Aıshyqty iz

1997 jylǵy jeltoqsannyń sońy. Táýelsizdik alǵanyna alty-aq jyl tolyp, áli de buǵanasy bekip, qabyrǵasy qata qoımaǵan jas baladaı memleketimizdiń eńsesi tiktelip kete almaı, qaptaǵan qıyndyq qursaýynan shyǵýǵa jan dármen bulqynyp jatqan shaǵy. Mamyr aıynda Elbasy Jarlyǵymen Soltústik Qazaqstan oblysynyń quramyna qosylǵan burynǵy Kókshetaý oblysynyń aýmaǵy keshkilik kózge túrtse kórgisiz qarańǵylyq qushaǵynda qalyp, Petropavl qalasy men osy jaqtaǵy ózge eldi mekenderde de elektr jaryǵy jalp-julp óship, jurttyń unjyrǵasy túsip, berekesi qashqan kez. Buǵan qosa, muǵalimder men dárigerlerdiń mardymsyz eńbekaqylarynyń ózi de aılar boıy keshiktirilip, Qyzyljar óńirindegi áleýmettik jaǵdaı shıelenisip turǵan. Oblysty bes jyldan asa basqaryp, ótpeli kezeńde eldiń shetindegi, jeldiń ótindegi ólkedegi qoǵamdyq turaqtylyqty saqtap, kúıregen keńes ımperııasynyń oty sónip, shoǵy byqsyǵan ornynda álsin-álsin lap etken etnosaralyq kıkiljińder jalynyn óshirýge eleýli eńbek sińirgenimen, ekonomıka­lyq daǵdarys zardaptaryn joıýda maqtanarlyqtaı is tyndyra almaı, joǵarǵy jaqtyń da, jurtshy­lyqtyń da synyna ushyrap júrgen oblystyń birinshi basshysynyń bedeli túsińkirep, el arasynda kúńkil-súńkil áńgime kóbeıe bastaǵan... Aqyry sondaı qaýesetter shynǵa aınalyp, «Petropavlǵa jaqyn arada Elbasy keledi eken...» degen sóz shyqqanda jaryq pen jylýdan ábden tarshylyq kórip, qajyńqyrap otyrǵan qyzyljarlyqtardyń kókeıinde «Prezıdentimiz bizdiń oblysty tirelgen tuıyqtan alyp shyǵatyn jańa ákim taǵaıyndaýǵa tıisti» degen úmit paıda bolǵany shúbásiz... Shynynda da qalyń qar jaýyp, borasyndatyp turǵan 20 jeltoqsan, senbi kúni Petropavlǵa Elbasynyń ózi kelip, oblys aktıvin ótkizip, óńirdiń jańa basshysy etip osyǵan deıin iri óńir – Pavlodar oblysyn basqaryp, iskerligimen elge tanylǵan Danıal Ahmetovti taǵaıyndaıtynyn jarııa etti. «Soltústik Qazaqstan oblysynyń qazirgi jaǵdaıy kúrdeli. Respýblıka boıynsha bıyl ónerkásip barlyq oblystarda ilgeri basqanda munda ótken jylmen salystyrǵanda otyz paıyzǵa quldyrap ketti. Basqa salalarda da osyndaı tómendeý oryn alyp otyr. Qorǵanys zaýyttary toqtap qaldy. Aýyl sharýashylyǵynda da jaǵdaı máz emes. Burynǵy eki oblys qosylǵan soń aýmaq úlkeıip, jaǵdaı qıyndaı túsip otyr. Ásirese, Kókshetaý qalasy qıyn jaǵdaıda qalyp otyr. Danıal Kenjetaıuly – Pavlodar oblysynyń ákimi bolyp bes jyl istegen tájirıbeli basshy. Ol 1954 jyly týǵan, mamandyǵy – ınjener-qurylysshy. Ekibastuzda qyzmet istep, shyńdalǵan. Soltústik Qazaqstan obly­synyń ónerkásibin, energetıka salasyn kóteretinine senemin», degen edi Nursultan Nazarbaev óńirdiń jańa basshysyn tanystyrý ústinde. Al Danıal Ahmetov Prezıdentke rızashylyǵyn bildirip, ózine kórsetilgen bıik senimdi aqtaýǵa bar kúsh-jigerin salatyndyǵyn málimdegen. Danıal Ahmetov bizdiń oblys tizginin óz qolyna alysymen óńirdi jaryqpen jáne jylýmen qamtamasyz etý problemasyn sheshýge bilegin sybana, shuǵyl kiristi. Petropavl jylý-elektr ortalyǵynyń sol kezdegi ınvestorlaryn «kilemge shaqyryp», qatań talap qoıdy: «Sizdermen sóz qysqa: istegilerińiz kelse, isteńizder. Istegilerińiz kelmese, basqa ınvestor tabamyz». Biraq, jaǵdaı ońaılyqpen túzele qoımady. Oblystyń jańa ákimi óz orynbasarlarymen birge kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aıy­rylyp, jylý-elektr ortalyǵynyń jumysyn jolǵa qoıý máselelerimen tikeleı aınalysty. 1997 jyldyń basynda jylý júıesi qatyp qalyp, kúlli elge kúlki bolǵan Kókshetaý qalasyna da jıi issaparǵa shyǵyp, ondaǵy áleýmettik nysandar men turǵyn úılerdi jylýmen, jaryqpen, gazben qamtamasyz etý jaıyn óz baqylaýyna aldy. Men sol, 1997 jyldyń aıaǵynda oblystyq teleradıokompanııa dırek­torynyń mindetin atqarýshy bolyp taǵaıyndalǵanymmen, oblys ákiminiń qabyldaýyn bir jarym aıdan asa kútýime týra keldi. Sodan keıin de Danıal Kenjetaıuly qabyldap sóılespesten, meni kompanııa dırektory etip taǵaıyn­daý týraly usynymǵa qolyn qoıa salyp, qaramaǵyndaǵylar arqyly berip jiberipti. Kómekshisinen: «Oblys ákimi respýblıkalyq vedomstvolardyń aýmaqtyq bólimsheleriniń basshylaryn taǵaıyndaýǵa usynym bermes buryn olardy qabyldap, áńgimelesý tártibin bul joly nege qadaǵalamady?» dep suraǵanymda: «Ol kisiniń jylý-elektr ortalyǵynyń problemasymen basy qatyp jatyr. Sizdi qabyldaýǵa bir mınýt ýaqyty joq...» degen, sener-senbesimdi bilmes jaýap estidim. Bul 1998 jylǵy aqpannyń ekinshi jartysy edi. Keıin, 2003 jyly bir top qyzyljarlyqtarmen birge jolym túsip, taǵy da Pavlodar oblysynyń ákimi qyzmetinde júrgen Danıal Kenjetaıulymen onyń kabıne­tinde kezdeskenimizde ol Soltústik Qazaq­stan oblysyndaǵy sol bir qıyn kúnderdi esine alyp: – 1998 jylǵy aqpannyń 20-syna qaraı Petropavl jylý-elektr ortalyǵynda apattyq jaǵdaı qalyptasqan edi. Oblys ortalyǵy múldem jylý men jaryqsyz qalýdyń sál-aq aldynda turdy. Áıteýir, men tuıyqtan shyǵar joldardy izdestirip, aqyry Pavlodardyń energetıka salasyndaǵy burynǵy seriktesterimniń aldyndaǵy bedelimdi paıdalaný arqyly ǵana basqa jaqtan qyrýar elektr qýatyn qaryzǵa alyp, Petropavldy qys ishinde qatyp qalýdan áreń aman saqtaı aldym. Biraq, buǵan qanshama kúsh-jiger men júıke ketti deseńizshi?! Osy jaıt týraly buǵan deıin jurtqa jarııalap aıtqan da emespin. Sizderdi kórgende bári de qaıta esime túsken soń aıtyp otyrmyn, – dedi aǵynan jarylyp. Danıal Kenjetaıulynyń ózimdi bastapqyda jeke qabyldaı qoımaǵan sebebine sonda ǵana kózim jetti... Petropavl jylý-elektr ortalyǵynyń sol kezdegi ınvestorsymaǵynyń asa mańyzdy kásiporyndy turalata jazdaǵa­nyn kózimen kórip, óziniń janqııarlyq áreketimen ǵana qalany Kókshetaý sekildi qatyp qalýdan qutqaryp alǵan Danıal Ahmetov kóp uzamaı onymen qosh aıtys­ty. О́zi shaqyrǵan jańa ınvestordyń qaraýyna berilgen Petropavl jylý-elektr ortalyǵynyń jumysy tez arada túzelip, oblys orta­lyǵynyń turǵyndaryn jaryqqa da, jylýǵa da qaryq qylyp tastady. Oblys­tyń ońtústik óńiri sanalatyn Kókshetaý jaǵyndaǵy eldi mekenderge de elektr jaryǵy berilip, olardyń turǵyndary da kózderi ashylǵandaı kúı keshti. Danıal Ahmetov Petropavl jylý-elektr ortalyǵymen qatar, burynǵy qorǵanys ónerkásibiniń tapsyrysy sap tyıylǵan soń óndiristeri quldyrap, qurdymǵa ketip bara jatqan jergilikti zaýyttardy beıbit ónimder shyǵarýǵa qaıta beıimdeý isin de tııanaqty qolǵa alyp, birtalaı kásiporyndarǵa qaıtadan jan bitirdi. Bárinen de Petropavl aýyr mashına jasaý zaýytynyń joly bolyp, munaıly óńirlerdiń tapsyrystary boıynsha baǵasy qymbat burǵylaý qondyrǵylaryn shyǵarýǵa kiristi. Osyndaı yqpaldy sharalardy tabandylyqpen iske asyrý nátıjesinde bıýdjettik mekemelerge júzdegen mıllıon teńge bereshegi bar jergilikti qazynaǵa qomaqty qarajat quıylyp, muǵalimder men dárigerlerdiń aldyndaǵy birneshe aı boıy qordalanyp qalǵan eńbekaqy qaryzy da birtindep ótele bastady. Danıal Kenjetaıuly bizdiń jadymyzda Elbasynyń kemel saıasatyn jan-júregimen qabyl alyp, eshteńeden aıanbaı qoldaǵan memleketshil tulǵa, jańashyl basshy, ana tilimizdiń janashyry retinde qaldy. Qyzyljar óńirinde eki-aq jyldaı qyzmet etken azamattyń óshpesteı aıshyqty izderi saırap jatyr: Petropavldyń ortalyq Lenın kóshesin «Qazaq tili» qoǵamynyń jergilikti belsendileri «Dostyq kóshesi» qylyp, al «Lad» slavıan qoǵamdyq birlestigi «Voznesenskıı dańǵyly» qylyp ózgerteıik degen usynystar aıtyp júrgenin bilgen soń eki jaqtyń da basshy-qosshylaryn jınap alyp: «Meni tyńdasańyzdar, Lenın kóshesine elimizdiń Ata Zańyn syılap, «Konstıtýsııa kóshesi» degen jańa ataý bereıik!» dep, bir-aq kesti. О́zderiniń jaryǵy jalp-julp sóngen qalasyna Kúnniń nuryn syılaǵandaı eńbek sińirip, qarańǵyda «soqyrteke» oınaǵandaı tirlik keshýlerin toqtatqan, jylýǵa jarymaǵan páterde tósekke kıimsheń jatýlaryn doǵartqan óńirdiń birinshi basshysynyń aıtqan ataly sózine qazaq jaǵy da, orys jaǵy da lám-mım demeı, únsiz kelisken. Al sol Lenın kóshesiniń qaq ortasyndaǵy úlken alańda ornatylǵan «kún kósemniń» zor eskertkishin eshkimnen ruqsat suramaı-aq, bir túnde qalalyq Mádenıet jáne demalys saıabaǵynyń shetinen bir-aq shyǵarǵan da Danıal Ahmetov edi. Konstıtýsııa kóshesiniń bas jaǵyna Qarasaı men Aǵyntaı batyrlar eskertkishin ornatyp, óne boıyn túgel jańartyp, aq órnektas tóseý isin bastap ketken de sol ákimimiz. Petropavldaǵy ál-Farabı atyndaǵy qazaq mektebin, №17 orta mektep negizinde Ulttyq jańǵyrý mektebin, respýblıkamyzdaǵy biregeı bilim shańyraǵy – Shámil Shaqshaqbaev atyndaǵy tirek-qozǵalys apparaty zaqymdanǵan múgedek balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatty óz qolymen ashqan da Danıal Kenjetaıuly. Basqa kóptegen óńirlerde qarjy jetispeýshiliginen oblystyq radıonyń úni birjola óship jatqanda bizdikine jergilikti bıýdjetten qomaqty tapsyrys bergizip, saqtap qalǵan da sol basshymyz. Danıal Ahmetov óz ýaqytyn da, jurttyń ýaqytyn da baǵalaı biletin isker basshy boldy. Oblystyq ákimdiktegi ártúrli jıyndarda qaralatyn máselelerdi ózine deıingi basshylarsha birneshe saǵat boıy talqylap, saǵyzsha sozbaı-aq, aınalasy jarty saǵat-bir saǵattyń ishinde támamdaıtyn. Jaýapty basshylardyń «Bárin qatyryp jatyrmyz» degen turǵydaǵy syrǵytpa sózderin sýqany súımeı, birden toqtatyp tastap, toqeterin suraıtyn. О́zine de, ózgelerge de qoıatyn talaby kúshti, al tapsyrylǵan jumysty aqsatqan kinálilerge jazasy qatal da ádil bolatyn. Sondyqtan aldynan jumys úrkip turatyn. Oblystyq teledıdardyń tikeleı efırdegi habarlaryna júıeli túrde qatysyp, Elbasynyń júrgizip otyrǵan saıasatyn egjeı-tegjeıli túsindirip, ózine qoıylatyn neshetúrli ótkir de qıyn saýaldardan esh jaltarmaı, eki tilde birdeı naqtyly jaýabyn beretin. 1999 jyly kúzde oblysymyzdyń tuńǵysh qazaq basshysy Danıal Ahmetov Premer-Mınıstrdiń orynbasarlyǵyna joǵarylatyldy. Soǵan oraı oblystyq ákimdiktiń úlken zalyna jınalǵan jurtshylyq Danıal Kenjetaıulyna zor qoshemet bildirip, oryndarynan túregelip, uzaq ýaqyt boıy qol soǵyp, taramaı turyp aldy. Sol bir umytylmas sátte zaldaǵy talaı kisiniń kóz jastaryna erik bergenderin de ańǵardym. Al Danıal Kenjetaıulynyń ádette jan-jaǵyna ushqyn shashyp turatyn ótkir janaryna da jas úıirilip, erekshe bir qımastyq sezimin bastan keshe, tolqyp turǵandaı kórindi. Káribaı MUSYRMAN, jýrnalıst. PETROPAVL.