Pikir • 27 Qyrkúıek, 2022

Qamqor elge aınalýdyń aıqyn úlgisi

73 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna 2022 jyldyń 1 qyrkúıegindegi Joldaýy reformalardy dáıekti engizý qaǵıdatyn saqtaı otyryp, kún tártibinde turǵan kezeńdik jańǵyrtýdyń baǵytyn jalǵastyrýda. О́tken joldaýlarda memlekettik júıeni reformalaýdyń zańnamalyq jáne saıası-ınstıtýsıonaldyq aspektileri keńinen belgilense, bıylǵy reformalar ekonomıkalyq jáne áleýmettik salany qamtydy.

Ult saýlyǵyn qamtamasyz etý bo­ıynsha MÁMS sııaqty másele kóterildi. Sarapshylar men qoǵam tarapynan túrli syn-pikirlerge tap bolyp júrgen mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi jańa sheshimderdi qajet etedi. Azamattardyń medısınalyq kómektiń naqty qoljetim­diligi, medısınalyq kómektiń kepildi jáne saqtandyrylǵan kólemin túsinýi týraly máseleler kún tártibinde ótkir tur. Sondyqtan onyń Joldaýda qozǵalýy saqtandyrýdyń árbir azamat úshin ashyq ári túsinikti tártipke baǵyttaıdy.

Erikti medısınalyq saqtandyrý meha­nızmin qurý bastamasy da mańyzdy. Biz biletindeı, ol Eýropa elderinde belsendi túrde qoldanylady. Ony Qazaqstanǵa engizý kezinde eskeretin retteýdiń birneshe túri bar. Olardyń ishinde halyqtyń tabys­taryna, jumys túrine jáne t.b. ólshemderge táýeldi sýbstıtýtıvtik, qosymsha nemese paralleldi saqtandyrý. Keıbir elderde medısınalyq saqtandyrýdyń aralas túrleri adamdarǵa salyq júktemesin azaıtý maqsatynda salyq shegerimderi kezinde saqtandyrý jarnalaryn esepke alýǵa múmkindik beredi.

Áleýmettik blokta densaýlyq saqtaý máse­lelerimen qatar, atqarýshy bıliktiń azamattar suranysyn anyqtaı­tyn jekelegen máseleler engizildi.

Birinshiden, áıelderdiń zeınetkerlik jasyn aldaǵy 6 jylda 61 jasqa tómendetý halyqtyń suranysyn qanaǵattan­dyrady. Bul rette, áıelderdiń zeınetke erterek shyǵý qajettiliginiń negizgi sebep­teriniń biri – árbir áıeldiń jumyspen qatar úı sharýasynyń eki ese aýyrtpalyǵy baryn eskergen jón.

Azamattyq qoǵam retinde bizdiń mindeti­miz – genderlik qatynastardyń jáne ata-ana ınstıtýtynyń jańa modelin damytý. Qoǵamda er-azamattardy sanaly áke, úı sharýa­shy­lyǵyna da teń úles qosatyn qamqor otaǵasy retinde qabyldaıtyn sana­lyq ózgeristerdi yntalandyrý kerek. Mysaly, er adamnyń dekrettik dema­lysqa shyǵý múmkindigi zańnamalyq turǵy­dan bekitilgen. О́tken jyldyń ózinde 3,5 myńǵa jýyq er adam dekrettik dema­lysqa shyǵyp, osy múmkindikti paıdalandy. Osylaısha, áleýmettik stereotıp­terdiń progressıvti ózgerýi áıelderdiń jeke damýy men jetkilikti tabysqa umty­lysyna, moraldyq jáne densaýlyq múmkindikterine oń áser etedi.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

 

Ekinshiden, bastama keler jyldan bastap bala kútimi boıynsha tólem merzimin bir jarym jylǵa deıin uzartý kózdelgen. Qazirgi ýaqytta bul tólemder balanyń 1 jasqa tolýyna deıin tólenedi. Atalǵan tólemderdiń uzartylýy kez kelgen otbasy úshin jaqsy qoldaý, al balanyń damýyna oń áser etetini sózsiz. Onyń ústine, bul áıeldi ishinara qarjylyq táýeldilikten qorǵaıdy.

Joldaýda halyqty qoldaýǵa baǵyttal­ǵan ınnovasııalyq sharalardy qolǵa alý jónindegi tapsyrmalar da laıyqty kórinis tapty. Bılik pandemııa kezinde tólemder men halyqty qoldaýdyń barlyq qıyndyǵyn eskerdi. Sol baǵytta Memleket basshysy 2020 jyly «áleýmettik ámııan» júıesin jáne otbasynyń sıfrlyq kartasyn qurýdy tapsyrǵan edi.

Osylaısha, «áleýmettik ámııan» jobasy 2023 jyldan bastap búkil el boıynsha júzege asady. О́tkende ol qanatqaqty rejim­de júzege asyryldy. Bul júıe azamat­tar­dyń shotyna elektrondy aqsha túrinde túsetin áleýmettik tólemderdi tıimdi jáne yńǵaıly paıdalanýǵa múmkindik beredi.

Kelesi jyly otbasynyń sıfrlyq kartanyń iske qosylýy otbasylarǵa ótinish bergenge deıin kómektesýge múmkindik bere­di. Bul múmkindik kartanyń turǵyn úı neme­se ekonomıkalyq ómir súrý jaǵdaı­lary sııaqty birqatar parametrdi qamtıtyn­dyǵyna baılanysty. Eger olardyń na­sharlaǵany anyqtalsa, memleket kómek usyna alady. Bizdiń oıymyzsha, bul baǵyt­taǵy kelesi qadam derekterdiń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi rettelý bolý kerek.

Qujatta qarastyrylǵan áleýmettik sharalardyń barlyǵyn sanamalap shyǵý, árıne, kóp ýaqyt alady. Biraq bul Joldaý táýelsiz Qazaqstannyń tarıhynda «bala­larǵa joldaý» retinde qalary sózsiz. О́ıtkeni balalardyń ómiri men bolashaǵyn jaqsartý maqsatynda Prezıdent biregeı sharalardy qolǵa aldy.

Bul «Ulttyq qor – balalarǵa» jańa baǵ­darlamasynyń bastaýy. Osy teńdes­siz bastama Ulttyq qordyń jyldyq ınvestı­sııalyq kirisinen balalar kámelettik jasqa tolǵanǵa deıin arnaıy jınaq shottaryna 50 paıyzdyq aýdarymdardy qamtıdy. Bul baǵdarlamanyń nátıjesi balalardyń ǵana emes, búkil Qazaqstannyń keleshegi­ne zor keshendi áser etedi. Iаǵnı ulttyq baılyǵymyz balalardyń damýyna sózsiz qoldaý kórsetedi. Bilim berý nemese turǵyn úıge arnalǵan alǵashqy kapıtal áleýmettik jeńildikterge qol jetkizýdegi áleýmettik teńsizdikti azaıtady. Sondaı-aq ómir súrý qajettiligin jáne balamasyz tabystardy esepke almaı, derbes ómirge jaqsy bastama beredi.

Osylaısha, Joldaýdyń jalǵyz áleý­met­tik bóligi ǵana jańa genderlik jáne áleý­mettik kózqarastardyń negizine aınalady. Bul, túptep kelgende, bıliktiń qamqor elge kóshý úrdisiniń aıqyn ekenin ańǵartady.

 

Zarema ShÁÝKENOVA,

UǴA vıse-prezıdenti,

áleýmettaný ǵylymdarynyń doktory

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuz: Taǵy 9 úıge jylý berildi

Aımaqtar • Búgin, 21:02

Senatorlar ózekti máselelerdi talqylady

Parlament • Búgin, 14:03

ÁCh 1/8 fınalynda kimder oınaıdy?

Fýtbol • Búgin, 12:40

Bir táýlikte 173 adam koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 11:02

Uqsas jańalyqtar