Altyn dińgek

Aqtóbe qalasyndaǵy Túsipqalıevter áýleti

«Me­reıli otbasy» ulttyq baıqa­ýy­nyń oblystyq týrynyń Gran-Prı jeńimpazy atandy.

Mamandyqqa adaldyq

Bul otbasyn aq jeleńdiler áýleti deýge ábden bolady. Sebebi, bir otbasyndaǵy bes adam birdeı densaýlyq saqtaý salasynda eńbek etetin dárigerler. Otaǵasy Balash Túsipqalıevtiń aıtýynsha, ol dáriger bolýǵa júrek qalaýymen kelgen. О́zi Atyraý óńiriniń týmasy. Ákesi 1943 jyly qan maıdanǵa attanyp, habarsyz ketti. Ol áke beınesin kóz aldyna elestete de almaıdy, tym jas bolatyn. Otba­­­sy­nyń barlyq aýyrtpalyǵyn moınyna alǵan aǵasy oǵan ákesindeı qam­qor boldy. Eseıe kele onyń dári­ger bolýǵa aqyl-keńes berýi de osy mamandyqty tańdaýyna áser etti. 1963 jyly Balash Túsipqalıev Almaty medısınalyq ınstı­týtynyń pedıatrııa fakýltetine oqýǵa tústi. Árıne, osylaı bolýy­nyń ózi kezdeısoq emes-ti. Bala kezinde aǵasynyń búldir­shin­deriniń bireýi áldeqalaı syrqattanyp qalsa, shyr aınalyp janynan shyqpaı kútetin. Múmkin bala júrekke sol kezde-aq sábılerdi emdep-saýyqtyrýǵa degen qushtarlyq sezimi qonaqtaǵan bolar. Instıtýtty bitirgen soń týǵan jerine oralyp, oblystyq aýrýhananyń balalar bólimshesine jumysqa ornalasty. Birinshi dárigerlik kezek­shi­liginde onyń qaraýyna mı isigimen aýyratyn bala tapsyrylǵanda kádimgideı júreksingeni de esinde. Bala janarynyń ushqyny kóz aldynda sónip bara jatyr edi, oǵan kómektesý de múmkin emes bolatyn. Jas dáriger osylaı alǵash ret ólimmen betpe-bet keldi. Ol kezde balalar dárigerleri jetkiliksiz edi. Sondyqtan balalar bólimshesinde jumys isteı júrip, Balash Túsipqalıev sanıtarlyq avıasııamen sol kezdegi Gýrev oblysynyń alys aýyldaryna ushyp baryp, balalardy talaı ret ajal tyrnaǵynan arashalap qaldy. Osy kezeńde ol dárigerlik mol tájirıbe jınady, ómirlik úlken joldan ótti. Oǵan kóp ýaqyt ótpeı-aq balalar bólimshesiniń meńgerýshiligi usynyldy. Keıipkerimiz 1974 jyly Aqtóbe qalasyndaǵy balalar aýrýhanasyna jumys isteýge shaqyrtyldy. Munda ol birinshi kúnnen bas­tap tájirıbelik qyzmetin ǵylym­men tyǵyz baılanystyrdy. Medı­sınalyq ınstıtýttyń ǵyly­mı keńesinde ony pedıatrııa kafedra­synyń assıstenti etip bekitti. Keıin Máskeýde medısına ǵylymdarynyń kandıdattyǵyn oıdaǵydaı qorǵap shyqty. Kafedra dosenti, fakýltet dekany, joǵary oqý orny janyndaǵy pedıatrııa emhanasynyń basshysy, oqý-tárbıe isi jónindegi prorektory boldy. Qazir Balash Túsipqalıev zeınetkerlik jas­ta bolǵanymen, Marat Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan medı­sı­nalyq ýnıversıtetiniń bala­lar aýrýlary kafedrasynda eń­bek jolyn jalǵastyrýda. Stý­dent­terge dáris oqıdy, ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizedi, kásibı jumysyn ǵylymmen baı­la­nystyrýǵa da ýaqyt tabady. Uldary Asylbek pen Aqylbek te medısınany tańdady. Bul olar­dyń óz qalaýy. Alaıda, Túsip­qalıevter otbasyndaǵy ata-ana ónegesi, olardyń óz maman­dyǵyna degen adaldyǵy áser etpedi desek aqıqattan alys keter edik. Balash aǵanyń qudaı qosqan jary Jamal apa da densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkeri, balalar baqshasynda medbıke bolyp eńbek etken. Sondyqtan bolar, úlken uly Asylbektiń de áke jolyn qýyp pedıatrııa fakýltetin támamdaǵany. Qazir medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, balalar hırýrgııasy kafedrasynyń dosenti, sonymen birge Marat Ospanov atyndaǵy Aqtóbe medısınalyq ýnıversıtetiniń tárbıe isi jónin­degi prorektory qyzmetin qosa atqarady. Kishi uly Aqylbek – emdeý fakýltetiniń túlegi. Qazir akýsherlik jáne gınekologııa kafedrasyna jetekshilik etedi. Onyń ­zaıyby Sáýle de dáriger, taǵam jáne jasóspirimder gıgıenasy kafedrasyn basqarady. – Meniń súıikti nemerem Perı­zat bıyl mektep bitirdi. Ol da dáriger bolýdy qalap otyr. Iаǵnı, Tú­sipqalıevterdiń dárigerlik otbasy taǵy bir aq jeleńdimen tolyǵady, – dep kúledi Balash aǵa.

Aqtóbe qalasy.

«Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynda Shalqar qalasynda turatyn Jandosovtar otbasy birinshi oryndy ıelendi.

Japyraǵyn jaıǵan báıterek

Úlken otbasynyń basshysy О́tegen Jandosov 1933 jyly kindigi kesilgen Shalqar qalasynda osy kúnge deıin esh jerge qonys aýdarmaı turyp jatyr. О́ńirdegi ózgeristerdiń barlyǵy kónekóz qarııanyń jadynda. Elde, álemde bolyp jatqan barlyq jańalyq ataýlyny qalt jibermeıdi, qulaǵy túrik, kóńil kózi ashyq. Mundaı elgezektik О́tegen aqsaqalǵa bala kezinen daryǵan qasıet. – Árkimge óziniń týǵan jeri ystyq. Kıeli jerdiń qadirin árbir sanaly azamat durys uǵynǵany jón. Qudaı qosqan qosaǵym Sábıla ekeýmiz el qatarly eńbek ettik, on eki balany qatarynan kem qylmaı ósirdik, ómirden óz jolyn tabýlaryna barlyq kúsh-jigerimizdi aıamadyq, — deıdi seksenniń seńgirine aıaq basqan О́tegen Ulmaǵanbetuly. Qazir aqsaqal on eki balasynyń bir-bir shańyraq bolyp, bári de el aýzynda júrgen azamat ekenine táýbe etedi. Oılanyp otyrsa ómir ótkelderi mańdaıyna qıyndyqty da, qyzyqty da qatar jazypty. Ákesi Ulmaǵanbet kezinde jazyqsyz jalamen sottalyp, anasy Márzııa О́tegendi jalǵyz baǵyp ósirdi. 16 jasynan qara jumysqa jegilgen О́tegen ana úmitin aqtady. 1949 jyldan bastap Shalqar úı qurylysy dıstansııasynda tapjylmaı 46 jyl 5 aı qyzmet etti. Adaldyqty alǵashqy orynǵa qoıatyn azamat tyndyrymdylyǵy, iskerligi, jaýapkershiliginiń arqasynda qurmet pen syıǵa bólendi. «Jol qatynasy mınıstrliginiń úzdik jumysshysy», «Qurmetti temirjolshy» ataǵy, «Qurmet Belgisi» ordeni ol kisige týǵan jerge tókken mańdaı teri úshin berilgen. Ol úshin «Shalqar qalasynyń Qurmetti azamaty» ataǵy eń joǵary marapat desek te qatelespeımiz. О́tegen Ulmaǵanbetulynyń 1990 jyly KOKP-nyń sońǵy seziniń delegaty bolyp saılanýynyń ózi zamandastary arasynda abyroı-bedeliniń zor bolǵanyn kórsetse kerek. Qazir 12 ul-qyzynan 33 nemere, 16 shóbere súıip otyr. Balalarynyń qatarynan kem bolmaı ósýi úshin olardyń tárbıesine zor kóńil bóldi. – Ájemizdiń de, anamyzdyń da tárbıesin kórdik. Alaqan jylýyn aıaǵan emes. Al ákemizdiń qataldaý bolǵany ras. Qazir oılap otyrsam, sol qataldyq bizdiń qanatymyzdy qataı­­typ­ty. Tálimi mol tárbıe­niń arqasynda 12 balaǵa da joǵary bilim áperdi, 12 otaý etip shyǵardy, – deıdi uly Shalǵynbaı Jandosov. Shalǵynbaı qazir Almaty qalasyn­daǵy respýblıkalyq Sanıtarlyq-epıdemıo­lo­gııalyq saraptama jáne monıtorıng ǵylymı-tájirı­belik ortalyǵyn basqarady. Budan bólek medısına ǵylymdarynyń kandıdaty ataǵy bar. Kenje ulynyń qolynda turatyn О́tegen aqsaqal men Sábıla áje nemereleriniń de jaqsy oqyp, el azamaty bolýyn ul-qyzda­ry­­nan talap etip otyrady. Al olardyń qýa­ny­shyn kórý – qarııalar úshin baǵa jetpes syılyq. – 2001 jyly mektepti úzdik bitirip, «Altyn medaldi» Memleket basshysy Nursultan Nazar­­baev­tyń óz qolynan aldym. Sonda atam «Bul – ata-anańa da berilgen baǵa, seniń el azamaty bola­ryńa degen senim. Endi tek jaqsy oqýǵa mindet­tisiń. Elbasydan uıat bolmasyn», dedi. Atam­nyń senimin aqtaýǵa tyrystym. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń zań fakýltetin qyzyl dıplommen bitirdim. Qazir óz mamandyǵym boıynsha eńbek etip jatyrmyn, – deıdi nemeresi Nurjan Shalǵynbaıuly. Nurjannyń inisi Erjan da mektepti «Altyn belgimen» aıaqtap, sosyn L.N.Gý­mılev atyndaǵy Eýra­zııa ulttyq ýnıver­sıtetin de qyzyl dıplommen bitirdi. Úlken áýlet basshysy О́tegen aqsaqaldyń ónegeli ómir joly, elge, qoǵamǵa istegen adal eń­begi qaı otbasyǵa da úlgi bolarlyq.

Shalqar qalasy.

«Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń

oblystyq irikteý kezeńinde ekinshi orynǵa ıe bolǵan Jaqybaevtar otbasy Shubarqudyq aýylynda turady.

Qolónerdi qasterlegen shańyraq

Bul otbasy músheleri ulttyq qolónerdi damytyp, oǵan qosa otbasy bıznesin de dóńgelentip otyr. Bıyl oblystyq ǵylymı-tájirıbelik ortalyqta qolóner sheberi Nurlan Jaqybaevtyń shyǵarmashylyq eńbek joly­nyń 20 jyl­­dyǵyna arnalǵan «Halyq qolóneri – asyl qazyna» atty kórme uıymdas­ty­ryldy. Kórmege sheberdiń jáne onyń shákirtteriniń teriden jasaǵan buıymdary men oqýshylardyń san túrli taqy­rypta qor­ǵaǵan ǵylymı-zertteý jumystary, jı­naq­talǵan baspa materıaldary qoıyldy. Búginde Temir aýdanyndaǵy №1 Shubarqudyq mektep-gımnazııasy dı­rektorynyń orynbasary qyzmetin atqaratyn Nurlan Sáýlebaıulynyń pedagogıkalyq eńbegi dástúrli qolónerdi damytý máseleleri jáne «Daryn» baǵdar­lamasyn iske asyrý baǵy­tynda júzege asyrylýda. Nurlan Jaqybaev táýelsiz­­­dik alǵan alǵashqy jyldarda qol­ónerdiń damý prosesinde túrli problemalar týyndaǵanyn aıtady. Bul problemany utymdy sheshe bilgen sheber 2006 jyly Shubarqudyqta «Altynbek» jaýapkershiligi shek­teýli seriktestigin qurady. Serik­testiktiń negizgi baǵyty – teri­den túrli ulttyq buıymdardy jasaý. О́ndiris sheberleri de – ózderi. «Uıada ne kórse, ushqanda sony iledi» demekshi, balalar sheber ákesi men ismer anasynan kórgenderin úırenip ósti. Máse­len, úıdiń tuńǵyshy Oryngúl segizin­shi synypta oqyp júrgende-aq, res­pýblıkalyq «Balbulaq» balalar jýrnalynyń tórt nómirine tórt túlik maldyń terisin ıleý týra­ly materıal jazdy. Ulttyq mádenıettiń janashyry bolǵysy keletin ol keıinirek mektep bitir­gende grantty jeńip alyp, Ál-Fa­­rabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­ver­sıtetin «Mádenıettaný» maman­dyǵy boıynsha támamdady. Osy­dan tórt jyl buryn jas izba­sar «Altynbek» JShS-niń tizginin ustady. Seriktestikke iri tapsyrystar murajaılardan túsedi. «Altynbek» JShS-niń óndiris sheberi Nurlan Sáýlebaıuly Temir aýdandyq mýzeıine teriden saba, saýyt, torsyq, beldik sekil­di dúnıeler jasap beripti. Serik­testik endi kelin túsirý saltyna baılanysty jıyntyq jasaýdy jolǵa qoıyp otyr. «Daryn» memlekettik baǵ­­dar­lamasyn iske asyrýda Nur­lan Jaqybaev 1999 jyly oqýshy­lar­dyń ǵylymı qoǵamyn quryp, sonyń negizinde mekte­p­ishilik «Bolashaq» ǵylymı mektebin basqarady. Maqsat – oqýshylardyń qoǵamdyq beıimde­lýin jáne fýnksııalyq saýatty­lyǵyn damytý. Búginde bul mektepte dáris alatyn oqýshylar aýdannyń áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýy men ólkeniń tabıǵatyn, mádenı-tarıhı eskertkishterin zertteýde qomaqty úles qosyp júr. Byltyr «Altyn qyran» kom­panııasy uıymdastyrǵan «Atameken-startap» bıznes-ıdeıalar baıqaýynda №1 Shubarqudyq mektep-gımnazııasy 500 myń teńge kólemindegi grantty utyp aldy. Joba balalardy eńbekke baýlý arqyly, mekteptiń tájirıbe alańyna baý-baqsha ónimderin ósirý ári oǵan ǵylymı-tájirıbelik jumystar júrgizýdi kózdeıdi. Bul iske jetekshilik jasaıtyn da Nurlan Jaqybaev.

Shubarqudyq kenti.

Osy baıqaýda úshinshi oryndy Mártók kentindegi Sergeı Polegonkonyń otbasy ıelendi.

Ustazdyq degen bir álem

Jerlesteri olardy «Muǵa­­limder áýleti» dep oryndy maq­tan tutady. 1952 jyly Aqtó­be qa­lasynda dúnıege kelgen Ser­geı­­diń ákesi Nıkolaı Danı­lovıch – Uly Otan soǵysynyń ardageri. Soǵystan keıin dene-shynyq­tyrý pániniń muǵalimi bolyp jumys istegen. Ol Qazaq­stan Respýblıkasynyń úzdik aǵartý­shysy. Al anasy Feodosııa Polego­nko uzaq jyldar boıy aýdan­dyq ortalyq aýrýhanada medbıke bolyp eńbek etti. Otbasyn­daǵy jalǵyz bala máde­nıeti mol ata-ananyń ónegesin alyp, Belorýssııanyń Vıtebsk qalasyn­daǵy deneshynyqtyrý ınstıtý­tyn bitirdi. Keıin Aqtóbe pedagogıka­lyq ınstıtýtyn támam­daǵan. Fýtbol, motosıkl spor­ty­nan sport sheberligine kan­dıdat­ ataǵy bar. Týǵan jeri­ne oral­ǵan ol 1976 jyldan bas­­­tap 40 jylǵa jýyq ýaqyt mek­­tep­te deneshynyqtyrýdan sa­baq berdi, jeti jyldaı sport mektebi dırektorynyń orynbasary da boldy. Keıin mektepke qaıta oraldy. Ol oblystyq, aýdan­dyq bilim basqarmalarynyń maq­taý qaǵazdaryna ıe bolyp, «Qazaqstannyń bilim berý isiniń úzdigi» atandy. О́mirlik jary Lıdııa Pole­gonko da ustaz. Ol aýdan balalaryna skrıpkada oınaýdy úıretedi. Erli-zaıypty Polegonkolardyń eki uly da áke jolyn qýyp, búginde ustazdyq qyzmette júr. Úlken uly Pavel Qazan orta mektebinde geografııa, bıologııa jáne tarıh pán­derinen sabaq beredi, 6 jyl mektep dırektory qyzmetin de atqar­ǵan. Sonymen qatar, Pavel mýzy­kalyq mektepti fortepıano aspa­byna oqyp, úzdik bitirgen. Al ki­shisi An­ton №1 Mártók orta mekte­binde deneshynyqtyrýdan sabaq beredi. Úlken kelini Iýlııa – bastaýysh synyptardyń muǵalimi bolsa, kishi kelini Lıýbov ta hımık-bıolog. Polegonkolar otbasy Kı­rıll, Andreı, Vıktorııa, Ange­lına atty 4 nemere súıip otyr.

Mártók kenti.

Maqalalar toptamasyn ázirlegen «Egemen Qazaqstan» gazetiniń

Aqtóbe oblysyndaǵy menshikti tilshisi Satybaldy SÁÝIRBAI.