Qazirgi tańda bizge qajeti joǵaryda aıtylǵan Alash ıdeıasy men ony negizdeýshi qazaq zııalylarynyń Alash joly úshin jankeshti áreketi, olardyń ultyna, halqyna, jerine, eline degen sheksiz qyzmeti, teńdessiz súıispenshiligi. Urpaqqa úlgi bolatyn dúnıe osy.
Mysaly, Alash ardageri Álıhan Bókeıhan esteliginde Abaıdyń ozyq shákirtteriniń biri Kákitaı Ysqaquly jaıly bylaı deıdi: «1906 jyldyń ıanvar (qańtar) aıynda Kerekýden Semeıge qaraı shyqqan meni «ustaıdy» degen habar Semeıge keledi. Omarbek pen Kákitaı meni qashyrtpaq bolyp úsh atpen bir adam jiberipti. Tuzqalaǵa bir kósh jetpeı ustalǵanymdy estip keıin qaıtty. Biraq men ana adamǵa jolyqsam da qashpaq emespin. Men qashsam izdep otrıad shyǵyp qyrdaǵy qazaqty qor qylmaı ma. Abaqtyda bir kisi jatqany jurt qor bolǵannan yńǵaıly emes pe» dep, qaıran Álekeń basyna is túskende qara basyn emes jurttyń qamyn oılaǵan ǵoı.
«Qazaq» gazetiniń 1914 jylǵy sanynda bylaı delinipti: «Gazettiń 80-shi sanynda jańa zakon jobasy týraly jazylǵan bas maqala úshin Orenbýrg gýbernııasynyń bas nachalnıgi shyǵarýshyǵa myń jarym som shtraf tóleý nemese úsh aı abaqtyǵa qamaýǵa úkim etedi. Shyǵarýshy Ahmet Baıtursynov gazetaǵa myń jarym som tóleý aýyr bolatynan oılap, 3 aı otyrýǵa rıza bolǵannan keıin 20 oktıabrde keshki saǵat 10-da polısııa abaqtyǵa otyrǵyzdy» deıdi. Qazaqtyń kózi men qulaǵy bolǵan gazetin saqtap qalý úshin Ahań ózi baryp túrmege otyrǵan eken.
Mine, bular Alash joly, Alash úlgisi. Qazaqtyń kórnekti demokrat qalamgeri, aqyn Sultanmahmut Toraıǵyruly: «Dýlatov, Baıtursynov, Bókeıhanov, Bilemin bul úsh erdiń aıtpaı jaıyn, Keshegi qara kúnde bolmap pa edi, Biri kún, biri Sholpan, biri Aıym, Solardan basqa keshe kim bar edi, Qazaq úshin sham qylǵan júrek maıyn» dep beker jyrlaǵan joq. О́ıtkeni bulardyń joly, Alashtyń joly – «Alash týy astynda, Kún sóngenshe sónbeımiz, Endi eshkimniń Alashty, Qorlyǵyna bermeımiz!» edi.
Osy oraıda, taǵy bir oqıǵa – Alash kósemi Álıhan Bókeıhan 1917 jyly 21-26 shildede ótken Birinshi jalpyqazaq sezinen keıin eldegi saıası kúshterdiń ara salmaǵyn paıymdaı kele, osy jyldyń 5 qazanynda Tom qalasynda uıymdastyrylǵan Sibir oblysshylarynyń sezine qatysyp, birden Orynborǵa qaıtpaı qazannyń 21 kúni Semeıge keledi.
Osy oqıǵanyń basy-qasynda bolǵan aqyn Sultanmahmut «Saryarqa» gazetiniń 1917 jyldyń 30 qazan kúngi №18 sanynda «Álıhannyń Semeıge kelýi» atty jazbasyn jarııalaǵan. Osy maqalada: «Semeıde, 21 oktıabrde, burynǵy jandaral mekemesi, «Bostandyq úıine» qaraı top-tobymen aǵylǵan qazaq edi. «Segizdegi bala, seksendegi shal da qalmaı» degendeı, toıǵa bara jatqandaı báriniń de mereıleri ústem, eńseleri kóterińki, júzderi jaryq, kózderinen, qozǵalystarynan qýanǵandyqtary kórinip turdy... Bul qazaqtar burynǵydaı eriksiz «qanyn sorǵan bıtin» tosyp jıylǵan qazaqtar emes, erikti qazaqtar, elge eńbegin sińirgen erin tosyp jıylǵan qazaqtar edi. Ol eri kim edi? Ol eri: eli úshin qurbandyqqa janyn bergen, bıt, búrge, qandalaǵa qanyn bergen, kórdeı sasyq aýa, temirli úıde Alash úshin zaryǵyp beınet etken bolsa da qalyń tuman, jarqyldaǵan túımege aldanbaǵan, basqadaı bir basy úshin jaldanbaǵan, qaıtkende Alash kórkeıer degen oıdan basqa oıdy ómirinde maldanbaǵan Álıhan Nurmuhameduly Bókeıhanov edi» dep jazyp, Álekeńdi quttyqtaýshylar qatarynda ózi de bolyp, jastar atynan:
«Kósh bastaǵan erimiz,
Qýanyshta elińiz,
Kókirekten búgin ketkendeı,
Sizdi kórip sherimiz...
Alash týyn qolǵa alǵan,
Qarańǵyda jol salǵan,
Arystanym, kelińiz!» dep jyr tolǵaǵany belgili. Mine, biz joǵaryda atap ótken alashtyqtar áreketinen tek jankeshtilik pen jasampazdyqty kóremiz.
