Bul máselege Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» Joldaýynda erekshe nazar aýdaryp, jalpyulttyq múddege sáıkes qandastardyń kóship kelýine jáne ishki kóshi-qonǵa qatysty saıasat túbegeıli ózgeretinin aıtty, sondaı-aq Úkimetke shetelden keletin ǵylym, densaýlyq saqtaý, óndiris, IT salalarynyń bilikti mamandaryna jeńildik jasaý jóninde naqty mindet júktedi.
Memleket basshysynyń bul sheshimi kópshiliktiń kóńilinen shyqqany, al shetelde ómir súrip jatqan aǵaıyndardy eleń etkizgeni anyq. Endi keıingi jyldary qarqyny báseńdep qalǵan uly kóshtiń «ekinshi tynysy» ashylyp, atamekenge birjola bet túzeıtin etnostyq qazaqtardyń qatary qalyńdaı túsedi dep úmittenemiz.
Sonymen qatar Úkimet elimizge osyǵan deıin kóship kelgen bilimdi de bilikti qandastarymyzdy shetelde alǵan mamandyqtaryna sáıkes jumyspen qamtamasyz etý máselesine atústi qaramaı, jete kóńil bólip, qolda bar kadr áleýetin tıimdi paıdalanǵany jón dep oılaımyz.
О́ıtkeni olardyń bir bóligi Qazaqstan qoǵamynda áli de ústemdik quryp turǵan orys tilin bilmeýine jáne kásibı bilimderi men biliktilikterindegi keıbir aıyrmashylyqtarǵa baılanysty ózderine laıyqty jumys taba almaı júrgeni jasyryn emes. Tipti medısına mamandarynyń tapshylyǵy alystaǵy aýyl túgil, elordanyń ózinde de sezilip otyrǵan densaýlyq saqtaý salasynda da shetqaqpaılyq kórip júrgen qandas-dárigerler bar bolyp shyqty. Sol sebepti olar jýyrda «Qandas» medısına mamandary qaýymdastyǵyn quryp, óz quqyqtaryn qorǵaý jáne elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyn odan ári damytýǵa septesý maqsatyn kózdep otyr.
Qandas dárigerlerdiń aıtýyna qaraǵanda, densaýlyq saqtaý salasynyń maıtalman mamandary atajurtqa oralǵannan keıin bári birdeı óz kásibin oıdaǵydaı jalǵastyryp, shetelde alǵan bilimi men jınaqtaǵan tájirıbesin Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa tolyǵymen jumsap jatyr deý qıyn. Iri zamanaýı densaýlyq uıymdarynda saýsaqpen sanarlyqtaı ǵana qandas-dárigerler qyzmet istep júrse de, olardyń kóbine operasııa jasap, zertteý júrgizý múmkindigi berilmegen. Ásirese, Qytaıdan kelgen, orys tilin bilmeıtin qandas dárigerlerdi aýrýhanalar men emhanalardyń basshylary: «Bizde bári orys tilinde júrgiziledi, sondyqtan sizge qıyn bolady», dep jumysqa alǵylary kelmegendikten, olardyń kóbi shaǵyn klınıka ashyp, áıteýir, óz kásipterin qalaıda jalǵastyrýǵa kúsh salyp júr.
Alaıda qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes ondaı shaǵyn medısınalyq ortalyqtarda kúrdeli operasııa jasaýǵa tyıym salynǵan. Bul shetelde tájirıbesin shyńdap, medısına salasynyń qyr-syryn tereń meńgergen qandas dárigerlerge qolbaılaý bolyp tur. Máselen Qytaı elinde kúnine 10-20 naýqasqa ota jasap, eleýli jetistikke jetken, óz kásibiniń eń ozyq zamanaýı ádisterin meńgergen talaı qandas dáriger tarıhı Otanynda operasııa jasaý múmkindiginen aıyrylǵan.
«Astana men Almaty qalalaryndaǵy emdeý uıymdarynda qyzmet istep júrgen qandas dárigerler bar. Biraq ota jasaý barysynda qaıshy kózqarastar jıi týyndap jatady. Aýyr tıse de aıtaıyq, jergilikti dárigerler keıde olarǵa 2010-2015 jyldardaǵy, tipti odan da kóne ota jasaý ádisin kórsetip, sol ádis boıynsha ota jasaýdy talap etedi. Jańa tásilmen operasııa jasaıyq degen usynysqa: «Bizdiń hattamada ondaı emdeý ádisi joq», dep keri tartyp turady. Árıne, Qytaıdan kelgen qandas dárigerlerdiń sheberligi tym jetilip ketken degen astamshylyq pikirden aýlaqpyz. Alaıda medısına salasy sıfrlanyp, robot-hırýrgter shyǵyp jatqan qazirgi kezde eski ádis-tásilderge súıenip jumys isteýge bola ma?! Bul damý joly emes qoı. Halyqaralyq standarttardy, ıaǵnı álemde ortaq qoldanysqa ıe, eń jańa úlgidegi emdeý jáne ota jasaý ádisterin nege engizbeske? Solardyń negizinde Qazaqstannyń óz standarttaryn nege jasamasqa?», dedi Qytaıdan kelgen qandas dáriger, «Qandas» medısına mamandary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Jeńis Qalııazymuly.
Qazir elimizde QHR-dan ár jyldary kóship kelgen 150-ge jýyq medısına mamany bar. Olardyń bári derlik Qytaı aýrýhanalary men emhanalarynda qyzmet istep, tájirıbe jınaqtaǵan, tálimger retinde shákirt tárbıelegen mamandar kórinedi. Aralarynda QHR-da engizilgen eń joǵary biliktilik dárejeleri – halyqaralyq jáne memlekettik sanattarǵa ıe dárigerler de az emes eken. Bir-birimen baılanysyn úzbegen qandas dárigerler bıylǵy tamyz aıynda Almatyda jınalyp, ǵylymı konferensııa ótkizip, shetelde jańa qoldanylyp jatqan eń ozyq emdeý ádisterin talqylapty. «Qandas» medısına mamandary qaýymdastyǵyn qurý týraly sheshim sol alqaly jıynda qabyldandy.
«Qazaqstan óz táýelsizdiginiń 30 jyly ishinde densaýlyq saqtaý salasynda birtalaı jetistikke qol jetkizgeni ras. Alaıda sheshimin tappaǵan máseleler de bar. Sondyqtan da usynys-tilekterimizdi aıtyp, olqylyqtardy boldyrmaý úshin barlyq áriptesimizben birlese jumys isteýdi azamattyq boryshymyz dep bilemiz. Biz de egemen elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa úles qosqymyz, shetelde jınaqtaǵan tájirıbemizdi qazaq jastaryna úıretkimiz keledi. Eger biz ataq-dáreje, joǵary jalaqy úshin ómir súrýdi oılaǵan bolsaq, Qazaqstanǵa kelmes edik. Bir-aq maqsatpen – qazaq bolyp qalaıyq, qazaq eliniń damýyna óz úlesimizdi qosaıyq dep keldik. Biraq bizdiń osy asyl maqsatymyzdy oryndaýǵa qazir múmkindik az bolyp tur», deıdi qandas dárigerler.
Olar Astana qalasynyń aýmaǵynan jer telimin alyp, ınvestor tartyp, úlken zamanaýı emhana salýdy armandaıdy. Áıtpese elordadaǵy jumysy aqsap turǵan bir emhanany nemese jańadan salynatyn emhanalardyń birin ózderine senimdi basqarýǵa alǵylary keledi. Onda Batys, Qytaı jáne Qazaq medısınasyn ózara ushtastyra qoldanyp, otandyq densaýlyq saqtaý salasyn odan ári damytýǵa óz úlesterin qospaqshy.
«Qazaqstan medısınasyn damytýǵa múmkindik mol. AQSh-ta, Ulybrıtanııada, Japonııada, Eýropanyń damyǵan elderinde, Qytaıda júrgen qazaq dárigerleri az emes. Solardy maman retinde shaqyryp, tájirıbe almasýǵa ábden bolady. Olardyń arasynda eńbek demalysy kezinde Qazaqstannyń emdeý uıymdaryna baryp, óz bilgenin bóliskisi keletin azamattar da bar. Eger biz belsene jumysqa kirissek, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyn oryndaýǵa atsalysyp, sheteldegi qazaq dárigerlerin, zertteýshi mamandardy Qazaqstanǵa shaqyryp, birge jumys ister edik. Qytaı, Japonııa, Germanııadaǵy iri emhanalarmen baılanys jasap, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa da múmkindik tabamyz. Qazir kóptegen otandasymyz jergilikti dárigerlerge senbeı, shetelge baryp, em qabyldap júr. Biraq olarmen birge qanshama qarjy shetel asyp jatyr?! Eger ózimiz bir emhanaǵa jaýapty bolyp, derbes jumys istesek, onda shetelge baryp emdeletin qazaqstandyqtardyń sany azaıatynyna jáne bizge kórshi elderden de naýqastar kelip emdeletinine senimdimiz», deıdi qandas dárigerler.
«Qandas» medısına mamandary qaýymdastyǵy músheleriniń óz maqsattaryna jetý jolynda jasaǵan alǵashqy qadamdarynan ázirge nátıje shyǵa qoıǵan joq. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń joǵary laýazymdy sheneýnikteri qandas dárigerlerdiń ortaq ótinishin tyńdaǵanymen, ony oryndaý-oryndamaý haqynda lám-mım demepti. Shyntýaıtynda, Úkimet aralaspaıynsha bul máseleniń túıini tarqatylýy neǵaıbil. Sondaı-aq Astana qalasynyń ákimi men qarjylyq múmkindigi mol kásipkerler de kómek qolyn sozyp jatsa, qandas dárigerlerdiń armany shyndyqqa aınalýy ǵajap emes.
