Kollajdy jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Bul álemdik alamannyń ózgesheligi de, jańalyǵy da mol bolmaqshy. Alǵash ret 48 qurama komanda saıysqa túsedi. Qatysýshy qurama komandalardyń sany artýy álemdegi eń kóp taralǵan sport túrinen túser tabystyń eselenýine yqpal etedi. О́tken ǵasyrdyń 80-jyldaryna deıin jahandyq mýndıaldyń fınaldyq kezeńine qatysýshy komandalardyń sany 15-ten aspaıtyn. Dúnıejúzinde fýtboldy kásibı sport retinde damytyp, erekshe yqylas tanytatyn memleketter qatary da jyldan-jylǵa artty. 1982 jyldan bastap álem chempıonatyna qatysatyn komanda lımıti ulǵaıyp, 24-ke jetti.
Buǵan deıin Eýropanyń endigindegi elderdiń álem chempıonatyna qatysý basymdyǵy ózge qurlyqpen shendestirgende basym edi. Ári bul másele árdaıym kóterilip, túıini birazǵa deıin tarqatylmaı keldi. 1998 jyly Fransııa eli uıymdastyrǵan álem chempıonatyna 32 komanda qatysyp, 8 topqa bólindi.
Fýtbol merekesin asyǵa kútken mártebeli kórermenniń kóz sýaryp kútetini – sensasııaǵa toly matchtar. Al álemdik alamandy ótkizýshi elderdiń kóksegeni – qyp-qyzyl tabys. FIFA bir elge álem chempıonatynan qatarynan eki ret ótkizýge toqtam qoıýy da fýtbol toıynyń tizginin ustap, uıymdastyrýǵa yqylasty memleketter qatarynyń artýyna áser etti.
AQSh, Kanada, Meksıka tize qosyp qanattasa ótkizetin álemdik alaman nesimen erekshelenedi? Eń áýeli qatysýshy komandalardyń sanyn birden 16-ǵa kóbeıtý qanshalyqty tıimdi sheshim ekeni aıqyndalady. Kvota sany artqanymen, álem chempıony ataǵyn áldeqashan enshilegen Italııa, Eýropanyń eńseli quramasynyń biri sanalatyn Serbııa, Majarstan, Polsha, eńse tiktep, qaıratyna mingen Grýzııa quramasy, Afrıka qurlyǵyndaǵy azýy alty qarys Kamerýn, Nıgerııa syndy komandalarǵa shúlen taratylǵandaı úlestirilgen joldama buıyrmady. Esesine, alǵash ret О́zbekstan, Kıýrasao, Iordanııa, Kabo-Verde dodaǵa qatysady.
FIFA prezıdenti Djannı Infantınonyń sharapaty birneshe eldiń fýtbolshylaryn jarylqaǵanymen, pikir qaıshylyǵyn da týyndatyp otyr. Oıy qaq jarylǵan jankúıerdiń bir taraby qatysýshy komandalar sanynyń artýy álemdik alamannyń ekpinin álsiretip jiberedi degendi alǵa tartady. Árıne ótkiziletin match sany artqan saıyn ony tamashalaıtyn kórermenniń de shoǵyry qalyńdaı túsedi. Soǵan saı tabys ta eselenedi. Tabys demekshi, paıdanyń kózi sanalatyn teletranslıasııalardyń quqyǵyn satýdan túsetin qarjy – FIFA-nyń sybaǵasy.
2030 jylǵy álem chempıonatyn da úsh el qanattasa uıymdastyrady. Ispanııa, Portýgalııa, Marokkoda jalaýy jelbireıtin endigi mýndıalǵa qatysatyn komandalar sany 64-ge jetýi múmkin ekeni de aıtylyp júr. Qalaı bolǵanda da, Djannı Infantıno bastaǵan FIFA ujymy 40 kúnnen astam ýaqyt álemdi fýtbolmen tynystatady.
Match sanynyń artýy eń aldymen fýtbolshynyń fızıkalyq daıyndyǵyna, qalpyna kelý úderisine qosymsha salmaq túsiredi. Onsyz da ár eldiń ishki chempıonatynda, basqa da týrnırlerge qatysyp, silesi qatqan sańlaqtardy aptap ystyqta ańqasyn keptirip taǵy da báıgege qosý jeńil soqpaıdy. Tipti keı fýtbolshylar tyǵyz kestege shaǵymdanyp ta júr. Et pen súıekten jaralǵan oıynshy, árıne, temir emes. FIFPro júrgizgen zertteýge súıensek, keı jyldary fýtbolshylar bir maýsymda 70-ten astam matchqa qatysqan.
Álemdik mýndıalǵa qatysýshy komandalardyń kóptigi nátıje bere me álde ash ishekteı sozylǵan oıyndar jankúıerdi jalyqtyra ma? Onyń baıybyn úsh elde ótetin alamanda baǵamdaımyz.
Túıip aıtqanda, búginnen bastap búkil álemniń nazary jasyl alańǵa aýady. Fýtboldan álem chempıonaty – jaı ǵana sporttyq jarys emes. Bul – mıllıondardyń júregin bir yrǵaqpen soqtyratyn, qurlyqtar men memleketterdiń arasyn jaqyndatatyn ǵalamdyq qubylys.
Jasyl alańǵa shyqqan on bir fýtbolshy dop qýyp qana júrmeıdi. Olar óz eliniń týyn, tarıhyn, namysy men úmitin arqalap shyǵady. Sondyqtan álem chempıonaty kezinde jeńis qýanyshy da, jeńilis ókinishi de tutas halyqtyń kóńil kúıine aınalady.
Stadıondardaǵy merekelik ahýal, jankúıerlerdiń shattyǵy, bir-birin tanymaıtyn adamdardyń ortaq qýanysh tóńireginde tabysýy – fýtboldyń adamzatty biriktiretin erekshe kúsh ekenin dáleldeıdi. Álem chempıonaty – túrli mádenıetter men órkenıetterdiń toǵysatyn alańy. Munda til de, shekara da, saıası kózqaras ta ekinshi qatarǵa yǵysyp, birinshi orynǵa qurmet pen dostyq shyǵady.
Al 48 quramanyń qatysýymen ótetin bıylǵy mýndıal jańa formattyń ómirsheńdigin de syn tezine salady. Komandalar sanynyń artýy álem chempıonatynyń deńgeıine qalaı áser etetinin aldaǵy qyryq kúnniń ishinde kóretin bolamyz. Bir anyǵy – fýtbol taǵy da álemdi ózine qaratyp, adamzattyń ortaq merekesine aınalmaq.
