17 Mamyr, 2014

Jaqsynyń jylýy janǵa dárý

630 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin
Osy ómirde talaı adamdarmen dámdes-tuzdas, seriktes, áriptes, dos-joldas bolyppyn. Solardyń birazyn oı eleginen ótkizse, minez-qulqymen, adamgershilik parasatymen, aqnıet kóńilimen, bilikti iskerligimen, mádenıettiligimen, súıkimdiligimen, kishipeıil qamqorlyǵymen janyńdy nurlandyryp, qurmetke bólengen adamnyń orny qashanda erekshe ǵoı. Degenmen, ómirdiń sándiliginiń, ony jasaıtyn jaqsy adamdardyń kóp bolǵanyna ne jetsin! О́z basym sondaı jandardyń aldyńǵy leginde Saırash Ábishqyzyn atar edim. S ÁbishevaMundaı baǵanyń ózi bir kóre salyp, ne azǵana alǵan áserińe bola berile salmaıtyny da zańdy. Kóp ýaqyt birge, qatar júrgende, ne áriptes, pikirles bolyp jete túsinistikten keıin baryp, sonyń ózinde ýaqyt synynan múdirmeı ótkende ǵana ornyǵady desek, artyq emes. Men Saırash Ábishqyzyn alǵash ret «Sosıalıstik Qazaqstan» («Egemen Qazaqstan») gazetiniń kishi ádebı qyzmetkeri kezinde kórdim. Saırash gazet jumysyna bizdiń otbasylyq dosymyz, asyl azamat marqum Uzaq Baǵaevtyń redaktorlyǵy kezinde kelipti. Uzan (biz solaı ataýshy edik) adamnyń boıyndaǵy jaqsy qasıetterdi, sonyń biri – iskerlik pen qabiletti tez tanı qoıatyn edi. Jas qyzmetker Saırashtyń jumysqa degen qabileti men bar múmkindigin tolyq tanyp bilýge úlgermedi dese de bolady. О́ıtkeni, jaratylysynan jany jaısań, bııazy, óte mádenıetti azamat Uzaq Baǵaev redaktorlyq qyzmette júrgende kóp uzamaı aıyqpas aýrýǵa shaldyǵyp, bar-joǵy 43 jasynda dúnıe saldy. Osy az ǵana ýaqyt ishinde áli jýrnalıstik tájirıbesi az jas maman Saırash ta ózin tanytyp úlgire almady. Endi gazetke jańadan kelgen redaktor – buǵan deıin «Lenınshil jas» (Jas alash), «Mádenıet jáne turmys» («Parasat») basylymdarynda basshylyq qyzmette bolǵan, Ortalyq partııa komıtetiniń Úgit jáne nasıhat bóliminde nusqaýshylyqtan bólim meńgerýshisiniń orynbasaryna deıin on jyl eńbek etip, úlken mektepten ótken tájirıbeli jýrnalıst-jazýshy Sapar Baıjanov kelgen. Bas redaktor redaksııada shyǵarmashylyq ahýal ornatyp, gazettiń sapasyn arttyrý maqsatyn alǵa qoıyp, aldymen gazetke qosar úlesi shamaly, usynys, jańalyǵy joq, 20-30 jyl taptaýryn otyryp qalǵan jasy jetkenderdi zeınetkerlikke jiberip, olardyń ornyna jer-jerden oıy ushqyr, qalamynyń jeli bar, onnan astam talapty jýrnalısterdi shaqyrdy. Sonymen birge, apparattaǵy mamandardyń qabileti men jumysqa degen múmkindikterine kóńil aýdardy. Jańadan kelgen úı-kúıi, jaǵdaıy joq jýrnalıster men jas mamandarǵa jaǵdaı jasaý maqsatymen sol kezdegi respýblıka basshysy Dinmuhamed Qonaevtyń aldyna másele qoıyp, ol kisiniń kelisimin alyp, ókimettiń kaýlysymen redaksııa qyzmetkerleri úshin jylyna 320 sharshy metr úı alyp turý jáne úı alýshylardyń burynǵy páterin redaksııa menshigine qaldyrý máselesin sheship aldy. Úı-kúıi joq jas maman Saırashqa da eki bólmeli úı tıedi. Sol ýaqytty búginde eske alǵan Saırash: «Sapar aǵaıdyń gazetke redaktor bolyp kelýi, meniń shyǵarmashylyǵym­nyń ashylýyna, ári úı alyp, baspanaly bolýyma zor septigin tıgizdi», deıdi rızalyq sezimmen. Endigi jerde Saırashqa jumysqa bel sheship kirisip, boıyndaǵy bar múmkindigin kórsetý ǵana kalady. Kóp uzamaı gazette áıelderge arnalǵan bet uıymdastyrý máselesi týyndap, bul mindet Saırashqa júkteledi. «Qalamqas» degen aıdarmen shyǵatyn áıelderge arnalǵan bettegi ana men balanyń jaıy, otbasylyq tárbıe, erli-zaıyptylardyń quqyǵy men mindeti, ata-ananyń bala aldyndaǵy paryzy týraly kóterilgen problemalyq máseleler kópshiliktiń kóńilinen shyqqanynyń kezinde oqyrman retinde kýási boldyq. «Qalamqas» beti redaksııadaǵy apta saıynǵy lezdeme kezinde de san ret madaqtalyp júrdi. Sapekeń redaktor bolarǵa deıin dıssertasııalyq jumysyn aıaqtap, qorǵaıtyn kúnin belgileý ǵana qalǵan edi. Dıssertasııa qorǵaıtyn kúni úıge telefon soǵyp, maǵan bir mańyzdy kujatty taýyp qoıýymdy tapsyryp, kisi jiberetinin aıtty. Az ǵana ýaqyttan soń esiktiń końyraýy soǵyldy. Ashsam, jasy 25-ter shamasyndaǵy suńǵaq boıly, qońyrqaı qysqalaý buıra shashty, tyǵyrshyqtaı kelinshek kelip tur. Bas redaktordyń tapsyrmasymen kelgenin baıan etti. Ústinde sábiz tústes ádemi kóılegi aqsary óńimen úılesim taýyp, meıirimdi jymıysymen tym súıkimdi kórindi, bolymsyz qymsynyp ta turǵan joq, nyq sóıleıdi, tym batyldaý ma dep te qaldym. Men bolsam, bastyqtyń zaıybymyn dep sirespeı, qazaqı minezge salyp oǵan tórletýdi, dám tatýdy usyndym. Ol bolsa asyǵystyqty syltaýratyp, dálizden joǵary ozbaı, rızashylyq ıshara bildirgen soń qujatty alyp, qoshtasyp ketip qaldy. Sol aqsary kelinshek Saırash Ábishqyzy eken, ekeýmizdiń tanystyǵymyz osylaı bastalǵan. Men ol kezde «Qazaqstan áıelderi» jýrnalynyń qyzmetkeri edim. Almatydaǵy pedagogıkalyq gazet-jýrnaldan basqa barlyq basylymdar toǵyz qabatty «Baspasóz» úıine ornalasqan edi. Bir shańyraqtyń astynda bolǵan soń, kirip-shyǵyp júrgende anda-sanda Saırashpen jolyǵysyp qalamyn, sálemimiz túzý. Saırash kórgen saıyn kishipeıildilikpen, zor iltıpatpen amandasady, men de ish tartyp, jylylyq tanytýmen boldym. Arada 1-2 jyl ótkende bizdiń redaksııa­da jaýapty hatshynyń orny bosap, sol orynǵa «Saırash keletin bolypty» degendi estidik. Bosaǵan orynǵa ishten de, syrttan da talpynýshylar kóp boldy. Biraq Ortalyq Komıtettiń ıdeologııa bólimi Saırashty laıyq kórip, jaýapty hatshylyqqa taǵaıyndady. Sóıtip, ekeýmizdiń jolymyz endi bir redaksııada toǵysqan-dy. Redaksııada aqyn Rza Qýnaqova ekeýmiz bir kabınette otyrýshy edik. Ekeýmiz siz-biz desip, jaqsy syılastyqta júrgen kezde aramyzǵa Saırash kelip qosyldy. Endi qatarymyz ósýmen birge, úsheýmizdiń aramyzdaǵy birligimiz, syılastyǵymyz odan beter arta tústi. 1980 jyly Saırash Ábishqyzy «Qazaqstan mektebi» jýrnalynyń janynan ashylǵan «Bastaýysh mektep» qosymshasyna redaktorlyqqa shaqyryldy. Kezinde «Sosıalıstik Qazaqstan» sııaqty úlken gazet pen taralymy eń kóp áıelder jýrnalynyń kóriginde shyńdalyp, sheber uıymdastyrýshy, isker jýrnalıst retinde tanylǵan Saırash úshin bul bir beleske kóterilý edi. Endi bir-eki-úsh jylda pedagogıkalyq basylymdardyń ishinde negizin Ahmet Baıtursynov sııaqty qazaqtyń birtýar arysy qalaǵan «Qazaqstan mektebiniń» redaktorlyǵyna taǵaıyndaldy. Pedagog jýrnalıst, ári úlken mektepterden ótip ysylǵan Saırash Ábishqyzy aǵa jýrnaldy burynǵysynan da jandandyra túsip, taqyryp aıasyn keńeıtip qana qoımaı, jekelegen pánderdi oqytý ádisin túgel bir jýrnal betinde qamtýdyń múmkindigi azdyǵyn sezindi. Ári bul oıyn Bilim mınıstrliginiń aldynda dáleldep, birneshe pánderge arnalǵan ádiskerlik qosymsha jýrnaldar ashýǵa qol jetkizdi. О́zi basqarǵan «Bastaýysh mektep» qosymshasynan basqa «Qazaq tili men ádebıeti», «Qazaq tarıhy», «Qazaq mektebindegi orys tili», «Otbasy jáne balabaqsha», «Informatıka jáne fızıka», sál keıindeý «Bıologııa jáne geografııa» dep atalatyn qosymsha jýrnaldar ashty. Olardyń bárine ózi jaqsy biletin, bul jumysty alyp kete alady-aý degen kásibı jýrnalıst mamandardy tartyp, qosymshalardyń redaktorlyǵyna ornalastyrdy. Sol 1990 jyly meniń de jolym túsip, «Otbasy jáne balabaqsha» qosym­shasyna «Mádenıet jáne turmys» (Parasat) jýrnalynyń bólim meń­gerý­shiliginen aýysyp keldim. Sóıtip, Saırash ekeýmizdiń eńbek jolymyz taǵy da toǵysty. Saırash ózi basqaryp otyrǵan «Qazaq­stan mektebi» jýrnalynyń jumysy­na qosa, atalǵan qosymshalardyń barly­ǵynyń da árbir materıalynyń sapasyna deıin tikeleı aralasyp, olardyń ýaqtyly jaryq kórip, oqyrman qolyna tıip turýyna basshylyq jasady. Mine, sol kezeńde de men úshin Saırashtyń uıymdastyrýshylyq sheberligi men eńbekqorlyǵy burynǵydan beter aıqyn ashyla tústi. Sonymen birge, redaksııaǵa kelýshi avtorlardy qabyldaý, kezdesýler uıymdastyrý, «Qazaqstan mektebi» jýrnaly men árbir qosymsha jaryqqa shyqqannan keıingi ótkiziletin lezdemeler, redaksııa qyzmetkerleriniń muń-muqtajyna oraı qajettilikterin qamtamasyz etý sııaqty tolyp jatqan jumystardyń bárine de úlgerip, tap-tuınaqtaı tyndyryp otyratyn. Saırash óziniń jeke shyǵarmashylyǵyn da damytýdy umytqan joq. Oǵan respýblıka baspalarynan jaryq kórgen «Nurly jol», «Jyr arqaýy – Beıbitshilik», «Ottaı ystyq on jyl» dep atalatyn kitaptary aıǵaq. Sonymen qatar, Almaty qalalyq «Qazaq tili» qoǵamyna sińirgen eńbegi de bir tóbe. Shynymdy aıtsam, Saırashtyń tynymsyz tirligine qarap, ne degen qajymaıtyn, moıymaıtyn jan edi dep tańdanatyn sátterim de az emes. 1994 jyldan bastap Saırash Ábishqyzy «Otbasy jáne balabaqsha», «Qazaq tarıhy», «Informatıka jáne fızıka», «Qa­zaq tili jáne ádebıeti», «Bastaýysh mek­tep» qosymshalaryn óz aldyna jeke jýr­nal­ǵa aınaldyrýǵa kúsh salyp, jeke-jeke otaý tigýine atsalysty. Sodan beri bul jýrnal­dardyń bári de ótpeli kezeńniń qıyn­dyqtaryna tótep berip, jaryq kórip keledi. Atalǵan jýrnaldardyń bas redaktorlarynan bastap, barlyq qyzmetkerleri «Qazaqstan mektebin» ózderiniń qara­shańyraǵy sanap, ony kóp jyl basqarǵan Saırash Ábishqyzyna degen rızalyq sezim men zor qurmetin aıamaıdy. Ondaı qurmetke Saırash Ábishqyzy pedagogıkalyq basylymdarǵa sińirgen eńbegimen jetip otyr. «Qurmet Belgisi» ordenimen marapat­talǵan kásibı jýrnalıst, elimizde áıel zamandastardyń ishinde alǵashqylardyń biri bolyp «Tarlan» syılyǵynyń ıegeri atanǵan da Saırash Ábishqyzy. Jalǵyz maǵan ǵana emes, ózin jaqsy biletin jandardyń, áriptesteriniń aldynda barlyq qadir-qasıetimen shoqtyǵy bıik jan retinde tanylǵan Saırashqa osynaý mereıli shaǵyńda ózińmen áriptes ári syılas jan retinde aıtar tilegim: Alla saǵan qýat bersin, qolyńnan qalamyń túspesin! Allanyń ózińe buıyrǵan jaqsylyǵy men abyroıy arta bersin! Kúlásh BEISENBIEVA, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qyzmetkeri.