Ekonomıka • 27 Qyrkúıek, 2022

Maqtashyny mazalaıtyn másele

73 ret kórsetildi

Jıyn-terimdi jýyrda bastaǵan túrkistandyq maqtashylar beınetpen ósirilgen ónim baǵasynyń tómendigine narazy. Ol azdaı maqta qabyldaý beketterinde tarazydan aldaıtyndar bar. Zerthanalar maqta sapasyn qasaqana túsiredi. Dıqandar bir gektar jerdi jyrtyp, sýarý men maqta egýge, dári sebý men ony ósirýge, aramshópten tazalaýǵa mıllıondaǵan qarajat jumsaǵan. Ol aqshany basym kópshiligi nesıege alyp, qorasyndaǵy malyn satqan. Al jekemenshik zaýyt basshylarynyń ózara ymyralasyp belgilegen baǵasy qaryzdaryn jabýǵa da jetpeıdi.

Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldydan kómek suraı kelgen Maqtaaral men Jetisaı aýdandarynyń sharýalary osylaı dep otyr. Oblys orta­lyǵyna arnaıy kelgen dıqan­dar buǵan deıin ákimdik «aq al­­tyn­nyń» tonnasy 374 myń teńge­den qabyldanady degenimen, je­ke­menshik maqta qabyldaý zaýyt­tary tonnasyn 200 myń teńge­den asyrmaı otyrǵanyn aıtady. Oblys ákimdigine kelgen dı­qandardyń talaby jalǵyz – maq­ta baǵasyn kóterý qajet. «Za­ýyttyń dırektorlary 200 myń, ári ketkende 250 myń teń­ge dep jatyr. Aýdan ákimi sheshe al­maıdy, zaýyt­tyń dırek­tor­lary da sheshe almaımyz deıdi. Qaı­ta bizge budan da soraqy baǵa­ny aıtyp jiberip jatyr. Dı­zel otyny, barlyǵy kóte­ril­di. Biraq bizdiń maqta solarmen birge nege kóterilmeıdi?» deıdi dı­­qan­dardyń biri Tórehan Nurly­bekov.

Bıyl maqta alqaby ótken jylmen salystyrǵanda 16 myń gek­tarǵa artqan. Alaıda buǵan deıin maqtany alyp júrgen shetel­dikterden bıyl suranys joq kórinedi. Oblystyq aýyl sharý­a­shylyǵy basqarmasynyń bas­­shysy Turǵanbek Ospanbekov sank­­sııaǵa jáne logıstıka qym­­-
bat­taǵanyna baılanysty maq­taǵa suranys azaıǵanyn aıtady.

«Maqtanyń baǵasyn syrttan keletin treıderlik kompanııalar qoıady, bizde toqyma zaýyttary az. Iаǵnı Lıverpýl bırjasynda baǵa belgilengenimen, treı­der­­lik kompanııalar maqtany álde­qaıda tıimdi jolmen alýdy jón kóredi. Reseıge sanksııa sa­lyn­ǵannan keıin Moldova, Latvııa sııaq­ty elder tasymal baǵasyn qym­bat­synyp otyr. Bul jaǵdaı qyrkúıek aıynyń sońyna taman sheshilýi múmkin», deıdi sala basshylary.

Maqta máselesine qatysty, ıaǵnı dıqandardyń talabyn jetkizý úshin oblys ákimi óńirdegi maqta óńdeý zaýyttary basshylarymen jáne halyqaralyq treıderlermen kezdesý ótkizdi. Kezdesý barysynda maqta sharýa­shylyǵyndaǵy ózekti máseleler talqylanyp, oblys ákimdigi tarapynan tıisti usynystar aıtyldy. Halyqtyń ýájin jetkizgen oblys ákimi zaýyt basshylaryna birqatar talap qoıdy.

«Sizdermen mańyzdy máseleni talqylap, ortaq mámilege kelý úshin arnaıy kezdesip otyrmyz. Sharýalarmen kezdesýimde olar maqta sharýashylyǵy salasyn­daǵy birqatar máseleni ortaǵa saldy. Birden aıtaıyn, biz – halyq­ jaǵyndamyz. Men halyq­tyń ýájimen kelisemin. Sizderdi túsinemiz. Degenmen halyq­tyń jaǵdaıyn oılasańyzdar. Sharýalar beınetpen ósirilgen aq altyn baǵasynyń tómendetilýimen kelispeı otyr. Maq­ta qabyldaý beketterindegi tara­zy­dan aldaý, zerthanalardyń maqta sapasyn qasaqana túsirýi sekildi jaǵdaılarǵa jol berilmeýi kerek. Jalpy, sizderdi maqtany tazalap, satýmen ǵana emes, qaıta óńdeýmen aınalysýǵa shaqyrar edim. Tigin fabrıkalary ashylsa, kóp másele sheshiledi. Sharýalarǵa da tıimdi, ishki naryq artady. Jumys oryndary da ashylady. Osy isti qolǵa alsańyzdar, biz qoldaýǵa daıynbyz», dedi D.Satybaldy.

Kezdesý nátıjesinde shıtti maq­tanyń bir tonnasyna sharýa­larǵa 250 myń teńgeden aldyn ala tólem jasalatyny aıtyldy. Al sońǵy baǵa bırjaǵa baılanys­ty bolmaq. Aıta ketelik, shıtti maqtanyń ótkizý baǵasy álemdik naryqtaǵy maqta talshyǵynyń baǵasyna tikeleı táýeldi, Lıverpýl bırjasynyń ındeksine sáıkes belgilenedi. О́ńirde 21 maqta óńdeý zaýytynyń 200-den astam maqta qabyldaý beketi bar. Búginde óndirýshi kompanııalar tikeleı halyqaralyq maqta saýdagerlerimen jumys isteıdi. Al treıderler maqta talshyqtaryn satyp alý boıynsha aldyn ala kelisimshart jasap, qarjylandyrady. Sol sebepti maqtany shıkizat kúıinde satyp alýǵa qajetti qarajattyń barlyǵy derlik jeke ınves­tısııalar deýge bolady.

Oblys ákimimen kezdesýde maqta zaýyttarynyń basshylary dál qazirgi kezde suranystyń joqtyǵyn alǵa tartyp, baǵa maqta sapasyna baılanysty eke­nin málimdedi. Jalpy oblysta bıyl 125 myń gektardan astam alqapqa maqta egilgen. Bul jalpy egistiktiń – 15%-y. Shıtti maq­tanyń gektarynan 26,2 sentnerden, jalpy 330 myń tonnadan astam maqta jınalady dep boljanyp otyr. Búginde oblysta 16 myń tonna maqta jınaldy. Bul salada 25 myńnan astam agroqurylym eńbek etedi. Byltyr shıtti maqtanyń tonnasy ortasha 320-380 myń teńgeden qabyldanyp, Reseı, Qytaı, Túrkııa, Latvııa, Moldova, Belarýs, Germanııa, Belgııa elderine 68 myń tonna maqta talshyǵy eksporttalǵan. Al qalǵan 19 myń tonna maqta talshyǵy ishki naryqta satylǵan.

 

Túrkistan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Jol salasyndaǵy júgensizdik

Qoǵam • Búgin, 00:07

Sot júıesin jetildirý

Saıasat • Búgin, 00:06

Maqtashylardyń muńy

Ekonomıka • Keshe

Ýaqyt talaby

Qoǵam • Keshe

Qazandyq aqaýy túzetile me?

Aımaqtar • Keshe

Armandar oryndalady

Qoǵam • Keshe

Qoǵamdyq keńes quryldy

Qoǵam • Keshe

Esirtkige qarsy aksııa

Elorda • Keshe

Ulylar qorymyn nege umyttyq?

Rýhanııat • Keshe

Keıipkerin izdegen jazýshy

Ádebıet • Keshe

Kúresker Geıne

Ádebıet • Keshe

Ajaldy jeńgen Aspan

Ádebıet • Keshe

Aǵash kósheti egildi

Aımaqtar • Keshe

Qasqyr

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar