taqyryp aıasy keń. Adamdy oı tereńine jeteleıdi. Qoǵamdaǵy ózgeristerge sýretshi óz kózqarasyn tanytyp, óz túısigin aıtqysy keledi. Boıaý múmkindikteri, kompozısııa­lyq qurylymy baı sýretshiniń kór­kemdik tili azamattyqpen astasyp jatyr. 2022 jylǵy jazylǵan jumystarynyń kompozısııalyq qurylymy kúrdeli. Munda tek realızm emes, gıperrealızm, sıýrrealızm baǵyttary odan basqa da dúnıeler qylań beredi. Sonyń báriniń qosyndysynan zamanaýı qubylystarǵa meńzeıtin tosyn oı, ózgeshe lep baıqala­dy. Fılosofııalyq baǵyttaǵy dúnıetanymǵa arnalǵan búgingi kúnniń ereksheligin eksheıtin tosyn qadamdarǵa bara bilgen», deıdi Baıtursyn О́mirbekov.

Qazirgi ýaqytta Kámil Mýl­lashev – Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń eńbek sińirgen óner qaı­ratkeri jáne Tatarstannyń halyq sýretshisi, Qazaqstan men Tatarstan Memlekettik syı­lyq­tarynyń laýreaty, Reseı kórkemóner Akademııasynyń Qur­metti akademıgi, Qytaıdaǵy eki birdeı joǵarǵy oqý ornynyń – Chao-Jao qalasyndaǵy Han-Shan pedagogıkalyq ınstıtý­ty­nyń jáne Shan-Tao ýnıversı­tetiniń qurmetti professory, Ulttyq óner ýnı­ver­sıtetiniń professory. Sýret­shiniń resmı ataqtarynyń tizbesi Qazaqstan, Reseı jáne Qytaı Halyq Respýblıkasy sııaq­ty úsh elde onyń eńbeginiń mo­ıyndalǵanyn kýálandyrady. О́nersúıer qaýym úshin Á.Qasteev atyndaǵy óner mýzeıinde saltanat qurǵan taǵylymdy joba Mýllashev shyǵarmashylyǵymen etene tanysýdyń oraıly sáti.

Adamdy rýhanı tazalyqqa shaqyratyn, óz arymen bettes­tiretin hám sol arqyly oılandyratyn otty obrazdar, mıftik jáne tarıhı qaharmandar, kenep betinen oryn alǵan málim de beımálim beıneler sizdi de ishki álemińizge bir sát úńilýge úndeıtini shúbásiz.

ALMATY