Eń áýeli óz jerimizde ózimizdiń zańymyz ústem quryp, buǵan deıin Máskeýge baǵynatyn jergilikti kásiporyndardy respýblıkalyq menshikke ótkizdik. Taǵy bir oıyp turyp atap óterligi, sol kezde elimiz úshin úlken problemaǵa aınalǵan Semeı ıadrolyq polıgonyn jabýǵa deklarasııanyń kóp kómegi tıdi. Mańyzdy qujat saıası júıeni ózgertýge de quqyqtyq kúshke ıe boldy deýge tolyq negiz bar. Atap aıtsaq, prezıdent ınstıtýtyn engizý, mınıstrlik kabınetin jasaqtaý sııaqty basqarýshy organdar júıesin jańǵyrtýǵa múmkindik berdi. Bul baǵyttaǵy jumystar kelesi jyly, ıaǵnı 1991 jyldyń jeltoqsanynda jarııalanǵan Táýelsizdikke daıyndyq boldy.
Sol kezde Keńes odaǵynyń basshylary qaıtsek te odaqty saqtap qalamyz dep jalpyhalyqtyq referendým ótkizýge oqtaldy. Dese de Egemendik deklarasııasynyń negizinde elimizde federasııadan konfederasııaǵa aýysýǵa daýys berildi. Keńes odaǵy basshylyǵy narazylyq tanytqanymen deklarasııa ózimizdiń zańdylyqqa saı ekeni dáleldendi. Osylaısha, 1991 jyldyń naýryzynda Keńes odaǵyn saqtap qalý jóninde ótken referendýmnyń elimiz úshin zańdy túrde eshqandaı saldary bolmady dep aıtýǵa negiz bar. Kerisinshe, referendýmnan keıin bizdiń respýblıkanyń basshylyǵy federasııadan konfederasııaǵa ótý boıynsha tıisti jumystardy bastady.
Deklarasııa etnostyq emes, ulttyq memleketti qurý jónindegi qujat. Bul eki uǵymdy shatastyrýǵa bolmaıdy. Biz áli kúnge deıin etnos pen ultty sınonım retinde qarastyramyz. Biz 1990 jyldan bastap ulttyq negizdegi memleketti qura bastadyq. Bul týraly qujatta óte ashyq jazylǵan. Táýelsizdik jarııalanǵanda da, Konstıtýsııa bekitilgende de ulttyq memleket qurý ustanymyn negizge aldyq.
Otyz jyldyń ishinde qatelikter de boldy. Dese de saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq júıemizdi azamattyq qoǵam qurýǵa baǵyttalǵan jolmen kele jatyrmyz. Barlyq ıgilikterdiń negizi Egemendik jónindegi deklarasııa ekenin esten shyǵarmaǵan jón.
Erkin ÁBIL,
Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory,
tarıh ǵylymdarynyń doktory
