Sulýlyq merekesi

Sýretshi keıde tabıǵat pen adam arasyndaǵy elshi sekildi. Júrek lúpili qylqalamnyń árbir súıkelisinen kórinip tur­sa ǵana sýretshiniń ómiri men shyǵarmashylyǵynyń birtutas álemge aınalǵany. Sulýlyqty osylaı ǵana túsinýge bolady. Janymen jazatyn sheber tańsyq jemister, ádemi gúl shoqtary, gúl tizbekteri, kúltelengen matalar, formasy áshekeıli sebetter, taýys qaýyrsyndary men ásem ydystardy beınelegende jansyz zatqa jan bitirgendeı áserge qaldyrady. Keneptegi omby qarǵa shomylǵan bıik qara­ǵaılar, kishkentaı terezeleri jar­qyraǵan alasa úıler, kún sha­paǵyna bólengen aýyl keshi, Ile Alataýy jotalarynyń mańǵaz kórinisi júrekke jyly tıedi. Onyń qoltańbasyna tán basty erekshelik – jarqyn da qanyq palıtra, ómirge qushtarlyq hám pozıtıv. Mı kemirgen myńsan saýal­dyń jaýabyn aǵashtardan, gúlderden, jemisterden, aspandaǵy bulttardyń ǵajap qubylysynan izdeıtin sýretshi muńnyń ózin sulýlyq arqyly beredi.

Keıipkerimiz ónerge alǵash qadam basqanda ımpressıonıst sýretshilerge aıryqsha qyzy­ǵýshylyq tanytqan. О́ziniń sú­ıikti sýretshileri sııaqty, ol da úne­mi eksperıment jasaıdy, bire­se taza boıaýlardy tútikten tike­leı kenepke syǵyp, boıap, týyn­dysyn ımpressıonıstershe usaq boıaýlarmen aıaqtaıdy, keı­de, qarama-qarsy túrli-tústi kó­leńkeler jasaý úshin qara tústi nemese qoıý kók kobaltty paıdalanady. Týyndyger fransýz jáne orys post-ımpressıonıst jáne avangard sýretshileriniń polemıkalyq jumystaryna da nazar aýdarady. Onyń týyndysynda ózine tán qarama-qarsy tús­ter, jeńil geometrııalyq pishinder, obektilerge birneshe kózqaras­tyń úılesimi kórinedi.

О́nertanýshy Marııa Kope­lıo­vıch, «Saltanat úshin jalpy­adamzattyq máselelerge, min­det­terge jáne olardy sheshý múm­kindikterine kóńil bólý ózek­ti», deı kele Sádibekovanyń qol­tańbasy haqynda óz oıyn ortaǵa saldy.

– Búgingi tańda Sádibekova biz­diń mádenı ómirimizge berik engen «sándik keskindeme» stılinde jumys isteıdi. Dekoratıvtilik kór­kem shyǵarmanyń kórkemdik dızaınyn tolyqtyra otyryp, talǵampazdyǵymen, sándik formasymen, bólshekterdi muqııat óńdeýimen erekshelenedi. Sý­retshi tústi týyndynyń ózin-ózi bas­qaratyn obektisi retinde tú­sindiredi. Sonymen qatar ol tús pen syzyq, pándik pishin jáne úsh ólshemdi keńistik arasyndaǵy kórneki dıalogke de qyzyǵýshy­lyq tanytady. Mysaly, kúzdiń sý­retterin salý úshin Saltanat kúzgi ashyq tabıǵı tústerdi paıdalanady, biraq ekinshi jáne úshinshi jospardaǵy únsiz ton­dardyń, aq daqtardyń qarama-qaı­shylyqtarynyń jáne birin­shi jospardaǵy qarańǵy syzyq­tyq úlgisiniń arqasynda olardy kúı­dirip, jarqyratady. Qazirgi zamanǵy ónerde forma men stıl sheksiz túrde erkin qoldanylady. Bul faktini bastapqy núkte retinde qabyldaı otyryp, Saltanat óziniń shynaıy úni men álemge degen kózqarasyn kórsetýge tyrysady. Onyń pikirinshe, shyǵarmashy­lyq izdenis, ózin-ózi kórsetýge degen umtylys sýretshiden óte adal bolýdy, etene jaqyn, tereń tájirıbeniń basyn ashýdy talap etedi, sondyqtan ol árqashan óz kartınalary úshin jańa baǵyttar men beınelerdi izdeıdi, – deıdi Marııa Kopelıovıch.

Jýyrda sýretshiniń Á. Qasteev mýzeıinde sán túzegen «Boıaýlar merekesi» atty kórmesine barý­dyń sáti tústi. Onyń «Sharyn shat­qaly» týyndysy eriksiz nazar aýdartady. Basty nysan­nan bólek keneptegi jazdyń aptap ystyǵy, aspannyń qanyq kók túsi shóleıtter ańǵarynyń sulýlyǵyn araılandyra túskendeı. Bıiktigi 300 metr jáne 12 mıllıon jyl bolǵan shógindi jynystardan tu­ratyn kólemdi monýmentaldy tabıǵı eskertkishter birinen soń biri beınelengen shyǵarmanyń ózegine úńilgen kórermenge Sha­rynmen baılanysty kez kelgen gıperbola, metafora, epıtettiń syry ashylady. Sádibekova kenepterge aldyn ala eskızder jasamaıtynyn, biraq bos kenepke «kóleńkesiz syzyqtarmen» sýret salatynyn, sodan keıin jumys «joǵarydan aıan túrinde keletin kolorıstıkalyq sheshimmen» aıaq­talatynyn aıtady.

Keıde sýretshi álem halyqta­ry ertegileriniń sıýjetterine nazar aýdarý arqyly, ejelgi álemniń mádenıetine kóńil bóledi. Bul oǵan kitaptarǵa emes, ıntererdi bezendirýge arnalǵan «mınıatıýralar» jasaýda burynǵy she­ber­lerdiń tájirıbesin paıdalanýǵa múmkindik beredi.

ALMATY