Iá, qarǵyn sýdan qaýip joq emes. Sondyqtan da oblysta 1 aqpannan bastap sý tasqynynyń aldyn alý maqsatyndaǵy jumystar kúsheıtildi. Tyńǵylyqty daıyndyq rejimi engizildi. Aldyn alý jumystarynyń biri – eldi meken ishindegi qardy shyǵarý. Esep-qısapqa kóz júgirtsek, oblysta jergilikti atqarýshy organdar 201 myń tekshe metrden asa qar shyǵarypty. Sý tasqyny qaýpi tóne qalsa, jedel aldyn alý úshin jeke quramnyń 1 719 adamy, 224 motopompasy, qutqarýshylar men jergilikti atqarýshy organdardyń 83 júzý quraly jáne 750-den asa tehnıkasy toptastyrylǵan. Qajet bolǵan jaǵdaıda TJM 68303 áskerı bóliminiń azamattyq qorǵanys polki qosymsha tartylýy múmkin.
29 300 qap, 1 891 tonna ınertti materıal men 237 tonna janarmaı ázirlendi. Alda-jalda sý tasqyny bola qalǵan jaǵdaıda turǵyndardy evakýasııalaý úshin qalalar men aýdandardyń ákimderi jalpy syıymdylyǵy 6 500 adamnan asatyn 68 ýaqytsha ornalastyrý pýnktin daıyndady. Degenmen jergilikti jerlerde tilsiz jaýdyń aldyn alý jumystary myqtap qolǵa alynǵan.
– Shyǵys Qazaqstanda sý tasqyny qaýpi bar 71 eldi meken bar. 15 eldi mekende qaýip tolyǵymen joıylyp, 46 eldi mekende sý basý qaýpi azaıtyldy, – deıdi TJD aldyn alý basqarmasynyń bastyǵy Erlan Baltabaev.
Kún kúrt jylysa, ózen-kólder de arnasynan asyp, tasýy múmkin. Toǵandardy da baqylaýda ustaý qajet. «Shyǵys sý qoımalary» KMK basshysy Sergeı Valıevtiń aıtýynsha, mekeme teńgeriminde 34 gıdrotehnıkalyq qurylys bar eken. Jyl saıyn sý basýdyń aldyn alý úshin tıisti is-sharalar ótkiziledi. Máselen, 2023 jylǵy kóktemgi qarǵyn sýdan kedergisiz ótý úshin toǵandar men sý qoımalarynyń bógetterine jaqyn ornalasqan eldi mekenderdegi halyqty habardar etý syzbalary jańartyldy. Injener-gıdrotehnıkter toǵandardyń, sý qoımalardyń bógetterin toltyrý jumystaryna tekserý júrgizdi. Erekshe nazar aýdarýdy talap etetin gıdrotehnıkalyq qurylystardyń kirme joldary tazartyldy. Qazirgi ýaqytta qutqarýshylar halyqqa sý tasyǵan jaǵdaıda ne isteý kerektigin aıtyp, erejelerdi eske salyp júr. Árıne, qaýip bar aýyldar aldyn ala anyqtalady. Qarǵyn sý qaýpin baqylap otyrý úshin TJD daǵdarys ortalyǵynda monıtorıng jasaý jóninde shtab ashyldy. Ásirese qar qalyń túsken aýdandarǵa erekshe kóńil bólinedi.
«Qazgıdromet» ShQ fılıaly basshysy Lázzat Bolatqannyń aıtýynsha, qar qalyńdyǵy – 14 pen 95 sm aralyǵynda. Taýly jerge túsken qar normadan 1,4 ese asyp ketken. Al gıdrologııalyq jaǵdaı turaqty. Sý deńgeıi shekti belgilerden tómen. О́zenderdegi muzdyń qalyńdyǵy – 12-75 sm. Tońnyń qatýyn esepke ala otyryp, kún kúrt jylynsa, sý basý qaýpi joq emes ekenin de jasyrýǵa bolmaıdy. Bul – aýa raıyn boljaý mamandarynyń pikiri.
Ásirese Altaı, Glýbokoe, Ulan, Shemonaıha, Tarbaǵataı, Katonqaraǵaı jáne Zaısan aýdandaryndaǵy ahýal alańdatady. TJD qyzmetkerleri aıtqandaı, ár turǵyn óz mańaıyndaǵy aryqtyń arnasyn ashyp qoıǵan abzal. Múmkindikterine qaraı, tóńiregindegi qardy dalaly jerge shyǵaryp tastaý kerek.
– Úılerdi aralaý barysynda halyqqa sý tasqynynan qorǵanýdyń joldarymen qatar, órt qaýipsizdigi erejeleri de túsindirildi. Osy oraıda aımaqtaǵy órtterdiń jáne kómirtegi totyǵymen ýlanýdyń basty sebebi peshti jylytý kezinde qarapaıym qaýipsizdik talaptarynyń saqtalmaýy bolyp tur. Ahýaldy ońaltý maqsatynda oblystyq TJD mamandary 160 myńnan asa úıdi aralap shyqty. Nátıjesinde 42 820 órt qaýipsizdigi talaptaryn buzý faktisi anyqtaldy. Al qar sýynan keler qaýiptiń betin qaıtarý úshin qap pen ınertti materıaldar qoryn ázirlep qoıǵan durys. Barlyq qundy zatty jertólelerden jáne sý basýy múmkin jerlerden alyp tastaǵan jón. Tótenshe jaǵdaı kezinde dereý 101 jáne 112 nómirlerine qońyraý shalý qajet, – dep jazady TJD baspasóz qyzmeti.
Oblysymyzdyń taýly aımaqtarynda tasqynǵa tosqyn bolarlyq is-qımyldarmen qatar, qar kóshkininiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan jumystar da qarqyndy júrgizilip jatyr. Máselen, qys maýsymy bastalǵaly beri bókterlerden 244 myń tekshe metr qar túsirilipti. Atalǵan baǵyttaǵy jumystar budan bylaı da jalǵasa bermek. Aıtqandaı, sý basý qaýpi bar aýdandarmen de baılanysqa shyqtyq. 2018 jylǵy kóktemgi sý basýdan sabaq alsa kerek, daıyndyq tyńǵylyqty sııaqty.
Máselen, Glýbokoe aýdanynda 9 eldi mekenge qarǵyn sýdyń qaýpi tónip tur. Aldyn alý úshin 4 shaqyrymdyq úsh kanaldyń, 14 aryqtyń arnalary ashyldy. Jolasty sý ótý qubyrlarynyń kózderi ashyldy. Sý basqan jaǵdaıda jeke quramnyń 170 adamy saqadaı saı. Sondaı-aq ınertti materıal, sý sorǵy quraldary sekildi tehnıkalar da túgendeldi. Dál osyndaı jumystar Altaı aýdanynda da júzege asyrylyp jatyr. Mundaǵy 9 eldi mekende 16 evakýasııalaý pýnkti daıyndaldy. Uzyn sany 671 adamǵa arnalǵan eken. Ashana, ana men bala bólmesine deıin qarastyrylǵan. Shemonaıha, Ulan, Tarbaǵataı, Katonqaraǵaı aýdandarynda da tasqynǵa tosqyn qoıý jumystary quzyrly organdardyń jiti baqylaýynda.
Álbette, shyǵysqazaqstandyqtar kóktemniń áýre-sarsańǵa salmaı kelýin tilep otyr. Osydan bes jyl burynǵy qar sýynan kelgen shyǵyn áli esinde.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
