Qazaq poezııasynyń samal terbegen shuraıly ólkesine at shaldyrar árbir oqyrmannyń Saǵı lırıkasyn jaqsy kórýiniń syry tereńde. Sol tereńdikke sana kózimen qarasańyz aqynnyń óleńderinen ómirdiń ózin, adamdar taǵdyrynyń qat-qabat qaıshylyqtaryn, qýanyshy men muńyn kóresiz. Mine, osy ańǵarǵanyńyzdan Saǵı óleńderin jurttyń jaqsy kórýiniń sebebin bilesiz.
Saǵıdyń balalyq shaǵy Ekinshi dúnıejúzilik soǵyspen tuspa-tus keldi. Sondyqtan da aqyn týyndylarynyń ishinde soǵystyń kesirinen el basyna tóngen taqsyret, azap, qıyndyqtar, eldiń erteńge degen úmitin óshirmegen erik-jigeri, basqa túsken náýbettiń ózinen mán izdegen qarapaıym adamdardyń bolmys-bitimi jaıynda jazylǵan óleńder kóp. Solardyń biri – «Oń aıaq». Osy óleńdi oqyǵanda ózegiń órtenip, jan dúnıeń astan-kesten bolyp ári-sári kúı keshesiń ári adam boıyndaǵy senimniń alapat kúshin sezinesiń.
«Kún uzaqqa shóp shaýyp, maldy baǵyp,
Tań aldynda jantaıyp qalǵyp alyp,
Otyratyn bir mezgil kileń jesir
Quıttaı-quıttaı sábıin aldyna alyp.
Jadaý júrgen kóńildi jelpindirip,
Talpyndyryp sábıdi, serpildirip:
– Keler me eken kókeshiń, qulynshaǵym,
Oń aıaǵyń kótershi, – deıtin kúlip»,
degen joldarda bala Saǵıdyń balaýsa sanasyna óshpesteı jattalyp qalǵan soǵys tusyndaǵy ómir kórinisteri kóz aldyńda «tirilip» sala beredi. Bul óleń joldarynan aýyr beınet, joqshylyq jasyta almaǵan, azamattaryn maıdanǵa attandyryp kókirekteri qars aıyrylǵan, biri eriniń, biri balasynyń, biri baýyrynyń qazasyn estip kúńirengen nemese maıdanda Qudaı qaǵyp aman júrgen jaqyndaryn asyǵa kútken jurttyń úmitsizdikke salynbaı, erteńge degen senimine selkeý túsirgisi kelmegen janqııar erligin kóresiz. Sábı oń aıaǵyn kóterse, maıdandaǵy kókeshi aman-esen oralatynyna senimdi jurttyń osy bir yrym arqyly jadaý kóńilderin jelpindirip, serpiltip, ýaıym-qaıǵysyn jeńildetkeni, qara bult qursaýlaǵan ómirden mán-maǵyna izdep jantalasqan qarapaıym halyqtyń uly kúresi aqyndyq qýatpen osylaısha keremet sıpattalǵan.
«Kózin almaı barlyǵy, tynyp ishten,
Oń aıaqqa qaraıtyn súıinishpen.
Qybyr etse balanyń bashpaılary,
Ketetindeı jýylyp kúıik ishten.
Qadalatyn yntyǵyp bári úzilip,
San qubylyp júzderi, san buzylyp,
Oń aıaqta turatyn osy kezde
Jalǵyz arman, jalǵyz oı, jalǵyz úmit».
Al endeshe! Muny sheberdiń sher tolqytqan kesteli óleńi demeske lajyń joq. Sábı oń aıaǵyn kóterse, bári de sheshimin tabatyndaı, úmit oty lapyldaı janyp, maıdandaǵy arystar sap etip kúni erteń kele qalatyndaı. «Aldamshy da aıar ómirdiń shalmasyn moınyna túsirgisi kelmeı arpalysqan analardyń bar úmitin sábıdiń «oń aıaǵyn kótergenine» táýeldi etip qoıǵan taǵdyr-aı!» deısiń eriksiz.
«Álgi bala talpynyp turǵan kúlip,
Jalǵyz ózi mańaıyn nurlandyryp,
Kóteretin bir kezde oń aıaǵyn,
Úıdiń ishin máz-meıram, dýman qylyp.
Jetkizgendeı habaryn aǵalardyń,
Máz-meıram bop turatyn bala balǵyn,
– Sábı júrek seze me, az da bolsa,
Kótergenin kóńilin analardyń».
Bala oń aıaǵyn kóterdi! Jurt máz-meıram, óshkeni janyp, ólgeni tirilgendeı qýanyshty. Sol qýanyshty, mal-jany túgendelip, qaıǵysy jeńildep, júregindegi ýaıymy ydyraǵandaı bolǵan sol sátte halaıyqtyń ishinde Saǵıdyń ózi de bolǵanyna kúmánińiz bolmasyn. Bul óleń aqynnyń soǵys zardabyn tartqan eldiń ishinen tikeleı júrgizgen shynaıy reportajy tárizdi.
Alǵashqy jınaǵy 1959 jyly «Qarlyǵash» degen atpen jaryq kórgen Saǵı Jıenbaevtyń tabıǵat, týǵan jer, mahabbat, ómir, qoǵam jáne basqa da túrli taqyrypta jazylǵan óleńderi de oqyrmannyń sanasyna, sezimine tıgizer áseri mol. Ásirese aqynnyń óleńderi estetıkalyq tárbıe qazynasyndaı.
Muhtar Áýezov kezinde razy kóńilmen: «Saǵı Jıenbaevtyń birqatar óleńin oqydym. Olarda tolyp jatqan obraz, kóp shyndyq, kópshilikke ortaq shyndyq bar, birtúrli eliktiretin, súısindiretin, oqýshyǵa bas ıgizetin sonshalyq shyndyq pen betke ystyq demi sezilip ketkendeı kórinetin shynshyldyq bar... Poezııaǵa kerek nárse – osy shynshyldyq», dese, Qýandyq Shańǵytbaev: «Saǵı lırıkasynyń utymdylyǵy – ondaǵy sheberlik pen shyndyqtyń shynaıy ushtasýynda, ún men uǵymnyń sulý úılesiminde», depti. Tumanbaı Moldaǵalıev: «Saǵı aqyn óleńge mol bilimmen, kóp daıyndyqpen keldi. Arzanǵa qol sozbady. Marjan jyrlardy kóp jazdy. ...О́z zamandastarynyń jaqsy kórip oqıtyn aqyny boldy», dese, aqyn Esenbaı Dúısenbaev: «Maısaly samal saılarda, Maıysa esip maıda lep, Saıraıdy boztorǵaılar da: «Saǵıdaı jyrlaý qaıda dep?» jyrǵa qosqan. Ult ádebıetindegi iri tulǵalardyń bul aıtqandaryna Saǵı shyǵarmashylyǵymen jaqsy tanys jan sózsiz kelisedi dep oılaımyz.
