Kóptegen mańyzdy salada artta qalýshylyq bar, al sybaılas jemqorlyq boıynsha talaıdan qara úzip, alda kelemiz...
Iá, Qazaqstannyń tabystary bar, biraq bul halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna, mádenı-rýhanı ómirine, qoǵamdyq kóńil kúıge oń áserin tıgize alar emes. Saıası-ekonomıkalyq zertteýler ortalyǵynyń deregi boıynsha búginde elimizde kedeılik sheginde ómir súrip jatqan halyqtyń sany 5,5 mln tóńireginde kórinedi. Búgingi ahýalymyz osyndaı bolsa, onda joǵary bilimdi azamattary kóp el degen «dańqymyz» qaıda qalady, álgi ekonomıkalyq belsendi bilimdilerimizdiń kúsh-jigeri qaıda jumsalyp jatyr? Elimizdegi 120-dan astam joǵary oqý ornyn jyl saıyn bitirip shyǵatyn myńdaǵan túlektiń ıgiligin nege tolyq kóre almaı otyrmyz? Bul suraqqa kim jaýap beredi? Eger bul saýaldarǵa tıisti oryndar naqty jaýap bere almasa, joǵary bilimdi azamattary kóp eldiń bolashaǵy jarqyn, áleýeti de zor, bedeli de bıik bolady degen túsiniktiń Qazaqstan jaǵdaıynda máni bola qoımas. Bálkim bizge JOO-lardy bitirgen túlekterdi joǵary bilimdi azamattar dep tanyǵannan góri olardy jaı ǵana «bitirýshiler» dep ataǵanymyz durys shyǵar. Sonda, joǵary bilimdi azamat degen mártebeli statýsqa bilimi men tájirıbesin, qarym-qabiletin el ıgiligine bar múmkindiginshe jumsap júrgenderdi laıyqty dep tanyp, máseleniń mánisin asha túser edik.
Árıne, bitirýshilerdiń tolyqqandy joǵary bilimdi azamat-maman atanýyna birinshi kezekte JOO-lardyń bilim berý sapasynyń deńgeıi áser etedi. Bilim berý sapasy tómen oqý ornyn bitirýshilerdiń joǵary bilimdi azamat atanýy neǵaıbyl. Ol jaı dıplom ıesi ǵana bolyp qalyp qoıady. Budan da mańyzdysy – JOO-lardy bitirýshilerdiń mamandyǵyna saı ári laıyqty eńbekaqysy bar jumysqa ornalasýy. Eger memleket tarapynan múmkindik beriler bolsa, JOO-lardy bitirýshiler naǵyz joǵary bilimdi azamattar qataryna senimdi túrde qosylar edi. Demek bitirýshilerdiń joǵary bilimdi adam atanýyna memleket pen JOO-lardyń yqpaly aıryqsha. Bul eki taraptan aıtylǵan máselede tıimdi is-qımyl bolmasa, onda dıplomdy qara jumysshylary kóp el bolyp qala beremiz. Sondaı-aq bizde qanshama JOO bar, qanshama túlegimiz dıplom aldy dep jalǵan maqtannan asa almaı, qury bosqa ókpe óshiremiz.
Osy arada aıta keter jaıt, biz naryqtyq ekonomıka dendep engen qoǵamda ómir súrip jatyrmyz. Demek suranysqa saı áreket etýdiń mańyzdylyǵyna den qoıýymyz kerek-aq. Bul oraıda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi basqa mınıstrliktermen, irisi bar, usaǵy bar óndiris oryndarymen, shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasyndaǵy kásiporyndarmen tyǵyz baılanysta jumys istep, óziniń menedjerlik qyzmetin saýatty ári tıimdi júrgizgeni abzal.
Suranysty qanaǵattandyrý úshin is-qımyl jasaýdyń senimdi ári zańdy tetikteri iske qosylmaı paıda joq. Árıne, suranystyń kólemin anyqtaý ońaı. Biraq sol suranysty óteýge jiberilgender qyzmetine saı laıyqty ıgilik kóre ala ma? Mine, úkimet osy suraqtyń jaýabyn tabýǵa tıis. Sonda ǵana suranysqa ıe mamandyq ıesin daıarlaýda senimdilik ornap, memleket ózi grant bólip oqytqan azamattyń kózine týra qaraı alady.
Jalpy, qoǵamda burynnan kele jatqan jaǵymsyz úrdis bar, ol – ne bolsa, o bolsyn, áıteýir bir dıplomdy enshileý. Osy qujatqa qol jetkizý mektepti bitirgen túlekterdiń kópshiliginiń bıik maqsattarynyń alǵashqysy. Jaraıdy delik. Maqsatyna jetsin, sodan keıin ne bolady? Kóbisi alǵan dıplomyn sandyqtyń túbine tastaıdy. Jetken maqsatynyń «qyzyǵy» sol ǵana. Áıteýir jurttan qalmaý áreketi. Bul úrdis kópten beri básekege qabiletsiz, bilim berý sapasy kóńil kónshitpeıtin, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jupyny, qysqasy ýaqyt talabyna jaýap bere almaıtyn JOO-lardyń asyǵyn alshysynan túsirip keledi. О́zgergen álemde ómir súrip jatsaq ta, eski de ózin ózi aqtamaǵan úrdis – «áıteýir bir dıplom alyp qoıa salaıyn, erteń bir keregime jarar» nemese «basqadan qalyp qoımaıyn, men de bir oqý ornyna túsip alaıyn» degen taptaýryn túsinikten bas tartar emespiz. Mine, bizge sanany ózgertý qajet. Onsyz eski súrleýge túsip alyp, adasqan betimizben júre beremiz. Bul utylýdan ózge eshteńe emes.
