Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Mamandar bul keseldiń taǵy bir sebebi – jaman indettiń kezinde únemi jyly jerde otyryp, sabaqty onlaın rejimde oqyp, taza aýa kórmeı úıde otyrǵan balalar boıyndaǵy ımmýnıteti tómendep ketkeninen de bolyp otyr desedi. Eki jyl boıy úıge qamalǵan balalar men jasóspirimderdiń aǵzasy bıyl dalaǵa shyqqanda tumaýdyń vırýstaryna qarsy kúrese almaı jatqan kórinedi. Onyń ústine, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Qumar Kúsemisovtiń aıtýyna qaraǵanda, tumaýǵa qarsy vaksınany tek táýekeli joǵary topqa jatatyn adamdar ǵana saldyrǵan. Olardyń sany – 75 myńǵa jýyq. Al Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) usynymy boıynsha barlyq turǵynnyń kem degende 10 paıyzy tumaýǵa qarsy vaksına ektirýi kerek eken. «О́tken jylmen salystyrǵanda tumaý juqtyrý 1,6 esege ósken. Ásirese Petropavl qalasynda onyń ósimi tym joǵary», dedi ol óziniń sózinde.
Oblystyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń basshysy Áset Jumataev halyqtyń tumaýǵa qarsy vaksına alýǵa qulqy tómendigin aıtty. «Eger turǵyndar talaı synaqtan ótip, paıdaly ekeni dáleldengen tumaýǵa qarsy vaksınany jappaı alǵan bolsa, aýrýdyń taralymy bulaı órshimes edi», dedi ol.
Qazir tumaýdyń qalypty shtamymen aýyrǵan 10 adam oblys aýrýhanalarynda emdelip jatyr. Qalǵandary stasıonarlardan kúndizgi em alýda. Sonymen birge 6 adam dońyz tumaýyna ushyrap, emdelip shyqqan.
Al KVI boıynsha qazir 12 adam emdelýde, onyń tórteýi – aýyr halde.
Osy máseleniń bári jýyrda oblys ákimi Aıdarbek Saparovtyń qatysýymen bolǵan keńeste qaraldy. О́ńir basshysy aýdan ákimderine ınfeksııalyq derttiń taralýyna jol bermeý týraly naqty tapsyrma berdi. Sonymen qatar sońǵy ýaqytta týberkýlez aýrýynyń ósýi baıqalatynyna qatty nazar aýdaryp, turǵyndardy dıagnostıkalaý isin shuǵyl jandandyrý qajettigin aıtty. «Jalpy, óńirdegi sanıtarlyq-epıdemıologııalyq ahýal qalypty desek te, keıbir ınfeksııalyq dertterdiń ósýi bárimizdi alańdatýǵa tıis. Ár ákim ózi basqaratyn aýdandarda onyń ósý sebebin anyqtap, qajetti sharalar jasaýdy usynsyn», dedi ol.
Otyrysta qaralǵan ekinshi másele densaýlyq saqtaý mamandarynyń jetispeýshiligine arnal-
dy. 2022 jyldyń qorytyndysyna qaraǵanda oblysta 208 dáriger jáne 200-den asa orta dárejedegi densaýlyq saqtaý mamandary jetispeıdi eken. Sonyń ishinde psıhıatr, gınekolog, hırýrg, kardıolog, endekrınolog mamandaryna zárý. Máselen, bir endıkrınolog birneshe aýrýhana men emhanada istep, pasıentterge der kezinde tıisti keńes bere almaı, zar qaqtyryp qoıady. Sonymen birge aýdan ákimderi de jas mamandardy qushaq jaıa qarsy alýda shaban qımyldaıdy. Tıisti kóterme aqysyn tólemeı nemese úı alatyn aqshasyn bermeı, kóp ýaqyt sońynan júrgizip qoıady. Máselen, Esil aýdanyna barǵan joǵary bilimdi maman tıesili páterin bir jylǵa jaqyn júrip aldy. Eger ózderine degen alańsyz qamqorlyqty sezinse jas mamandar aýylǵa barýdan qashpas edi.
Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Qumar Kúsemisov byltyr oblysqa syrttan 280 dáriger kelgenin aıtty. Onyń ishinde 132-si – jas mamandar. Sonyń 95-si ǵana aýylǵa turaqtaǵan. Qalǵany qalada qalǵan. «Syrttan kelýshilermen qatar oblystan dáriger mamandardyń kóship ketýi de tolastamaı otyr. Byltyr 218 maman kóship ketti. Onyń 78-i – aýyldyq eldi mekenderdiń dárigerleri. Kóship ketýshiler arasynan negizgi bóligi – óńirden tys mıgrasııaǵa ketýshiler jáne zeınet jasyna ilikkender», dedi ol.
Alaıda basqarma basshysy mamandardan kóz jazyp qalmas úshin qandaı sharalar qoldanǵanyn nemese qandaı sharalar qoldaný kerektigin aýyzǵa da almady. Kádimgi statıst sekildi, qansha kelgenin jáne qansha ketkenin ǵana aıtty. Dárigerlerdiń Reseıge kóship ketýi neken-saıaq ekenine qaramastan mıgrasııaǵa ketýshiler kóp degendi tilge tıek ete berdi.
Oblys ákimi A.Saparov turaqtandyrý úshin mamandarǵa jaıly jaǵdaı uıymdastyrýdy tapsyrdy. «Bul – ásirese jas mamandardy turaqtandyrýdyń eń basty krıterıi. Sonymen qatar basqa aımaqtarǵa da shyǵyp, sonyń ishinde Reseıge de baryp, mamandar tartý jumysynyń josparyn jasańyzdar», dedi ol densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysyna. Sonymen birge aýdandardy aralaý barysynda aýrýhanalarda óte qymbat jabdyqtardyń qoldanylmaı turǵanyn kórgenin aıtty. Apparattardy jumys istete alatyn maman joq kórinedi. «Qymbat jabdyqtardy aparmas buryn onymen jumys isteı alatyn mamandardy qamtamasyz etý kerek edi. Bul – atalǵan máselege salǵyrttyqpen, birjaqty qaraýdyń kórinisi. Qazir oblys aýrýhanalaryna naqty qansha maman kerek ekenin jáne olardy syrttan tartý úshin ne qajettigin kórsetip, usynys jasańyzdar. Kerek bolsa, kóterme aqshalaryn, kóshi-qon shyǵyndaryn da arttyramyz. Bul – qoldan keletin sharýa», dep qorytty jıyndy A.Saparov.
Soltústik Qazaqstan oblysy
