Ult saýlyǵyn qamtamasyz etý boıynsha MÁMS sııaqty másele kóterildi. Sarapshylar men qoǵam tarapynan túrli syn-pikirlerge tap bolyp júrgen mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi jańa sheshimderdi qajet etedi. Azamattardyń medısınalyq kómektiń naqty qoljetimdiligi, medısınalyq kómektiń kepildi jáne saqtandyrylǵan kólemin túsinýi týraly máseleler kún tártibinde ótkir tur. Sondyqtan onyń Joldaýda qozǵalýy saqtandyrýdyń árbir azamat úshin ashyq ári túsinikti tártipke baǵyttaıdy.
Erikti medısınalyq saqtandyrý mehanızmin qurý bastamasy da mańyzdy. Biz biletindeı, ol Eýropa elderinde belsendi túrde qoldanylady. Ony Qazaqstanǵa engizý kezinde eskeretin retteýdiń birneshe túri bar. Olardyń ishinde halyqtyń tabystaryna, jumys túrine jáne t.b. ólshemderge táýeldi sýbstıtýtıvtik, qosymsha nemese paralleldi saqtandyrý. Keıbir elderde medısınalyq saqtandyrýdyń aralas túrleri adamdarǵa salyq júktemesin azaıtý maqsatynda salyq shegerimderi kezinde saqtandyrý jarnalaryn esepke alýǵa múmkindik beredi.
Áleýmettik blokta densaýlyq saqtaý máselelerimen qatar, atqarýshy bıliktiń azamattar suranysyn anyqtaıtyn jekelegen máseleler engizildi.
Birinshiden, áıelderdiń zeınetkerlik jasyn aldaǵy 6 jylda 61 jasqa tómendetý halyqtyń suranysyn qanaǵattandyrady. Bul rette, áıelderdiń zeınetke erterek shyǵý qajettiliginiń negizgi sebepteriniń biri – árbir áıeldiń jumyspen qatar úı sharýasynyń eki ese aýyrtpalyǵy baryn eskergen jón.
Azamattyq qoǵam retinde bizdiń mindetimiz – genderlik qatynastardyń jáne ata-ana ınstıtýtynyń jańa modelin damytý. Qoǵamda er-azamattardy sanaly áke, úı sharýashylyǵyna da teń úles qosatyn qamqor otaǵasy retinde qabyldaıtyn sanalyq ózgeristerdi yntalandyrý kerek. Mysaly, er adamnyń dekrettik demalysqa shyǵý múmkindigi zańnamalyq turǵydan bekitilgen. О́tken jyldyń ózinde 3,5 myńǵa jýyq er adam dekrettik demalysqa shyǵyp, osy múmkindikti paıdalandy. Osylaısha, áleýmettik stereotıpterdiń progressıvti ózgerýi áıelderdiń jeke damýy men jetkilikti tabysqa umtylysyna, moraldyq jáne densaýlyq múmkindikterine oń áser etedi.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Ekinshiden, bastama keler jyldan bastap bala kútimi boıynsha tólem merzimin bir jarym jylǵa deıin uzartý kózdelgen. Qazirgi ýaqytta bul tólemder balanyń 1 jasqa tolýyna deıin tólenedi. Atalǵan tólemderdiń uzartylýy kez kelgen otbasy úshin jaqsy qoldaý, al balanyń damýyna oń áser etetini sózsiz. Onyń ústine, bul áıeldi ishinara qarjylyq táýeldilikten qorǵaıdy.
Joldaýda halyqty qoldaýǵa baǵyttalǵan ınnovasııalyq sharalardy qolǵa alý jónindegi tapsyrmalar da laıyqty kórinis tapty. Bılik pandemııa kezinde tólemder men halyqty qoldaýdyń barlyq qıyndyǵyn eskerdi. Sol baǵytta Memleket basshysy 2020 jyly «áleýmettik ámııan» júıesin jáne otbasynyń sıfrlyq kartasyn qurýdy tapsyrǵan edi.
Osylaısha, «áleýmettik ámııan» jobasy 2023 jyldan bastap búkil el boıynsha júzege asady. О́tkende ol qanatqaqty rejimde júzege asyryldy. Bul júıe azamattardyń shotyna elektrondy aqsha túrinde túsetin áleýmettik tólemderdi tıimdi jáne yńǵaıly paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Kelesi jyly otbasynyń sıfrlyq kartanyń iske qosylýy otbasylarǵa ótinish bergenge deıin kómektesýge múmkindik beredi. Bul múmkindik kartanyń turǵyn úı nemese ekonomıkalyq ómir súrý jaǵdaılary sııaqty birqatar parametrdi qamtıtyndyǵyna baılanysty. Eger olardyń nasharlaǵany anyqtalsa, memleket kómek usyna alady. Bizdiń oıymyzsha, bul baǵyttaǵy kelesi qadam derekterdiń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi rettelý bolý kerek.
Qujatta qarastyrylǵan áleýmettik sharalardyń barlyǵyn sanamalap shyǵý, árıne, kóp ýaqyt alady. Biraq bul Joldaý táýelsiz Qazaqstannyń tarıhynda «balalarǵa joldaý» retinde qalary sózsiz. О́ıtkeni balalardyń ómiri men bolashaǵyn jaqsartý maqsatynda Prezıdent biregeı sharalardy qolǵa aldy.
Bul «Ulttyq qor – balalarǵa» jańa baǵdarlamasynyń bastaýy. Osy teńdessiz bastama Ulttyq qordyń jyldyq ınvestısııalyq kirisinen balalar kámelettik jasqa tolǵanǵa deıin arnaıy jınaq shottaryna 50 paıyzdyq aýdarymdardy qamtıdy. Bul baǵdarlamanyń nátıjesi balalardyń ǵana emes, búkil Qazaqstannyń keleshegine zor keshendi áser etedi. Iаǵnı ulttyq baılyǵymyz balalardyń damýyna sózsiz qoldaý kórsetedi. Bilim berý nemese turǵyn úıge arnalǵan alǵashqy kapıtal áleýmettik jeńildikterge qol jetkizýdegi áleýmettik teńsizdikti azaıtady. Sondaı-aq ómir súrý qajettiligin jáne balamasyz tabystardy esepke almaı, derbes ómirge jaqsy bastama beredi.
Osylaısha, Joldaýdyń jalǵyz áleýmettik bóligi ǵana jańa genderlik jáne áleýmettik kózqarastardyń negizine aınalady. Bul, túptep kelgende, bıliktiń qamqor elge kóshý úrdisiniń aıqyn ekenin ańǵartady.
Zarema ShÁÝKENOVA,
UǴA vıse-prezıdenti,
áleýmettaný ǵylymdarynyń doktory
