Alash kúresin jalǵastyrǵan

Árıne, Muhtar Áýezov ulynyń saıa­satpen jastaı áýestengeninen sekem aldy. Sebebi túsinikti: qyrshyn ketken zamandastarynyń beınesi kóz aldyna kelip, jan dúnıesi alaı-dúleı boldy. Sóıte tura, sana túkpirinde bir qýanyshtyń izi baıqaldy... Muny bir sózinde: «Ultyńdy súıý kerek. Taǵdy­ryńnyń halqyńmen sabaqtas bolǵany – parasattylyq, adamı mindetiń. Biraq is-áreketińnen tııanaqty nátıje shyǵarmaı turyp, betaldy otqa túsý – kózsizdik. Zamannyń saıası tálkegine tússeń, onyń ıiriminen shyǵýyń qıyn», dep aıtty da qoıdy.

Muhtar Áýezov Máskeýge barǵanda uly Muratpen ushyrasýy zańdy ǵoı. Sonda qazaq halqynyń qıly taǵdyryn baıandaı kele: «Jappaı qyryp-joıýdy áshkereleıtin zań bolsa ǵoı, shirkin!» dep aıtyp ta qaldy. Murat ákesiniń aýzynan alǵash ret «otarshyldyq quıtyrqysy ashylmaı, qoǵam durys damymaıdy» degen oıdy estıdi.

Álem jáne shyǵys tarıhyn tereńirek oqyǵan jyldary anasynan kóp estigen «keńes ókimetiniń qazaq halqyna jasaǵan zorlyq-zombylyǵy» týraly áńgimeler jadynda jańǵyryp, «Nege olaı boldy?» degen suraq janyn jegideı jeıdi.

Muhtar Áýezov pen stýdent Murat arasyndaǵy el ómiri, ult bolashaǵy, mádenıet, til taǵdyry jónindegi pikirler «Jas tulpar» qozǵalysynyń ıdeıalyq alǵysharttary boldy. Klassık-jazýshy Alash ıdeıasy nárin perzenti Muratqa ózi dúnıeden ótkenge deıin (1961 jyldyń shildesi) berip úlgerdi.

Muhtar Áýezov balasynan kóp úmit kútetinin eldegi dos-qalamgeri Kámen Orazalınge jazǵan hatynda da aıtady. Semeıdegi dostaryna Muratty elmen tanystyrýdy ótinýinde úlken astar bar.

1959-1962 jyldar – Murat Áýezovtiń áke armanyn júzege asyrý baǵytyndaǵy izdený kezeńi. Buǵan Máskeýdegi áleýmet­tik orta, jalpy eldegi saıası ózgerister oń yqpal etti.

60-jyldardyń basynda ol odaq ortalyǵyndaǵy joǵary oqý oryndarynda oqıtyn qazaq stýdentteriniń keńesin qurdy. Keńes basqarmasyna Murat Áýezov, Bolathan Taıjanov, Sábet­qazy Aqataev, Bolat Hısarov, Aımu­qan Taýjanov saılandy. «Jas tul­par» uıymynyń Máskeýdegi eń al­ǵashqy jeńisi – qazaq stýdentterin Qazaqstan ókildiginiń kelisiminsiz oqýdan shyǵarýǵa bolmaıtyny jónindegi zańdy sheshimge qol jetkizýi edi. Ol kezde oqý oryndarynyń basshylary sabaq úlgerimin syltaýratyp, eshteńeniń anyq-qanyǵyna barmaı, qazaq jastaryn op-ońaı ınstıtýttan shyǵara salatyn.

Murat Áýezov bastaǵan jastar áldiniń tilin taba otyryp, aıaq-qoly tusaýly ultynyń múddesin qorǵaýdy qalady. Qazaqstannyń Máskeýdegi ókili Ǵalym Súleımenovtiń kómegimen «Jas tulpar» atty qabyrǵa gazetin shyǵardy. Munda Qazaqstannan tys jerlerde oqıtyn stýdentterdiń ómirin tanystyrdy. Bul basylym birte-birte jan-jaqta oqıtyn qazaq stýdentteriniń baılanys quralyna, alańyna aınaldy.

Sol jyldary Búkilodaqtyq stýdent­tik qurylys otrıadtary janynan jas­tardyń mədenı toptary quryldy. Bul mədenıet, úgit-nasıhat brıgadalary konkýrsqa qatysýǵa, eldi mekenderge baryp jumys isteýge joldama alatyn bolǵan. 1963 jyldyń kókteminde Murat Áýezov uıymdastyrǵan «Jas tulpar» ansambli joldama alý úshin baıqaýǵa qatysty. Məskeý qalasynyń halyq shyǵarmashylyǵy úıiniń komıssııasy baǵdarlamalarynda túrli etnostyń ənderi bar ónerli jastardy qoldap, ansamblge I oryn beredi. Bul da – «Jas tulpar» azamattarynyń eleýli jeńisi boldy. О́kimet tarapynan qoldaý tabýy materıaldyq qarjylandyrý məselelerin sheshýge múmkindik berdi.

«Hrýshevtik jylymyq» halyq arasyna baryp konserttik baǵdarlamamen birge dáris oqýǵa, úgit-nasıhat júrgizýge jaǵdaı týǵyzdy. «Jas tulpar» Qazaq­standaǵy mádenı jobasyn Murat Áýe­zovtiń týǵan jeri Jambyl oblysynan bastady.

Máskeýden kelgen qazaq jastarǵa elden Shámshi Qaldaıaqov, Múlkaman Qalaýov, jas talant Amangeldi Sem­bın qosyldy. Ult ániniń jaryq jul­dyzy, halyqtyń súıiktisi Shámshi Qal­daıaqovtyń «Jas tulpar» azamattaryn qoldap, birge júrýi bedelin ósirip, már­tebesin bıiktetti. Al qaıtalanbas jas opera ánshisi Amangeldi Sembınniń erekshe daýysy aǵa býynnyń kóz aldyna Ámire Qashaýbaevty elestetti. Keıin Amangeldi Sembın Murat Áýezovtiń kómegimen Máskeý konservatorııasyna túsip, La-Skalada óleń aıtqan birinshi qazaq vokalısi boldy. Múlkaman Qalaýov dombyrada tartqan Bramstyń «Venger bıi» kópshiliktiń súıispenshiligine bó­lendi.

«Jas tulpar» ansamblindegi mádenı-aǵartýshylyq baǵyt birte-birte saıası ekpin aldy. Ishtegi qyzyl ımperııanyń bodandyq zapyrany syrtqa lyqsydy. Jastar Jambyl oblysynan keıin Tyń ólkesin aralap, Omby, Orynbor, Se­meı oblystarynda boldy. «Jas tul­parlyqtar» jurtshylyqpen kezdesý barysynda Alash zııalylary, ashar­shylyq týraly kóptegen málimet jınady.

Halyq aldyna barǵanda Murat Áýe­zov minberge kóterilip, baıandama jasaıtyn. Ol: «Keshegi ker zaman aldyńǵy qatardaǵy ozyq oıly, ultyna janashyr Alash zııalylaryn qyryp-joıdy, qýǵyndady. Biz endi el bolamyz desek, sol azamattarymyzdy tolyq aqtap, jaz­ǵan eńbekterin jaryqqa shyǵarýymyz kerek. Qaıda bara jatqanyn anyq bilmeıtin adam qaıda kelgenin túsinbeı dal bolatynnyń kebin kımeýimiz kerek», deıtin. Sonymen birge jıynǵa qatysýshylardyń esine arystardyń atylyp, el-jurttyń ashyqqan kezeńin de salyp júrdi. Ol ýaqytta muny aıtý – erlikke para-par batyldyq edi. Al Selınograd oblysy Qorǵaljyn aýdanynda halyqpen kezdesýde Murat Áýezov: «Biz ótkendegi qaıǵy-qasiretimizdi, ash­tyqty, joǵaltqanymyzdy aıtýdan da qorqamyz. Ol jóninde aıtsaq, jaman­shylyq qaıta tirilip keletin sııaq­ta­nady. Al ótkenniń shyndyǵyn aıtpaı, ádilettilikke qol jetkizý múmkin emes...» degen sózi tyńdaýshy jurttyń úrikken júregin jibitti. Eldi ezdikten bezip, erlik jasaýǵa shaqyrdy.

1963 jyly 6 qarashada Máskeý ener­getıka ınstıtýtynyń úlken ashana­synda Qazaqstan stýdentteriniń jalpyqalalyq keshi ótti. Osy keshte «Jas tulpar» uıymy resmı quryldy. Oǵan biraýyzdan Murat Áýezov tóraǵa bolyp saılandy.

Ult mádenıeti men teńdigin uran qylyp kótergen «Jas tulpar» keshegi Alash ıdeıasynyń jańǵyryǵy edi.

Odaqtyń ortalyq qalalarynda oqıtyn qazaq jastary ultynyń mádenıe­tin, ádebıetin, ádet-ǵurpyn, tarıhyn, ana tilin kemsitip otyrǵan keńestik solaqaı saıasatpen kelispeıtinin ashyq aıtty. «Qazaq eli», «qazaq jeri» degen uǵymdardy joıýǵa jol bermeıtinin de jetkizdi. Qyryq ǵasyrlyq tarıhy bar qazaq ultyn keńes ókimetiniń joqqa shyǵarýyn ádiletsizdik, baryp turǵan saýatsyzdyq dep tapty.

Uıym músheleri ózderin «Ult zııalylary isin jalǵastyrýshylarmyz» dep málimdedi. Alash qaıratkerleri murasyn izdep júrip oqydy. 20-jyldardaǵy gazet-jýrnaldardy oqý úshin A.Baıtursynuly álipbıin – tóte jazýdy úırendi. Olar Mustafa Shoqaı pen Maǵjan Jumabaev ómirin, eńbegin onkolog-dáriger Saıym Balmuhanov Germanııadan ákelip bergen «Iаsh Túrkistan» jáne «Mıllı mádenıet» jýrnaly arqyly tanysty. Saıym aǵamyz osy murany shekaradan jasyryn alyp ótip, Murat Áýezovke jasyryp tapsyrǵan eken...

1966 jyly Almatydaǵy respýblı­kalyq jıynnan keıin eldegi ult jas­tary da jastulparlyqtardyń yqpa­lymen qoǵamdyq ómirge belsene aralasyp, bolashaq úshin kúreske shyqty. Oı-órisi keńigen stýdent-jastar Qara­ǵandyda «Jas qazaq», Qostanaıda «Jas túlek», Semeıde «Taıshubar», Gýrev­te «Ushqyn», Pavlodarda «Jas ulan», Selınogradta «Tyń tulpar», «Oıan, qazaq!», Shymkentte «Adyr qasqyr­lary», Almatyda «Saryarqa» uıymyn qurdy. Táýelsizdik elesi saǵymdana kólbeńdedi.

Júregi alyp-ushyp, týǵan jerim, Otanym dep, oqýyn bitirip, elge qaıtqan jastulparlyqtardy Qazaqstanda talaı qıynshylyq tosyp turdy. Jumysqa al­mady, senimsizdik kórsetti. Qaıda bar­sa da, MQK olardyń aldyn oraı berdi. Ásirese Murat Áýezovke tor qu­ryp, aıaǵyn ilgeri bastyrmady. Keńes odaǵy Ǵylym akademııasynyń Ádebıet ıns­tıtýty aspırantýrasyn támamdap, ádebıet teorııasynan dıssertasııa qor­ǵaǵan alǵashqy mamannyń biri bolsa da, eshqaıda jumysqa ornalasa almady. Basyna sot pen ottyń qara bulty úıirildi. Ol kezde sosıalıstik júıege qarsy adamdardy «jumyssyz júrgeni úshin» sottaý – MQK-nyń úırenshikti isi edi. Máseleni Mıhaıl Esenalıev Muratty Máskeýden shyǵatyn «Lıteratýrnaıa gazetanyń» Qazaqstandaǵy tilshisi qyz­metine ornalastyrý arqyly ońtaıly sheshti. Jergilikti bıliktiń bul jumysqa alǵyzbaýǵa quzyry jetpedi...

Jastulparlyqtar ult rýhyn as­qaqtatyp, jigerin janý úshin eldegi nıettes, sanasy tunyq, zerdesi ashyq talantty jastardy óz qataryna molynan tartty. Sonyń arqasynda qazaqtyń qasiretti kúnderi týraly qundy dúnıeler ómirge keldi.

1962 jyly bastalǵan syrttaǵy qazaqtyń Otanyna jappaı kóshýi tarıhta úlken mánge ıe. Sol tusta bir aı ishinde Qytaıdaǵy 200 myń qandas Tar­baǵataıdaǵy, Sháýeshektegi shekaradan ótip, elge oraldy. Murat Áýezov bastaǵan uıym osy iske de janashyrlyq kórsetti. «Jas tulpar» basshysynyń qytaı tilin, psıhologııasyn jaqsy bilýi oralǵan aǵaıynnyń qujatyn túzetýge sebepshi boldy. Ol Qytaıda qazaq ulty úshin kúresken azamattarǵa da qamqorlyq kórsetti. Solardyń ishinde sol elde eki ret ólim jazasyna kesilgen «Jas kúsh» jastar uıymynyń basshysy Aıtan Núsiphanuly bar edi.

Murat Áýezovtiń «Jas tulpar» qoz­ǵalysy san myńdaǵan jastyń basyn qosyp, sanasyn oıatty. Osynyń áserinen ult zııaly qaýymynyń jańa býyny ósip shyqty. Qazaqtyń ar-namysy, tiregi, aqyly bola alǵan talantty azamattar shyńdaldy. Olardyń qatarynda Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń prezıdenti, Lenındik syılyqtyń laýreaty Murat Aıthojın, lazerlik qarý salasynyń mamany, KSRO memle­ket­tik syılyǵy laýreaty, QR vıse-premeri, tuńǵysh ǵylym mınıstri Ǵalym Ábilseıitov, Bilim mınıstri Shaı­­sultan Shaıahmetov, Qazaqstan ult­tyq ıadrolyq ortalyǵynyń bas dırektory Qaırat Qadyrjanov, «Almaty energııa júıesi» bas dırektory Altaı Qadyrjanov, Bıotehnologııa ulttyq orta­lyǵynyń bas dırektory, akademık Murat Ǵylmanov, Ǵylym akademııasy Bıoınjenerlik ınstıtýtynyń dırektory, akademık Izbasar Rahymbaev, defektologııa salasy izashar ǵalymy Jámıla Namazbaeva, Baılanys mınıstriniń orynbasary Aldar Tuńǵyshbaev, t.b. bar. Demograf-ǵalym Maqash Tátimov elimizde osy salyna qalyptastyryp, ulttyń sany men sapasyn zerttedi. Sábetqazy Aqataı ǵylym men qoǵamdyq jumysty teń ustap, halqyna qyzmet etýden jalyqpady. Marat Sembın kóne tarıh kómbelerin ashsa, Tımýr Súleımenov sáýlet óneriniń maıtalmany atandy. M.Baltabaev, S.Eleýsizov, B.Qaraqulov t.b. mýzyka salasynda zor jetistikke jetti.

 «Jas tulpar» qozǵalysy músheleri qyzmette de, ómirde de juptary ja­zylma­dy. Bir-birine qorǵan, tirek bola bildi. Saıası qaýip-qater týǵanda, jańa­sha jumys isteý ádisine kóshti. MQK quryǵyna túspeý úshin kóne grek oıshyldary mektebi úlgisimen «Qydyryp syrlasý» ádisin paıdalandy. Úsh-tórt adamnan birigip Almaty kóshelerin boılap, taza aýada serýendegen bolyp, ǵylymı taqyryptarǵa pikir alysyp, ómir órnegin toqydy. «Qydyryp syrlasý» mektebine ózge etnos ókilderi de qatysty. Sonyń biri – qazaq jerine aıdalyp kelgen osetınniń oıshyl ǵalymy, tańbatanýshy Alan Medoev. Sondaı-aq jastulparlyqtar sýretshi Salıhıddın Aıtbaevtyń kórkem-sýret sheberhanasyna jınalyp, áńgime-dúken quryp, is-áreketterin jalǵastyrdy. Bul jerde qara dombyrasyn kúmbirletip shuraıly tilimen, dástúrli tanym-túsinigimen Asqar Súleımenov asabalyq jasady. Jastulparlyqtar Marat Baltabaev, Serik Eleýsizov, Múlkáman Qalaýovtar «Aıgúl», «Gúlder», «Syr sulýy» ansambl­derin qurýǵa uıytqy boldy.

О́mirde qyzyq jaǵdaılar da bolady. Mysaly, jurt Oljas Súleımenovtiń «AZıIа»-syn oqyp úlgerse, Murat Áýezovtiń basshylyǵymen shyqqan «Kósh­peliler estetıkasy» barlyq danasy joıylǵandyqtan oqyrmanǵa jetpedi. Bul ǵylymı jınaq «kóshpeli halyqta mádenıet te, tarıh ta joq» degen kompartııa ıdeologııasyna qaıshy keldi. Alash qaıratkerleriniń kitaptary sekildi «Kóshpeliler estetıkasy» da qara tizimge ilikti.

«Ańdyǵan jaý almaı qoımaıdy», MQK degenine jetti. «Kóshpeliler estetıkasy» kitaby úshin Murat Áýezov taǵy da jumyssyz qaldy. Fılosofııa ınstıtýty basshylary «joǵarǵy jaqtan partııanyń nusqaýy bar, eki-úsh aı úıde otyra tur, shýdyń aıaǵy basylsyn» dep shyǵaryp saldy. Jan kúızeldi. Ar-namysy bar elde kitapty bilimdiler, jazýshylar jazyp, halyq jappaı oqıdy. Berekesi ketken elde sheneýnikterdiń bári kitap jazady, biraq ony eshkim oqymaıdy. Al bizdiń eldiń tragedııasy da osynda...

Qaıtadan sergeldeń bastaldy. Saıası kúres tájirıbesin jınaǵan qyryqqa jetpegen qamal buzar shaǵynda taǵy da jumys­syz júrýge týra keldi. Bul joly Almatyda birge júrgen jas­tulpar­lyq dostary Murat Áýezovti jalǵyzsyratpady. Tyǵyryqtan shyǵar joldy birge izdedi. «Murat Áýezovti jal­ǵyzsyratpaımyz» degen Marat Sem­bın bastaǵan jastulparlyqtar qyz­metin tastap, «eki qolǵa – bir kúrek» dep, Kókshetaý oblysy Qyzyl­tý aýdany Chapaev keńsharyna baryp, jaz boıy mádenıet úıin salysty. «Jas tulpardyń» asa daryndy sáýlet­shisi Bekesh Shákirbaev bezendirý jumys­tarymen aınalysty. Qalǵandary oǵan kómektesti. Sóıtip Murat Áýezov ju­mys­syzdyqtan qutyldy, áıtpegende ol jaýapqa tartylar edi.

Qıyrdaǵy Qyzyltý aýdanyn tańdaý­lary tegin emes edi. Bul Aqmola, Pav­lodar, Kókshetaý oblystarynyń toǵys­qan, bir-birimen aralas-quralas otyrǵan «Abylaı aspas Arqanyń sary beli» bolatyn.

«Jas tulparlyqtar» jumys arasynda el aralap, qazaq tarıhy men mádenıetinen dáris oqyp, áńgime aıtyp, tóńirektegi án-kúıge jaqyn jastardyń basyn biriktirdi. Bestóbe, Bógenbaı, Izobılnyı, Qaırat, Chapaev, Ertis, Kras­nokýt, Stepnıak eldi mekenderinde ónerli jastardyń úıirmeleri paıda boldy.

Murat Áýezovtiń «Jas tulpar» qoz­ǵalysynyń yqpalymen sanasy ser­pilip, ulttyq namysy oıanǵan qazaq jastary 1979 jyly maýsym aıynda Selınograd qalasynda keńestik ıdeologter oılap tapqan «Nemis avtonomııasynyń» ashylýyna qarsy kóteriliske shyqty. Buqara halyqtyń ashý-yzasynan qaımyqqan kommýnıstik bılik álgi avtonomııany qurý áreketinen bas tartýǵa májbúr boldy.

1979 jylǵy Aqmola-Ereımen kóte­rilisi 1986 jylǵy Jeltoqsan kóteri­lisine tarıhı negiz saldy. «Jas tulpar» uıymy yqpalymen tárbıelengen qazaq jastary keńes ımperııasynyń kúıreýine, sosıalıstik ıdeıanyń oısyraı jeńilýine úles qosty. Murat Áýezov pen Sábetqazy Aqataev «Nemis tolqyny» radıosyna aqparat berip otyrdy. Jastulparlyqtar ózderimen birge oqyǵan keńes odaǵynyń aldyńǵy qatarly zııaly qaýym ókilderin araǵaıyndyqqa shaqyrdy. Baltyq teńizi jaǵalaýy respýblıkalary belsendilik tanytty. Murat Áýezovtiń dosy, bolashaq Táýelsiz Estonııanyń Prezıdenti Merı Lennart-Georg jeltoqsandyqtardy aqtap, keńes ókimetin qaralap, álemge shyndyqty aıtyp, durys saıası pikir qalyptastyrdy.

Sol kúnderdi Murat Áýezov bylaı eske alady: «1986 jyly jeltoqsannyń 20-21 kúnderi Rymǵalı Nurǵalıev, Tursyn Jurtbaev bar, 5 jazýshy, ádebıetshi, Máskeýge KSRO Jazýshylar odaǵynyń plenýmyna bardyq. Máskeýde «qazaq ultshyldyǵy» kernep, ahýal órship tur. Plenýmnyń ekinshi kúninde Qazaqstan qalamgerleri sóıleýimiz kerek edi. Janymdaǵy jigitter «Murat, seniń orysshań júırik qoı, sen sóıleshi» dedi. Olardyń maǵan nege «jol bergenin» sezip otyrmyn. Basqa jaǵdaıda olar ózderiniń bar orysshasymen el aldyna shyǵa beretin azamattar. Men sol arada jerlesterime «Jeltoqsan oqıǵasyna qatysty óz kózqarasymdy ashyq aıtamyn» dedim. Minberge shyqtym. Sóı­ledim. Qazaqtyń sanasynyń, tarıhı sanasynyń óskendigin, oǵan ádebıettiń úlesi kóp bolǵandyǵyn, keshegi alańǵa shyqqan jastardyń ádildikke ǵana súıengenin... taǵy da sol sııaqty sıpattardy baıan ettim. Sol joly qanshama jyl kókiregimizde shemen bolyp, qaq bolyp, berish bolyp qatqan sherdi tolǵaıtyn kez týyp turǵanyn túısindim. Oǵan deıin de, odan keıin de talaı jerde, el aldynda, úlkendi-kishili jıyn-jınalystarda sóz sóıledim. Biraq júrek-júıkemmen, jan-dúnıemmen aqtaryla, aıryqsha tebirene sóılegenim sol joly edi. Zal óte jyly qabyldady. Qol shapalaqtap, demedi. Sózimdi támamdap, zaldy qaq jaryp, óz ornyma bara jatqanymda, bizdiń respýblıka ókilderi otyrǵan jerden Tursyn oryndyqty qalqalap bas barmaǵyn kórsetti. ...Jaqynda Pragadaǵy «Azattyq» radıosynyń jigitteri habarlasty. Olarǵa búginde Shvesııada turatyn túrikmen jazýshysy kelip, 1986 jyly meniń Máskeýde sóılegen sózimdi tyńdaǵanyn, sol jolǵy sózim olardyń da rýhyn kótergenin áńgimelepti. Maǵan sálemdeme retinde búginde kópke áıgili «Kobra» degen romanyn berip jiberipti. Solaısha, 1986 jylǵy jastar tek óz eliniń emes, odaqtaǵy birqatar halyqtyń rýhyn oıatyp, jigerin janyǵan edi...».

Murat Áýezov bastaǵan jastulpar­lyqtar Qazaq eli Táýelsizdigin jarııa­laǵannan keıin de ózderiniń saıası belsendiligin báseńdetpedi. Aldaryna jańa maqsat qoıyp, saıası kúreste shyndalǵan tájirıbelerin memlekettiń irgetasyn qataıtyp, shańyraǵyn bıik­tetýge sarqa jumsady.

«Jas tulpar» tarıhı sabaqtastyqty saqtaı otyryp, qazaq eliniń jańarýyna negiz boldy. Elshildik erkindik memleket­tilikti nyǵaıtýy kerek dep eseptedi.

Jastulparlyqtar memlekettik qyz­metke de belsene aralasty. Táýel­sizdik jyldary Murat Áýezov Parla­ment depýtaty bolsa, Bolathan Taıjan Syrtqy ister mınıstrliginde basshylyq qyzmet atqardy. Murat Áýezov Táýel­siz Qazaqstannyń tuńǵysh elshisi retinde qazaq-qytaı qatynastarynyń qa­lyp­tasyp nyǵaıýyna, shekara máselesin sheshýge kóp kómegin tıgizdi.

1996 jyly ol dıplomatııalyq jumystan elge oralyp, bir jyldaı Má­denıetti zertteý ortalyǵynda aǵa ǵylymı qyzmetker bolyp jumys iste­gende, jastulparlyqtar muraty qaıta jandandy. Birden «Tamyr» saıası-mádenı klýby qurylyp, Qazaqstannyń búgini men erteńi jónindegi qyzý pikirsaıystar bastaldy. Birtindep «Tamyr» klýbynyń arnasy keńeıip, ol «Azamat» partııasyna aınaldy.

Murat Áýezov búginde saıası minber­den de, qoǵamdaǵy ózgeristerden de tys emes. Onyń parasaty men ulttyq namysy áli de óz kúshinde. Ǵalym qalamger «Uly jibek joly ústindegi suhbat» atty mádenı-rýhanı jobany iske asyryp keledi. Ortalyq Azııa memleketteri zııaly qaýymynyń basyn qosyp, aımaqtaǵy kóne mádenı-rýhanı baılanystardy qalpyna keltirýdiń jolyn aıanbaı izdep júr.

Jazýshy Dýlat Isabekov Murat Áýezovtiń azamattyq tulǵasyn bylaısha sıpattapty: «Ol týraly jazý - qazaq halqynyń tarıhy men mádenıetin, ómir salty men áleýmettik jaǵdaıyn, ádebıeti men fılosofııasyn, saıasaty men memlekettik qurylymdaryn, onyń halyqaralyq dıplomatııasy men par­lamenttik demokratııasynyń qalyp­tasýy jaıly jazý degen sóz. Al bul aıtylǵandardyń ár qaısysy – bir-bir epopeıa. Demek onyń ómiri óz eliniń taǵdyrymen ortaq degen uǵymdy bildiredi. Ol – depýtat, ol – dıplomat, ol – fılosof, ol – mádenıettanýshy, ol – erýdıt, ol – týabitti aqsúıek, ol – bıik talǵam men tanym ıesi».

Murat Áýezov – jasynan Alash ıdeıa­symen sýsyndap, áke amanatyn oryn­da­ǵan, el Táýelsizdigi úshin jan aıamaı kú­resip kele jatqan passıonar dara tulǵa.

Ámirjan ÁLPEIISOV,

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory