Jalpy, táýelsizdik jyldaryndaǵy qazaq áskerı jýrnalıstıkasynyń jylnamasy 1992 jyldan bastaý alady. Dál sol jyly 16 jeltoqsanda Qorǵanys mınıstrliginiń Ortalyq organy «Qazaqstan sarbazy» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Elimizdiń tuńǵysh Qorǵanys mınıstri Keńes Odaǵynyń Batyry, Halyq qaharmany armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetov aqparat salasyna aıryqsha mán berip, tuńǵysh áskerı gazet pen telefotostýdııanyń ashylýyna tikeleı ózi muryndyq boldy. Sol tusta gazettiń jaýapty redaktory bolyp podpolkovnık Vıl Rahmanqulov taǵaıyndaldy. Keıinnen 1993 jyly basshylyqqa kelgen polkovnık Saparǵalı Jaǵyparov jeti jyldan astam ýaqyt shyǵarmashylyq ortanyń shyraıyn keltirdi. Bul esim Qazaqstan Qarýly Kúshterindegi qalam ustaǵan áriptesterim úshin ańyzǵa aınalǵan. Ol – adaldyqtyń etalony. Ol – úlken júrekti ustaz. Ol – qamyqqanǵa qamqor, jabyqqanǵa janashyr bola biletin kádimgi Sapar aǵa.
Saparǵalı Jaǵyparov 1976 jyly Lvov joǵary saıası áskerı ýchılıshesiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen tuńǵysh qazaq ofıseri. Kásibı jýrnalıst. Bul Keńes zamanynda áskerı jýrnalıster daıarlaıtyn birden bir áskerı oqý orny bolatyn. Osy jýrnalıstıka fakýltetin ár jyldary polkovnık Anatolıı Ladın, podpolkovnıkter Aleksandr Bavtýto, Marat Nurseıitov jáne polkovnık Serik Qanapııanov sekildi qazaqstandyq ofıserler bitirip shyqqan. Búginde áskerı jýrnalıstıka salasyndaǵy saýsaqpen sanarlyq bul ofıserlerdiń bári – qurmetti demalysta.
Saparǵalı Nurdáýletulynyń alǵashqy ofıserlik qyzmeti Tynyq muhıt floty Prımore flotılııasynyń «Boevoı prızyv» gazetinde bastaldy. Bul jerde jaýapty hatshy, redaktor bolyp bes jyldan astam ýaqyt qyzmet etti. Sapar aǵanyń «Admıral Senıavın» kreıserindegi muhıt joryqtarynda týǵan jazbalary áskerı basylymmen shektelmeı, «Lenınshil jas» gazetinde de jaryq kórip turatyn. Teńizshiler ómiri, onyń ishinde merzimdi qyzmetin ótep júrgen qazaq balalary jaıly sýretteme, ocherkteri jastar gazeti arqyly qalyń oqyrmanǵa jetip jatatyn.
1984 jyly V.I. Lenın atyndaǵy Áskerı-saıası akademııanyń redaktorlyq bólimin bitirgen Saparǵalı Jaǵyparov Orta Azııa áskerı okrýginiń «Boevoe znamıa» gazetinde tilshi, bólim basshysy bolyp qyzmet etti.
1989-1993 jyldary Germanııadaǵy keńes áskerleri tobynyń «Sovetskaıa Armııa» gazetinde bólim basshysy bolyp qyzmet atqardy. Keıinnen bul basylym «Naslednıkı Pobedy» degen atpen jaryq kórip turdy.
Saparǵalı Nurdáýletuly 1993 jyly «Elge de áskerı jýrnalıst kerek» dep, týǵan jerge oralady. Qorǵanys mınıstri Saǵadat Nurmaǵambetovtiń qabyldaýynda bolyp, jańadan ashylǵan gazettiń redaktorlyǵyna taǵaıyndalady. Ol jaıynda ózi bylaı eske alady:
«Kóp jyldyq áskerı qyzmetimde talaı bastyqty kórdim. Alaıda Saǵadat Nurmaǵambetovteı sypaıy, qarapaıym, kishipeıil adam neken-saıaq. Orta Azııa áskerı okrýginde qyzmet etip júrgenimde Saǵadat Qojahmetulymen birge Qyrǵyzstandaǵy áskerı bólimderde qyzmettik issaparda bolǵanym bar. Umytpapty. Qushaq jaıa qarsy aldy. Alǵashqy kúnnen ákelik qamqorlyǵyn kórsetti. «О́z eliń, óz áskeriń. Soǵan jan aıamaı qyzmet ete bil!» dep batasyn berip edi».
Kelesi jyly armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtiń 100 jyldyǵy memlekettik deńgeıde atalyp ótiletinine senimdi. Áni-mine degenshe bul jyl da aıaqtalýǵa jaqyn. Sol sebepti batyrdyń ǵasyrlyq toıyna daıyndyqty aldaǵy jyldyń basynda bastap ketýimiz kerek. О́z tarapymnan jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıynmyn» deıdi.
Sapar aǵanyń 1996 jyly kúz aılarynda tájik-aýǵan shekarasynda qyzmettik issaparda bolyp, bir jarym aı ýaqytyn «Qazbat» jaýyngerlerimen birge ótkizgeni bar. Sol saparda keıipkerimizdiń qalamyn qarýǵa aıyrbastap, sarbazdarmen bir okopta tize qosyp, qarýly qaqtyǵysqa qatysqanyn kóp adam bile bermeıdi.
1995 jyly sáýirde sodyrlarmen bolǵan shaıqastardyń birinde 17 jigit qaza bolyp, 30-dan asa sarbazdyń jaraqat alǵany belgili. Sapar aǵanyń osy shaıqas týraly birqatar respýblıkalyq basylymdarda jaryq kórgen maqalalary elordanyń «Otan qorǵaýshylar» alańynda tájik-aýǵan shekarasynda qaza tapqan qazaqstandyq jaýyngerlerge arnalǵan alleıanyń ashylýyna qozǵaý salǵanyn esten shyǵarmaǵan abzal.
Sapar aǵanyń azamattyq kelbeti men adamı bolmysy jaıynda kóp aıtýǵa bolady. Ol kisi – izdenistiń adamy. Únemi tarıhı derekterdi jınastyryp júredi. Kóbine kópshilik jurt bile qoımaıtyn, esimi umytylǵan erekshe adamdar jaıly tyń málimetterdi taýyp jarııa etip keledi. Onyń ishinde ultymyz umyta bastaǵan Keńes Odaǵynyń Batyry, ushqysh Bilis Nurpeıisov jaıynda alǵashqylardyń biri bolyp qalam tartqanyn aıta ketý kerek. Áskerge О́zbekstannan shaqyrylyp, sol eldiń batyry atanyp kelgen Bilis Nurpeıisov 1919 jyly Qyzylorda oblysynyń Qazaly aýdanynda dúnıege kelgen eken. Bilis bir jasqa tolmaı áke-sheshesi Qaraqalpaqstannyń Petro-Aleksandrovsk qalasyna qonys aýdarǵan. Osyndaı izdenisterdiń arqasynda keıingi jyldary Qazaqstanda batyrdyń esimi atala bastady.
Sapar aǵanyń úsh márte Keńes Odaǵynyń Batyry, ataqty ushqysh Ivan Kojedýbtiń jeke mehanıgi bolyp qyzmet etken qazaq qyzy Mádına Ysqaqova týraly jazǵan maqalasy da zertteýshilerdiń nazaryn birden ózine aýdardy. 1924 jyly Kókshetaý oblysynyń Sandyqtaý aýdanynda dúnıege kelgen qaısar qyz 17 jasynda óz erkimen soǵysqa attanǵan. Kemerovo qalasyndaǵy áýe baılanysy mektebin bitirgen Mádınanyń armany ushqysh bolý eken. Alaıda ol armany oryndalmaı ushaq mehanıgi kýáligine ǵana qol jetkizgen qazaq qyzy 240-shy joıǵysh avıasııa polkine qabyldanyp, maıdanda Ivan Kojedýbtiń avıamehanıgi bolyp qyzmet etken.
Sapar aǵaǵa Máskeýde áskerı akademııada oqyp júrgen jyldary úsh márte Keńes Odaǵynyń Batyry Aleksandr Pokryshkınmen kezdesip, suhbattasýdyń sáti túsipti. Sol joly eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry ańyzǵa aınalǵan ushqysh Talǵat Bıgeldınov týraly áriptesiniń baǵa jetpes estelikterin qaǵazǵa túsirip alǵan eken. Qyryq jylǵa jýyq ýaqyt jeke arhıvinde saqtalǵan qundy dúnıe qazaq batyrynyń bıylǵy 100 jyldyǵynda «Sarbaz» gazetinde jarııalandy.
Ardager aǵany Qazaqstandaǵy áskerı jýrnalıstıkanyń bolashaǵy alańdatady. Ár jyldary Máskeý áskerı ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirip kelgen birer jastyń basqa salaǵa aýysyp ketýi de oılantarlyq. Otandyq áskerı baspasóz úshin mamandardy óz elimizde oqytý maqsatynda Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń áskerı kafedrasy bıyldan bastap áskerı jýrnalısterdi daıarlaıtyn boldy.
Sapar aǵa aıtady: «Bul, árıne, qýantarlyq jańalyq. Olar bul jerden sap daıyndyǵynan bastap, áskerı jarǵylardy jattap, taktıkamen tanysyp, túrli atys qarýlaryn meńgerip shyǵady. Mamandyǵy boıynsha teorııalyq bilim tereńdetilip oqytylyp qana qoımaı, olar tájirıbeden ótýi kerek. Bolashaq áskerı jýrnalıster BAQ betinde memlekettiń qorǵanysy men qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselelerin kóterip, qazirgi zamanǵy aqparattyq kúres pen onyń tásilderi, qarsy nasıhat júrgizý, arnaıy aqparattyq operasııa uıymdastyrý, áskerı qaqtyǵystar kezindegi BAQ-tyń róli sııaqty basqa da óte mańyzdy máselelerdi zerttep, zerdeleı bilýi kerek. Ol úshin tájirıbe qajet».
Bar sanaly ǵumyryn Otan qorǵaýǵa arnaǵan polkovnık Saparǵalı Jaǵyparov táýelsizdik jyldarynda áskerı jýrnalıster shoǵyryn tárbıelep shyǵardy. «Qazaqstan sarbazynan» qanat qaqqan sol úrkerdeı top ustaz senimin aqtaı bilgen sııaqty. Sol toptyń ishinde bolǵanymyzdy biz de árdaıym maqtan tutamyz.
Muharbek MAHAMBET,
zapastaǵy podpolkovnık
