Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Inflıasııa ósken saıyn ekinshi deńgeıli bankterdiń kópshilikke usynyp otyrǵan ónimderin qymbattatýy zańdylyq. Basqasyn aıtpaǵanda, buqaranyń qolaıyna jaqqan «Otbasy banktiń» ózi bıyl aralyq zaımnyń syıaqy mólsherlemesin 7-8,5 paıyzdan 10-11,5 paıyzǵa deıin kóterýge májbúr boldy. Jekelegen sanattardy esepke almasaq, bul banktiń jalpyǵa tıimdi ónimi de osy aralyq zaım edi. Inflıasııanyń saldarynan onyń ózi qymbattap ketti. Sondyqtan shyǵar, qazir qolynda aqshasy bar halyqtyń bári «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha páter alyp qalýǵa tyrysyp jatyr. О́ıtkeni dál qazirgi sátte halyqqa atalǵan baǵdarlamadan tıimdisi tabylmaı tur. Alaıda bul jerde de bir másele bar – «7-20-25» baǵdarlamasyna bólingen qarjynyń túbi kórine bastady.
– Osy jyldyń sáýir aıynda Astanadaǵy «Geneva-3» dep atalatyn turǵynúı kesheniniń qurylysyna qarjy quıdym. Maqsatym «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha páterli bolý edi. Kelimshart boıynsha keshen 2023 jyldyń birinshi toqsanynda paıdalanýǵa berilýi kerek-tin. Alaıda onyń qurylysy túrli sebepke baılanysty ótken aptada ǵana bastaldy. Demek, keshen qurylysy merziminen mindetti túrde keshiktiriledi. Al «7-20-25» baǵdarlamasynyń qarjysy úzdiksiz ıgerilip jatyr. Iаǵnı atalǵan keshenniń turǵyndary tıimdi baǵdarlama boıynsha páter alyp úlgermeýi múmkin. Mamandarmen aqyldasyp edim, birneshe joldy nusqady. Birinshi jol – qurylys kompanııasyna quıǵan qarjymdy keri qaıtaryp alyp, daıyn turǵan basqa turǵynúı keshenderiniń birinen «7-20-25» arqyly páter alý. Alaıda sharshy metrdiń sáýirdegi baǵasyn qazirgi baǵamen salystyrýǵa kelmeıdi, aıyrmashylyq – jer men kókteı.
– Bulaı istegen jaǵdaıda qymbat páterge urynamyn jáne oǵan tóleıtin artyq aqsha da joq. Ekinshi jol – quıǵan aqshamdy qurylys kompanııasynyń aldaǵy ýaqytta salynatyn nemese qurylysy endi ǵana bastalǵan keshenderiniń birine aýystyrý. Mundaı qadamǵa barsam, «7-20-25» baǵdarlamasynan múldem úmit úzýim kerek. О́ıtkeni 9 jeltoqsanda «7-20-25»-tiń Instagram-daǵy resmı akkaýntynda (@72025_official) baǵdarlamanyń qorjynynda 174 mlrd teńge qalǵany habarlandy. Únemi baqylap júrmin, baǵdarlama qarjysy apta saıyn 10-14 mlrd teńgege ıgerilip jatyr. Sonda qalǵan qarjy naýryz aıyna deıin jetpeı qalýy da múmkin. Al ekinshi deńgeıli bankterdiń ıpotekasy tym qymbat. «Otbasy banktiń» ónimderi de tıimsiz bolyp qaldy. Áıtpese, «7-20-25» baǵdarlamasymen ótpesek, páter qunynyń 50 paıyzyn quıyp, «Otbasy banktiń» aralyq zaımyn paıdalanamyz degen qosalqy nusqamyz da bolǵan edi. О́kinishke qaraı, ol da qoljetimsiz bolyp tur, – deıdi astanalyq turǵyn Erkebulan Sattarov.
Rasynda da, «7-20-25» baǵdarlamasyna ıek artyp otyrǵan jandardyń alańdaıtyndaı jóni bar. О́ıtkeni baǵdarlamanyń qarjysy keler jyly taýsylady. Dese de, birer kún buryn kóńili kúpti kópshiliktiń úmitin qaıta oıatqan jaǵymdy bir jańalyq shyqty. Krisha.kz-tiń habarlaýynsha, «7-20-25» baǵdarlamasy 2029 jylǵa deıin uzartylýy múmkin. Mundaı aqparatty Ulttyq banktiń ózi taratqan.
«Prezıdent saılaýaldy platformany oryndaý aıasynda «7-20-25» baǵdarlamasyn 2029 jylǵa deıin uzartýdy tapsyrdy. Negizgi talaptardy saqtaý kerektigin de qadap aıtty: mólsherleme – jyldyq 7 paıyz, bastapqy jarna – 20 paıyz, kredıt berý merzimi – 25 jyl. Ulttyq bank jekelegen parametrlerdi, onyń ishinde baǵdarlamany qarjylandyrý máselelerine qatysty parametrlerdi naqtylaıdy. Úkimetpen talqylaý aıaqtalǵan kezde barlyq qabyldanǵan sheshim habarlanatyn bolady», delingen qarjylyq retteýshiniń Krisha.kz-ke bergen resmı jaýabynda.
Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Ashyǵyn aıtý kerek, «7-20-25» baǵdarlamasynyń ıgiligin eki top kórip otyr. Birinshisi – iri megapolısterdiń turǵyndary, ekinshisi – qurylys kompanııalary. О́ıtkeni óńirlerde baǵdarlamanyń talaptaryna sáıkes keletin jańa turǵyn úıler asa kóp salynbaıdy. Sondyqtan baǵdarlamanyń óńirlerde oryndalýy nashar. Al iri qalalardaǵy qurylys salýshylar «7-20-25» arqyly aıtarlyqtaı tabys tapty. Birinshiden, baǵdarlama boıynsha páterdi jańa úıden alý kerek degen talap bar. Demek qurylys salýshylar úshin turaqty naryq qalyptasty. Olar salynǵan páterdi kimge satamyz dep bas qatyrmaıdy. Ekinshiden, kompanııalardyń qurylysqa jumsaǵan qarjysy esh qıyndyqsyz qaıtarylady. О́ıtkeni klıent bastapqy jarna tóleıdi. Al qalǵan somany ıpoteka beretin bank aýdarady. Sonda qurylys kompanııalarynyń upaıy túgendeledi. Mine, Qazaqstan qurylysshylar odaǵynyń «baǵdarlamany jalǵastyrý kerek» dep dabyl qaǵýynyń astarynda osyndaı mán jatyr.
– Qazaqstan halqynyń 24 paıyzy nemese 4,5 mln adam baspanaǵa muqtaj. Boljamdarǵa súıensek, 8 jyldan keıin bul kórsetkish 10 mln adamǵa jetedi. Sondyqtan qoljetimdi ıpotekalyq baǵdarlamalardy kóbeıtý kerek. Sol sebepti «7-20-25» baǵdarlamasyn jańa talaptarmen qaıta bastaýdy usynamyz. Tek úıdiń baǵasyna qatysty shekti somany 25 mln teńgeden 35 mln teńgege deıin arttyrý kerek. Qazaqstanda 8 jeńildetilgen ıpotekalyq baǵdarlama bar. Sonyń tek úsheýi ǵana jalpy halyqqa qoljetimdi. Qalǵany jekelegen sanattarǵa ǵana arnalǵan. Bular arqyly kez kelgen adam ıpoteka rásimdeı almaıdy. Sondyqtan «7-20-25» sekildi baǵdarlamalar kerek. Eger bul baǵdarlama jumysyn toqtatsa, orta deńgeıli halyqtyń páter alatyn múmkindigi azaıady. О́ıtkeni kommersııalyq bankter usynatyn ónimderdiń paıyzdyq mólsherlemesi tym joǵary, – deıdi Qazaqstan qurylysshylar odaǵynyń tóraǵasy Talǵat Erǵalıev.
Halyqpen tyǵyz jumys isteıtin Ipoteka Group kompanııasynyń basshysy Mereı Álimbaevtyń pikirine den qoısaq, «7-20-25» baǵdarlamasy qalaıda jalǵasýy kerek. Degenmen keıbir talaptaryn ózgertken durys.
– Ras, 7 paıyzdyq mólsherleme halyqqa tıimdi. Alaıda 20 paıyzdyq bastapqy jarna shamaly qıyndyqtar týǵyzady. Másele mynada. Adamdar 20 paıyzdyq jarnany qurylys kompanııasyna quıady. Al páterler kóp jaǵdaıda bastapqy árleýmen ǵana beriledi. Demek turǵyndar óz qarjysyna jóndeý jumystaryn júrgizýi kerek. Buǵan kem degende páter baǵasynyń taǵy 20 paıyzy kólemindegi qarjy qajet. Sol sebepti «7-20-25» baǵdarlamasy «7-40-25»-ke aınalyp shyǵa keledi. Qazirgi shynaıy jaǵdaı dál osyndaı. Al jóndeý júrgizý úshin taǵy da shyǵyndalý kerektigi aıtpasa da túsinikti. Sonda halyq páter alý úshin eki ret shyǵyndalýǵa májbúr. Sondyqtan 20 paıyzdyq bastapqy jarnaǵa qatysty talapty alyp tastaý kerek. Bastapqy jarna degenimiz – qaryzdy qamtamasyz etý somasy. Ony alyp tastasa, bank úshin de, qurylys salýshy úshin de eshqandaı qaýip tónbeıdi, – deıdi M.Álimbaev.
Halyq pen qurylys salýshylar «7-20-25» baǵdarlamasynyń jalǵasqanyn qalasa, kommersııalyq bankter kerisinshe bul baǵdarlamanyń toqtatylǵanyn quptaıtyndaı. О́ıtkeni «7-20-25» olar usynatyn ónimniń mańyzdylyǵyn tómendetip jiberdi. Tıisinshe, bankterdiń ıpotekasyna degen suranys azaıdy. Qysqasy, ıpoteka naryǵynda ár taraptyń kózdegen óz maqsaty bar.
Kópshiliktiń kókeıin tesken másele «7-20-25» baǵdarlamasy odan ári jalǵasa ma?» degen saýal edi ǵoı. Kóp uzamaı onyń da jaýaby belgili bolar. Buqaranyń úni bılikti beıjaı qaldyrmaýǵa tıis.
