Aımaqtyq kásipkerlik aıryqsha nazarda

О́ndiristiń klassıkalyq úsh faktory sanalatyn  eńbek, kapıtal men jerge Alfred Marshall tórtinshi  faktor etip uıymdastyrý jumysyn qossa, Iozef Shýmpeter óziniń «Ekonomıkalyq damý teorııasy» kitabynda atalmysh faktorǵa kásipkerlik degen zamanaýı at syılaǵan edi. «Damý joq jerde túsim joq, al túsim joq jerde damý joq» (I.Shýmpeter) qaǵıdatymen jumys isteıtin kásipkerlik qyzmet problemalary bizdiń elimizde qolǵa shyndap endi ǵana alyna bastasa, ekonomıkalyq áleýeti zor memleketter basymdyqty negizinen shaǵyn jáne orta bızneske berip kele jatqaly qaı zaman... Muny aıtyp otyrǵanymyz, ótken jyldyń qyrkúıek aıynda ǵana qurylǵan Qazaqstannyń Ulttyq kásipkerler palatasy óz jumysyn jyl emes, aı saıyn jandandyryp, el ekonomıkasyn órge súıreýde aıryqsha belsendilik tanytyp otyr. Otandyq kásipkerlerdi bir shańyraq astyna jınaýdy maqsat tutqan uıym búgingi kúnge deıin elimizdiń barlyq óńirlerinde aımaqtyq kásipkerler palatalaryn  (AKP) ashyp qana qoımaı, shaǵyn qalalar men aýdan ortalyqtarynda palata fılıaldarynyń jumysyn uıymdastyryp, kásipkerlik qyzmetti qoldaýǵa  naqty qadamdar jasaýda. UKP-nyń alǵashqy otyrysynda «Biz Úkimettiń senimdi, quzyretti seriktesine aınalýymyz kerek. Barlyq bıznes qaýymdastyqtyń jumyldyrylýyn qamtamasyz etýimiz qajet, búginde bizde ondaı múmkindik bar, sebebi, zań normalary boıynsha barlyq kásipkerler Ulttyq kásipkerler palatasynyń  músheleri bolyp tabylady. Bizdiń óńirlik ókilettikterimiz aýdandyq deńgeıge deıin jetedi, ıaǵnı UKP-nyń sheshimderin qabyldaýǵa bıznestiń túgel jumyldyrylýy bizdiń Úkimetpen quzyretti jumys jasaýymyzǵa múmkindik beredi», degen palata tóralqasynyń  tóraǵasy Tımýr Qulybaevtyń sózi kóp keshikpeı iske asa bastaǵanyn sońǵy jańalyqtar taǵy bir márte aıqyndap jatyr. Ulttyq kásipkerler palatasy basqarmasynyń tóraǵasy Abylaı Myrzahmetovtiń aıtýynsha, osy ýaqytqa deıin 130 aýdan ortalyǵynda ashylyp úlgergen palata fılıaldarynyń sany aldaǵy ýaqytta taǵy da 60 eldi mekende ashylmaq. Ras, shaǵyn jáne orta bıznes damymaı qaryshtaý joq. Shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysatyn adamdardyń sany óspeı, qazynaǵa ósim túsirýdi oılaý   – aǵattyq. Naryqtyq ekonomıkanyń buljymas qaǵıdasyna aınalǵan osy bir qarapaıym shyndyqty túısinip qana qoımaı, túbegeıli betburys jasaýǵa qadam jasalǵanyn Aqordada ótken otandyq ınvestorlardyń kezdesýi taǵy bir pash etkendeı boldy. Kezdesý barysynda kúni keshe bıznesti tekserýge moratorıı jarııalaǵan  Prezıdent Ulttyq bank pen Úkimetke kapıtaldy amnıstııalaý týraly zań jobasyn ázirleýge tapsyrma berdi.  Palatanyń bastamasymen bıznesti júrgizýge kedergi keltiretin zań jobalary qaıta qarastyrylyp, Bas prokýratýra, Qarjy polısııasy sııaqty quzyrly mekemelermen ekijaqty memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Endi Bas prokýratýra Ulttyq kásipkerler palatasyna bızneske qatysty tekserý týraly aqpardy usynyp otyrmaq. Tekserý pishinderi  túbegeıli túrde ózgeriske ushyrap, kásipkerlerge qoıylatyn talaptyń jalpy mólsheri 30 paıyzǵa qysqartylmaq. Jer ýchaskelerin maqsatty túrde paıdalanýǵa berý, ınjenerlik júıege qosý, qurylys júrgizýge ruqsat berý talaptaryn 50 paıyzǵa qysqartý jóninde Úkimetke naqty tapsyrmalar berilip, 2015 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap jer ýchaskesin alý týraly qujattandyrý 30 kún ishinde resimdelýi tıis. Qysqasy, 2014 jyldyń 1 maýsymyna deıin Úkimetke Ulttyq kásipkerler palatasymen birlese otyryp, zańdardy tolyq túrde tekseristen ótkizýge tapsyrma bergen Prezıdent aldaǵy ýaqytta Kásipkerlik týraly kodeks jobasyn pysyqtap, Qazaqstanda jańa bıznes-ombýdsmen ınstıtýty engizilýi kerektigin naqtylady. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ishki jalpy ónimdegi úles salmaǵy ázirge 20 paıyzdyń aınalasynda turǵan elimiz úshin dál osyndaı syndarly sátte batyl  ári ábjil qımyldar jasaýy óte mańyzdy. Osy oraıda, Ulttyq kásipkerler palatasynyń ýaqyt ozdyrmaı Parlament Májilisiniń komıtetterimen, «Nur Otan» partııasynyń jumys toptarymen birge jumys isteı bastaýy kóńil qýantady. Palata ishindegi kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý keńesiniń atqaryp jatqan jumysy da ushan-teńiz. Atap aıtsaq, bul keńes zańsyz tutqyndalǵan esepshottardy anyqtap, júzdegen mıllıon teńgemen esepteletin zańsyz aıyppuldardyń kúshin joıdy. Atalǵan keńes osy ýaqytqa deıin kásipkerlerden túsken 2778 aryz-shaǵymdy qarap, bızneske tosqaýyl bolatyn 534 ákimshilik kedergini anyqtaǵan. Ulttyq ınvestorlarmen ótken jıynda Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev «Qalyptasqan bıznesmenderdiń tájirıbesin jańa bastaǵandarǵa úıretýdi qaıta jańǵyr­tý kerek. Bul da bıznestiń áleýmettik jaýapkershiliginiń bir túri bolyp sanalady»,  dedi. Shyndyǵynda da, bizde táýelsizdik jyldarynda aıaǵynan nyq turǵan, eńbek jolyn uıalmaı kórsetetin kásipker azamattar joq emes, bar. Olar búginde memleketke mıllıondap salyq tólep qana qoımaı, qanshama otandastarymyzdy jumys ornymen qamtamasyz etip otyr. Sondaı azamattarymyzdyń birazy  aımaqtyq kásipkerliktiń damýyna da óz úlesterin qosyp jatyr. Taıaýda Aqtóbede ótken UKP Aımaqtyq keńesiniń keńeıtilgen otyrysy sonyń bir kórinisi ispetti. Oblys basshylyǵy, iri jáne orta bıznes ókilderi men jergilikti memlekettik organ basshylary túgel qatysqan jıynnyń moderatory Aqtóbe oblys­tyq kásipkerler palatasy aımaqtyq keńesiniń tóraǵasy Islambek Saljanov boldy. Jıyndy ashqan I.Saljanov táýelsizdiktiń 22 jylynda Qazaqstanda ulttyq kásipkerler óz aıaǵynan nyq turyp qana qoımaı, elimizdiń ekonomıkalyq hám áleýmettik damýyna aıtarlyqtaı úles qosyp otyrǵanyn tilge tıek etti. «Otandyq kásipkerlerdiń aıaǵynan nyq turýyna osy jyldar aralyǵynda Prezıdent pen Úkimet barynsha qoldaý kórsetip, jan-jaqty kómek berip kele jatqanyn atap aıtqym keledi. Bılik tarapynan osynsha qamqorlyq kórgen bıznes qaýymdastyǵynyń endi jaýapkershilikti óz qolyna alyp, áleýmettik jáne ekonomıkalyq sektordyń jumysyn ilgeriletetin ýaqyt keldi. Al bul jumysty biz Aımaqtyq kásipkerler palatasynyń múmkindigi men áleýetin paıdalana otyryp júzege asyra alamyz» degen aımaqtyq keńes tóraǵasy oblys kólemindegi barsha kásipkerlerdi palatanyń oblys aýmaǵynda uıymdastyryp otyrǵan bıznes jobalaryna belsendi túrde atsalysýǵa shaqyrdy. О́ńir ekonomıkasynyń qarqyndy  damýy jergilikti memlekettik organdar men atalmysh aımaqtaǵy bıznes ókilderiniń ózara yntymaqtasa jumys júrgizýinde ekenine toqtalǵan I.Saljanov Aımaqtyq kásipkerler palatasy basymdyq berip otyrǵan baǵyttyń biri aýyldyq jáne jastar kásipkerligin damytý ekenin atap ótti.  Jıyn moderatory sóziniń aıaǵynda óz áriptesterin zańmen bekitilgen mindetti múshelik jarnany tóleýge shaqyryp, ol qarjynyń oblys pen aýdan ortalyqtaryndaǵy palata fılıaldarynyń jumysyn júrgizip otyrý úshin qajettigin túsindirdi. Jıyn barysynda sóz alǵan oblys ákimi Arhımed Muhambetov Aımaqtyq kásipkerler palatasynyń jumysyn qurylǵan kúnnen bas­tap qoldap kele jatqanyn jáne onymen birge jumys isteýge qashanda yqylasty ekendigin tilge tıek etti. Ol sondaı-aq, jergilikti basqarý organdaryn aımaqtyq palata jumysyna jan-jaqty qoldaý bildirýge shaqyryp, organ basshylaryna naqty tapsyrmalar berdi. Oblys ákimdigi apparatynyń ishinen kásipkerlermen tikeleı jumys jasaıtyn arnaıy kásipkerlik basqarmasynyń ashylatynyn jetkizgen A.Muhambetov óz sózin byltyrǵy jyly aımaqtyq palata uıymdastyrǵan «Atameken-Start-ap» jobasyna qarjy  bóletindigin aıtyp túıindedi. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan». Aqtóbe oblysy.