Elimizde túzeý mekemeleriniń áleýeti tıimdi paıdalanylatyn bolsa, ónerkásipti órkendetýge de úles qosylar edi. Aıtalyq, bas bostandyǵynan aıyrylǵan azamattardyń eńbek kúshi shetelderde keńinen paıdalanylady. Máselen, Italııanyń túzeý mekemelerinde «Túrmede jasalǵan» atty taýar belgisimen shyǵarylatyn jastarǵa arnalǵan sándi kıimder úlken suranysqa ıe. Berlın túrmeleri dızaınerlik úlgimen kóılek-shalbar, aıaq kıim, beldik, kostıýmder tigedi. Ondaǵy sottalýshy-jumyskerlerdiń aılyq eńbekaqysy 300-ge jýyq evrony quraıdy. О́nimderi ǵalamtor saıttary arqyly satylady. Nemis túrmelerinde jumys isteıtin kompanııanyń óz áriptesteri men dılerleri bar. Sol sııaqty AQSh-taǵy túrme ındýstrııasy áskerı kıimder men jabdyqtardyń – 100, montajdaý quraldarynyń – 98, turmystyq tehnıkanyń – 36 jáne keńse jıhazdarynyń 21 paıyzyn óndiredi. Ondaǵy jyldyq taýar aınalymy 70 mıllıard dollarǵa teń.

Osy oraıda shyǵysqazaqstandyqtar da sheteldik tájirıbelerge súıene otyryp, túzeý mekemelerinde ónerkásipti damytýdy kózdep otyr. Bul – sottalýshylarǵa jumys berip qana qoımaı, olardyń belgilengen jaza merzimin ótep bolǵanynsha eńbek tájirıbesin jınaqtaýyna, sondaı-aq, óńirdiń ekonomıkalyq damýyna aıtarlyqtaı tabys ákelýine múmkindik bermek. Osy másele oblystyq qylmystyq-atqarý júıesi departamentinde ótken otyrysta qaraldy. Oǵan óńir basshysy B.Saparbaev, oblystyq prokýratýra men basqarmalardyń basshylary qatysty.
Túrmede otyrǵanymen aǵash pen temirden túıin túıetin ismerler jazasyn óteýshiler arasynda jeterlik. Muny oblys ortalyǵyndaǵy 156/2 qatań rejimdegi túzeý mekemesinde jazasyn óteýshilerdiń qolynan shyqqan túrli buıymdardan ańdaýǵa bolady. Jaza basqan jandardyń qolynan shyqqan

mýzykalyq aspaptar, shahmat pen doıby taqtalary, aǵash sákiler, kórneki shyraǵdandar, aýlaǵa arnalǵan aǵash kúrke, qosalqy avtobólshekter men ózge de turmystyq buıymdar zaýyttan shyqqandaı kóz jaýyn alady.
– Oblystaǵy túzeý mekemelerinde júzege asyrylmaǵan eńbek áleýeti men óndiristik múmkindikter kóp. Onda dánekerleý, elektr jáne tigin sehtary, daıyn ónimder qoımasy men basqa da bos turǵan oryndardy paıdalanýǵa bolady, – dedi oblystyq prokýratýra qyzmetkeri Oleg Morozov. Onyń aıtýynsha, un, jıhaz, kıiz basý, metall óńdeý, jaıaý júrginshi jolyna tas tósenishter daıarlaý, blok ónimderin jasaý sehtary tolyǵymen jaraqtandyrylǵanymen tapsyrystyń joqtyǵyna baılanysty toqtap tur. Bul rettegi jumysty úılestirý baǵytynda qurylǵan «Eńbek-О́skemen» RMK mekemesiniń qyzmeti tym salǵyrt.
Eńbekke qabiletti jazasyn óteýshiler ishinde 2303 dıplomdy mamandar bar. Olardyń arasynda temir jonýshy, tas qalaýshy, frezer syndy óndiriske qajetti mamandyq ıeleri jetkilikti. Eger olarǵa jumys tabylatyn bolsa, turaqty eńbekaqy alyp, qaryzdaryn óteýge, aǵaıyndaryna áleýmettik kómek kórsetýge, salyq tóleýge múmkindik týar edi. Bul sonymen birge, jazasyn ótep, bostandyqqa shyqqan soń qoǵamdyq ómirge beıimdelýine alǵyshart bola alady.
Aıta ketken abzal, «Qazsınk», «Qazaqmys», «Tıtan-magnıı kombınaty» syndy iri kásiporyndar jyl saıyn 30 myń dana jumys kıimin satyp alý maqsatynda mıllıardtaǵan teńge jumsaıdy eken. Eger osy ónimdi óndirýdi túzeý mekemelerine júkteıtin bolsa, jazasyn óteýshilerdi jumyspen qamtý máselesin de sheshýge bolar edi.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.