Álem • 02 Qazan, 2022

«Meıirimińizge rahmet!»

80 ret kórsetildi

Ýkraına men Reseı arasyndaǵy áskerı qaqtyǵystyń salqy­ny álemge ońaıǵa tımeı turǵany belgili. Alǵy sheptegi irgesi sógilgen áskeri­niń ornyn toltyrý úshin Kreml bıligi ishinara mobılı­za­sııa jarııalady. Alaıda osydan keıin el turǵyndary kórshiles mem­le­ket­terge jóńkile kóshti. Olardyń bir legi Qazaqstanǵa keldi. Osyǵan baıla­nys­ty elimizde túrli pikir qalyptasqany belgili. Degenmen toǵy­zynshy terrıtorııanyń tarıhyna kóz júgirtsek, halqy­myz­dyń mundaı «kóshtiń» talaıyn bas­tan ót­kergenine kýá bolamyz.

Atalǵan máselege baılanysty Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Túrkistan oblysyna jumys sapary kezinde pikir bildirdi. Memleket basshysy qazaqta «Kórshimen tatýdyń kóńili toq» degen maqaldyń bar ekenine nazar aýdardy. Son­dyqtan irgeles eldermen tatý bolýǵa nazar aýdardy.

«Budan esh utylmaımyz. Sońǵy kúnderi kórshi elden, ıaǵnı Reseıden kóptegen adam kele bastady. Kópshiligi qazir­gi ahýalǵa baılanysty amal­dyń joq­tyǵynan kelip jatyr. Olar­ǵa qamqorlyq kórse­tip, qaýip­­sizdigine mán berýi­miz qa­jet. Bul – saıası jáne gýmanı­ta­­r­lyq másele. Osy máseleni men úki­metke tapsyrdym», dedi Q.Toqaev.

Memleket basshysy osyndaı kúr­deli jaǵdaıda eń aldymen adam­­gershilik, sabyrlyq pen uıym­­shyl­dyq tanytý qajettigin jet­kizdi. «Bizde eshqandaı daǵ­da­rys joq, dúr­beleń de joq. Úki­met óz jumysyn atqarýy kerek. Syrttan kelgen adamdar­ǵa kómek kórsetiledi, biraq jeńil­dik­ter berilmeıdi. Jumystyń bári zań júzinde, kelisimder bo­ıyn­sha júrgiziledi» dedi Q.Toqaev.

Alaıda el ishinde mobılıza­sııaǵa qatysty alyp-qashpa áńgi­me órship tur. Máselen, áleý­mettik jelide elimizge 1,6 mıllıon reseılik kirdi degen qańqý sóz jeldeı esti. Biraq keıinnen munyń tonyn teris aınal­dy­ryp kıgen derekter ekeni belgi­li boldy. Sebebi 1,6 mıllıon – bıyl elimizge at basyn burǵan reseı­lik­terdiń jalpy sany. Iаǵnı jyl ba­synan beri osynsha adam Qazaq­stannyń shekarasynan ótken. Biraq sonshasy qaıtadan óz eline qaıtqan.

Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın 21 qyrkúıekte ishinara mobılızasııa jasaý týraly jar­lyqqa qol qoıǵaly beri elimizge 100 myńǵa jýyq reseılik bas saýǵalap kelip­ti. Biraq sonyń 64 myńy el­den ketken. 21-27 qyrkúıek araly­ǵynda segiz myń reseılikke jeke sáıkes­tendirý nómiri berilgen. Ishki ister mı­nıstr­ligi Kóshi-qon komıteti tór­aǵasynyń mindetin atqarýshy Aslan Atalyqovtyń aıtýynsha, 2022 jyldyń 1 sáýirinen Reseı­diń 93 myń adamyna JSN berilgen.

«Qazaqstanda turýǵa yqtııar­hat alǵan 4 271 Reseı azamaty bar. Olardyń 116-sy etnostyq qazaq. Yqtııarhat alýda arnaıy tártip baryn bilesizder. Yq­tııarhat alýǵa úmitkerlerdiń árqaısysy óziniń tólem qabiletin rastady. Bul – 1320 aılyq esep­tik kórsetkish, ıaǵnı 4 mıllıon teńgeden asa qarajat», dedi A.Atalyqov Ortalyq kommýnı­kasııalar qyzmetinde ótken bas­pasóz konferensııasynda.

Jalpy, Reseıden kelgender­diń arasynda 7 myń adam Qazaq­standa jumys isteýge ótinish bergen. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Oljas Ordabaevtyń sózine súıensek, Reseıden kelgenderge jekeleı jaǵdaı jasalmaıdy. Bári zań aıasynda oryndalady.

«Qazirgi kezde Reseıden kelip, Qazaqstanda júrgen 353 myń adam bar. Onyń 7 myńy ǵana Qazaq­­standa jumys isteýge kelgen. Son­dyq­tan re­seı­likterdiń kelýi eńbek na­ryǵy­na áser etpeı­di. Atap aıt­qan­da, reseı­likterdiń jumysqa turýyna jaǵdaı jasalmaıdy», dedi R. Ordabaev.

Jalpy, Qazaqstan elimizge aǵyl­ǵan reseılikterge zańdyq tur­ǵy­da kóp kómek kórsetip jatyr. Máselen, Reseı azamattaryna JSN nómirin alý jeńilde­til­di. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh óner­kásibi mınıstri Baǵ­dat Mýsınniń aıtýyn­sha, reseılik­terge JSN nómiri SMS-habarlama arqyly jiberiletinin jetkizdi.

«Endi JSN alýǵa ótinish bergen adamdarǵa ekinshi ret kelýdiń qajeti joq, JSN olardyń telefon nómirine 1414 qyzmetinen SMS-habarlama túrinde jiberi­ledi. Bul daıyn JSN alý úshin kezekte turǵan barlyq HQKO klıentine qatysty. Bul óz kezeginde adamdardyń halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń tabaldyryǵyn tozdyryp, ýaqyt­taryn bosqa joǵaltpaýǵa jol ashady», dedi B.Mýsın.

Qazaqstanda shetel azamat­tary­nyń júrýine qatysty belgi­lengen shekteýler bar. Máselen, elde 30 kúnge deıin bolatyn shetel­dikterge ýaqyt­sha tirkeý min­detti emes. Zańǵa sáı­kes, sheteldikter elimizde vızasyz 30 kún júre alady. Odan artyq qal­ǵy­sy kelse, kóshi-qon qyzmetine tir­kelýge tıis. Osylaısha, elde qalý mer­zi­min taǵy 60 kúnge soz­dyrýǵa quqyly.

Budan bólek, shekara mańyn­daǵy jergilikti turǵyndar da mobılızasııadan qashqan reseı­likterge kómek qolyn sozyp jatyr. Oraldaǵy kınoteatr dırektory baspana tappaı júrgen reseılikterge kınoteatr zalyn túneý úshin usynǵan. Sondaı-aq áleýmettik jelilerde turǵyndar kelgen reseılikterge tegin bas­pana usynyp, azyq-túlikpen qam­ta­masyz etken. Petropavl, Pav­lodar, Atyraý sekildi qalalarda da jergilikti halyq erikti túrde kómektesýge kirisken.

О́z kezeginde jan saýǵalaǵan reseılikter qonaqjaı qazaq hal­qyna alǵysyn jarııalap jatyr. Olar ózderiniń Ýkraınadaǵy soǵysqa qarsy ekenin, sondyqtan mobılızasııaǵa ilinip ketýden qashqanyn jasyrmaıdy. Máse­len, Sankt-Peterbýrgten kelgen Andreı esimdi jigit: «Otanymdy satpaımyn! Eshqashan da satqan emespin. Jýyq arada jaǵdaı ózgeredi, Reseıge oralamyn dep úmittenemin», deıdi. Jalpy, shekara asqandardyń deni osyndaı pikir bildiredi.

Qazirgi tańda áleýmettik jelide Qazaqstan halqyna, qazaq­tarǵa alǵys aıtý trendke aınaldy desek, artyq aıtqandyq emes. Máselen, reseılik Tım Kross esimdi kompozıtor ıns­ta­gramdaǵy paraqshasynda «Rahmet, bratıa» dep jazyp, eli­miz­diń týyn qoıǵan eken.

«Osyndaı qıyn-qystaý ke­zeń­de Qazaqstanǵa reseılik­ter­­ge kórsetip otyrǵan qoldaýy úshin alǵys aıt­qym keledi. Men kelgenderdiń bar­ly­ǵyna Qazaq­standy, halqyn jáne siz úshin jasap jatqan barlyq iste­rin qatty qurmetteýge keńes ber­gim keledi», deıdi taǵy bir jeli qoldanýshysy.

Sondaı-aq Máskeýdegi Qazaq­stan elshiligine baryp, alǵys­taryn bildirip jatqandar da bar. Alǵash bolyp fotograf Alek­sandr Astahov elshilikke gúl shoqtaryn qoıyp, «Qazaqstan, meıirimdiligińiz úshin rahmet!» degen hat qaldyrypty. Son­­daı-aq Ulybrıtanııadaǵy Qazaq­­stan el­shiligine de reseılik­ter gúl shoq­taryn aparyp, alǵys­taryn qaǵaz­ǵa jazyp ketken. Budan bó­lek, Katalonııanyń Barselo­na qala­­syn­­daǵy elimizdiń konsýl­dyǵy­na da alǵys aıtqandar jeterlik.

Al reseılik tanymal bloger Ilıa Varlamov týıtterdegi paraq­shasynda «Dál qazir álem­degi eń úzdik prezıdent kim jáne ony nelikten Toqaev dep oılaısyz?» degen jazba qaldyrdy.

Oral qalasyna at basyn tiregen Alekseı Sıbırskıı esim­di belsendi reseı­likterdi uıym­dastyryp, Jaıyq­tyń boıyn jınastyrýǵa shaqyr­dy. «Bizge qolushyn sozǵan Qazaqstanǵa osylaı alǵys bildi­reıik», deıdi belsendi.

Tarıhqa kóz júgirtsek, qazaq halqy náýbetten qashqan, jer aýdarylǵan adamdarǵa qolushyn sozǵanyna, ózinde bardy bólip bergenine kóz jetkizemiz. Má­selen, Keńes Odaǵy endi-en­di qu­rylar tusta Vladımır Lenın Aral balyq­shy­laryna hat jol­­daǵany kópshilikke belgili. Aral­dyqtardyń proletarıat kóseminiń meselin qaıtarmaı on tórt vagon balyq jibergeni talaı shyǵarmaǵa arqaý bolǵan-dy.

Bul kórsetilgen kómektiń bir parasy ǵana. Budan bólek, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary, saıası qýǵyn-súrgin tusy kezinde de halqymyz meıirimdilik pen qonaq­jaı­lylyqtyń erekshe úlgi­sin kórsete bildi. О́tken ǵasyr­dyń 1937 jáne 1949-jyldarynda jer aýda­ryl­ǵandarǵa alǵashqy bolyp jergi­likti qazaqtar kómek qolyn sozdy.

Derekterge súıensek, qýǵyn-súrgin jyldary elimizge bes mıllıon adam jer aýdarylǵan eken. Ár jyldary elge 800 myń nemis, 102 myń polıak, 19 myń koreı otbasy, 507 myń Soltústik Kavkaz halyq­tarynyń ókilderi, sondaı-aq Qyrym tatarlary, túrikter, grek­ter, qalmaqtar jáne basqalar jetkizildi.

Jer aýdarylǵandar, qýdalan­ǵandar ALJIR, KarLag sekildi lager­derde jan túrshigerlik azap kór­geni belgili. Ashtyqtan bura­tyl­ǵan tutqyndarǵa qazaq­tardyń qurt laqtyryp, janyn saqtap qalǵanyn da náýbetten aman qalǵandardyń ur­paǵy aýzynyń sýy quryp áńgi­meleıdi.

Osydan bir ǵasyr buryn qonaqjaı qazaq halqy ashtyqtan buratylǵan Reseı halqyna tonnalap azyq-túlik jibergen edi. Keıinnen jazyqsyz jer aýdarylǵandarǵa kómek qolyn sozdy. Tarıh qaıta­lanady degen ras shyǵar, bir ǵasyr­dan keıin soǵystan qashqandar elimizde taǵy bas saýǵalady.

Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda oblysynyń ákimi taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 17:05

Jeltoqsan aıynda aýa raıy qandaı bolady?

Aýa raıy • Búgin, 16:23

Dollar baǵamy tómendedi

Qarjy • Búgin, 16:10

Túrkistan oblysynyń ákimi taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 15:38

Qostanaı oblysynyń ákimi taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 14:10

QHL: «Barys» «Traktordan» ozdy

Hokkeı • Búgin, 12:17

Tanymal veloshabandoz qaza tapty

Oqıǵa • Búgin, 11:38

Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi aýysty

Taǵaıyndaý • Búgin, 11:09

Atyraý oblysynyń ákimi taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 10:39

Uqsas jańalyqtar