Aımaqtar • 31 Qańtar, 2023

Saıyndaǵy sý daýy

159 ret kórsetildi

Túpqaraǵan aýdanynyń Saıyn aýylynda sý da, jaryq ta, qoqys pen ıt te, áıteýir aýadan basqanyń bári daý. Bul turǵyndardyń daýkestiginen emes, kúni búginge deıin kóship kelýshisi kóp aýylda máselelerdiń shamadan tys qordalanýynda dep keldik. «Bul án burynǵy ánnen ózgerek» degendeı, bul jolǵy daýdyń lámi bólek.

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Buǵan deıin «MAEK-Qazatom­ónerkásip» JShS-nan baǵasy 418 teńgeden táýligine 1 500- 2 000 tekshe metr sý alyp otyrǵan aýyl keıingi kezderi beriletin sý kóleminiń azaıýy jáne sý baǵasynyń kúrt kóterilýine tap boldy jáne sý baǵasy óńirdegi ózge aýyl, qalalarmen salystyrǵanda óreskel qymbat. Belgilengen norma boıynsha bir adamǵa bir kúnge 140 lıtr sý tıisti bolsa da, atalǵan aýdannyń «Kommýnaldyq qyzmet» mekemesi sýdy adam basyna 120 lıtrge deıin tómendetken. Beriletin sý kólemi men belgilengen norma azaıǵanmen, baǵa ósti. Osy jáne ózge de túsiniksiz jaıttar turǵyndar men ákimdik arasynda sheshimi joq daýǵa ulasty.

2022 jyly shilde aıynda aýdandyq ákimdik Saıyn, Aqshuqyr aýyldaryn sýmen qamtamasyz etý úshin «Kaspıı sý tushytý» zaýytymen kelisimge otyrǵanyn aıtqan. Al tamyz aıynda «Aqbulaq» baǵdar­lama­symen memleketten sýbsıdııa­lanǵan sý baǵasy 30 teńgeden 70 teńgege qymbattaǵan. Atalǵan eki aýyl­dyń turǵyndarymen 2022 jyl­dyń 18 jeltoqsanyndaǵy kezdesýde «Kaspıı sý tushytý» zaýy­tynyń ókilderi táýligine 20 myń tekshe metr sý daıyndaıtyn kásiporynnyń táýligine 15 myń tekshe metr sýdy Munaıly aýdanyna, 3-3,500 tekshe metr sýdy Qaraqııa aýdanyna, 6 myń tekshe metr sýdy Saıyn, Aqshuqyr aýyldaryna bóletinin aıtqan.

Munaıly men Qaraqııa aýdandaryna bólinetin sý kólemi-aq «Kaspıı sý tu­shytý» zaýytynyń táýliktik ónimin tutynyp turǵan joq pa? Sonda quzyrly oryndar atalǵan zaýyttan Saıyn, Aq­shu­qyr­ǵa dep «bólinetin kólemi 6 myń tekshe metr sýdy» qaıdan alyp otyr nemese ol sý qaıda ketip jatyr?

– Ekijaqty kezdesýde sý tasymaldaý­shy «QazSýShar» mekemesi ókili Saıyn, Aqshuqyr aýyldaryna sý tasymaldaıtyn qubyrdan jol boıy 33 mekeme sý alatynyn jáne olarǵa sý berilmese prokýrorlar aıqaı shyǵaratynyn aıtty. Sýdy tasymaldaýshy «QazSýShar» mekemesiniń ózdiginen tarıftik baǵa qoıyp, sý satýǵa quqy joq. Sondyqtan biz Saıyn, Aq­shu­qyr turǵyndaryna bólingen sýdy ózgelerge, ıaǵnı kásipkerlerge satyp, orta joldan paıda kórip otyrǵandar bar dep oılaımyz. Biz 6 myń tekshe metr sýdy alyp kórgen joqpyz. Aqshuqyr, Saıynǵa aıyna 45 myń tekshe metr sý keledi, belgili bolǵandaı sonyń 18-20 myń tekshe metri shyǵynǵa shyǵyp turady eken. Biz eseptegish quralsyz «Kommýnaldyq qyzmet» mekemesiniń mańaıdaǵy iri kásipkerlik nysandarǵa sý jiberip otyrǵanyn anyqtadyq. Sol shyndyǵynda eki ortada «joǵalǵan» sýlardyń shyǵynyn «Kommýnaldyq qyzmet» Úkimetten bólingen sýbsıdııa­men jáne ár úıdegi eseptegish qural­dy qurǵaq aýamen tolassyz aınaldyrý ar­qyly aýyl turǵyndarynyń esebinen óndirip keledi. Bul – jınalysta maman­dar­dyń aıtqan ýáji, – deıdi Saıyn aýylynyń turǵyny S.Qanatqyzy.

Aýyl turǵyndarynyń sý men sý baǵa­syna qatysty másele kóterip, talaı esikti tozdyrǵanyna kóp boldy. Daýly jınalystar men turǵyndar úshin kúdik-kúmánge toly, birine-biri kereǵar ja­ýaptar qazirdiń ózinde birneshe papkaǵa júk. Eki tarap arasynda oryn alǵan oqı­ǵa­ǵa oraı Túpqaraǵan aýdanynyń ákimi R.Eltızarovqa habarlasqan edik.

– Bul jerde adam túsinbeıtin nemese kóńilge kúdik uıalatatyn eshnárse joq. Kásiporynnyń aýyzsýdy tasymal­daý­ǵa tarıfi 2009 jyldan beri 418,36 teńge (QQS-men) bolǵan edi. Osy ýaqyt aralyǵynda aýyzsý óndirýshi meke­me­lerdiń, elektr energııasyn ón­dirýshi mekemelerdiń tarıfi eki esege qymbattady. Sonymen qatar qajetti materıaldar, janar-jaǵarmaılar baǵasy da óskeni belgili. Saldarynan kásip­oryn­nyń sý óndirýshi mekemelerge qor­­­dalanǵan qaryzdary paıda boldy, naq­tyraq aıtsaq, kásiporyn 2019 jyl­dan beri qaraı 70-80 mln teńgege jýyq qaryzdardy jınaqtaǵan. 2022 jyly qazan aıynda Ulttyq ekonomı­ka mınıstrligi tabıǵı monopolııalar­dy retteý komıteti Mańǵystaý oblysy bo­ıynsha departamentiniń №83-NQ buı­ry­ǵymen 2022 jyldyń 1 qara­sha­synan 2023 jyldyń 31 qazanyna deıin 1 tekshe metr aýyzsýdyń tarıfi 591,23 teńge QQS-syz (QQS-men 662,18 teńge) bolyp bekitilgen bolatyn. Al osyǵan deıin tarıf 1 tekshe metr sý baǵasy 418,36 teńge (QQS-men) boldy. Bul tarıf birneshe jyldan beri ózgerissiz keledi jáne ká­sip­orynnyń sharýashylyq, qarjylyq jaǵ­da­ıyna keri áserin tıgizýde. Bul tarıf «MAEK QazAtomónerkásip» JShS-ne – 132,22 teńge, «Kaspıı jylý, sý arnasy» MKK-na – 94,83 teńge, «QazSýShar» JShS-ne – 81,95 teńge, kásiporynnyń tasy­mal qyzmetine 109,37 teńge bolyp bó­lingen, deıdi ákim.

Budan 22 jyl buryn sýmen qamtama­syz etetin jelilerdi kútip ustaý, turǵyn­darǵa aýyzsýdy avtokólikpen tasy­mal­daý, elektr energııasyn taratý, ózge de qyzmet túrlerin kórsetý úshin qu­rylǵan «Kommýnaldyq qyzmet» mem­le­ket­tik kommýnaldyq kásiporyny – 80-ge jýyq qyzmetkeri bar ózin-ózi qar­­jy­landyratyn kásiporyn. Ákim aıt­qan­daı, «qordalanǵan qaryzǵa kirip», ony halyq esebinen sheshpek bolýyna, turǵyndarmen arada týyndaǵan daýdyń sheshimin taba almaýyna qaraǵanda kásip­oryn tyǵyryqqa tirelgen syndy. Aýyl turǵyndary úshin mańyzdy mekemeniń daǵdarysqa túsip, turalaýyna ne sebep? Turǵyndardyń aıtýynsha, kásip­oryn­da tek sý emes, tokqa da qatysty eki aýyl turǵyndarynyń tutynýy­nan basqa qosymsha shyǵyndar kóp. Aýyl­dar tóńiregindegi kásipkerlik jáne bir­qatar mem­lekettik nysandardy sý, elektr ener­gııasymen qamtamasyz etý «Kom­mý­nal­dyq qyzmet» mekemesiniń quzy­ryna jata ma? Tok jáne sýmen bir-eki aýyldy tolyqqandy qamtamasyz ete almaı otyryp, búkil tóńirekti moınyna júkteý «kótere almaǵan qosyp arqalaıdynyń» kebi me? Qalaı bolǵanda da halyq zardap shegýge jáne artyq aqsha tóleýge min­detti emes.

Aýdan ákiminiń aıtýynsha, jazda sýǵa suranys artqan kezde jóndeý ju­mys­taryn júrgizip jatqan «MAEK-QazAtomО́nerkásip» JShS-nan beriletin sý kólemi jetpegendikten, qosymsha «Kas­pıı sý tushytý zaýyty» JShS-nen aýyzsý alǵan. «Kaspıı sý tushytý zaýyty» JShS-niń 1 tekshe metr aýyzsýǵa tarıfi 262,2 teńgeni qurady. Iаǵnı kásiporyn tarıfiniń ishinde qaralmaı, shyǵynǵa jumys istep, kásiporynnyń mekemeler aldynda qordalanǵan qaryz­dyń jınalýyna ákep soqtyrǵan. Son­dyq­tan kásiporyn Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń Mańǵystaý oblysy boıynsha departamentine tarıfti kóterý boıynsha usynys túsirgen. Turǵyndar bul tarıftiń aıyna adam basyna 3,6 tekshe metr kólemine deıingi mólsherin 70 teńgemen tóleıdi, qalǵany memleket tarapynan sýbsıdııa esebinen tólenip otyrady.

Turǵyndardyń ýáji – MAEK sýynyń baǵasy kóterilgen joq, «Kaspıı sý tushytý zaýytynan» 6 myń tekshe metr sý Túpqaraǵan aýdanynyń atalǵan eki aýylyna kelmeıdi. Sonda sýdyń baǵasy ne úshin kóteriledi jáne ákimdiktegiler «aýyldarǵa bólindi» deıtin, turǵyndar «almadyq» deıtin 6 myń tekshe metr sýdyń esebi nege shyqpaıdy? Sondaı-aq Mańǵystaý oblysy boıynsha nege tek Saıyn, Aqshuqyr aýyldarynyń aýyzsý tarıfi 418 teńgege jetip, oblys boıynsha eń qymbat shekti kórsetip otyr?

Turǵyndar aýdan ákimdiginen «Kom­mý­­naldyq qyzmet» mekemesiniń 70-80 mln teńge qaryzyn memlekettik aýdıt arqyly teksertip naqtylap-dáleldeýin, tasymaldaýshy «QazSýShar» mekemesiniń zańsyz baǵa qoıyp, qubyr­dan sý satyp otyrǵanyn tekserýdi jına­lysta talap etip, aýdan ákimi ýáde bergenmen, talap áli kúnge deıin oryn­dal­maǵan. Turǵyndardyń kókeıine kú­dik uıalatatyn nárse – sýbsıdııaǵa qa­tysty. Olar osy qoıantobyq syndy us­tat­paı turǵan máseleniń artynda sýb­sı­dııaǵa qatysty qıturqylyq jatqan joq pa dep kúdiktenedi. Jaı kúdiktenip qoımaıdy, olar sý baǵasy men tutyný kólemin, táýliktik, aıǵa jáne jylǵa shaǵyp eseptep, ony sýbsıdııamen bólinetin aqsha kólemimen salystyra qarap naqty kórsetkishtermen dáleldep te otyr. Qos aýyldyń ókilderi sý men sýbsıdııa bireýlerdiń ońaı oljasyna aınalyp, ortada halyq sorlap otyrǵanyna senimdi. Olar taraptardyń sý tarıfin qoldan kóterip, «Aqbulaq» memlekettik baǵdarlamasy arqyly bólinetin sýbsıdııanyń baǵasyn kóterip otyr degen kúmándi oılaryn dáleldeýge tyrysyp jatyr.

Birneshe quzyrly orynǵa shaǵym­danǵanmen, turǵyndardyń kóńil kónshi­ter­lik jaýap ala almaı júrgenine kóp bolǵan. Birine-biri siltegen jaýap hattar olardyń kúdigin odan saıyn qoıýlata tústi. Daýysy men muń-muqtajyn tyń­daı­tyn qulaq tappaı kúıingen tur­ǵyndar: «Qarǵa qarǵanyń kózin shu­qy­maı­dy degen bar. Memlekettiń zańy men baǵdarlamalary halyq úshin jasal­ma­ǵan, únemi jáne mindetti túrde bılik oryndarynyń, qolynda tetigi bar­lar­dyń sózin sóılep, soıylyn soǵyp, joǵyn joq­tap, esebin túgendep shyǵady», dep shyryldaýda.

Turǵyndardyń ýájin tyńdaǵanmen, kúmán-kúdigine jaýap berý jýrnalıstiń quzyryndaǵy is emes. Sondyqtan tergeý-tekserý oryndary. Rasynda. kóńilge kúmán týdyratyn atalǵan máseleni na­zardan tys qaldyrmaı tergep-ekshep, Túpqaraǵan aýdanyndaǵy Saıyn, Aq­shuqyr aýyldary turǵyndary men aýdan­ ákimdiginiń jáne úshinshi, tórtinshi sý berýshi, tasymaldaýshy taraptardyń ózara birlesken jumysyn, oryn alǵan daý­dy zańdy turǵyda saraptap, máse­le­niń anyq-qanyǵyna kóz jetkizse deımiz.

Qazirgi tańda aýyldyqtardyń janaı­qaıy joǵaryǵa jetpeı qumyǵýda, jer­gi­likti jerde olardy tyńdaýǵa qushtar qu­laq pen qulyq joq...

 

Mańǵystaý oblysy 

Uqsas jańalyqtar