Ǵulama Máshhúr Júsip atyndaǵy aýyl turǵyndary balalarynyń sabaqtan bos ýaqytynda paıdaly ári keleshegi zor ǵylym túrimen shuǵyldanatynyna dán rıza. Munda biraz jyldan beri robottehnıka sabaqtary tek ınformatıka páni aıasynda ǵana oqytylyp qoımaıdy, apta saıynǵy úıirme túrinde de jalǵasyp keledi. Túrli mehanıkalyq tetikter men jańa tehnologııalardy jasandy ıntellektimen baılanystyratyn qoldanbaly ónerge boı urǵan jas urpaqtyń qazirde qol jetkizgen jetistikteri de az emes. Aýyldyq mektep ishinen qurylǵan komandalar respýblıkalyq, oblystyq robottehnıka týrnırlerinde top jaryp júr. Bul jetistik balalardy ǵylymı-tehnıkalyq progreske jeteleıtin ushqynǵa aınalyp, oqý ornyndaǵy joǵary synyp oqýshylary jańa baǵdarlamalaý tilin shemishkeshe shaǵady.
Aýyl úlkenderiniń aıtýynsha, jasóspirimderdiń avtomattandyrylǵan tehnıkalyq júıelerge degen qyzyǵýshylyǵyna sebepshi bolǵan mektep ustazy Asqar Aıýpov eken. Ol bilim mekemesinde fızıka jáne ınformatıka pánderinen sabaq beredi. Tálimgerdiń elektrondy-sıfrlyq júıege degen entýzıazmy barlyq shákirtin baýrap alǵan tárizdi. Pedagogıkadaǵy 8 jyly ishinde jańa aqparattyq tehnologııalar salasynda bar bilgenin aldyna kelgen oqýshylardyń sanasyna erinbeı-jalyqpaı quıýda. Ustaz keleshektiń Ilon Masky men Bıll Geıtsterin oqytyp jatqanyna senimdi. Balalardyń kózindegi ot pen pánge degen qushtarlyq osyny ańǵartsa kerek.
– Qazir barlyq álem sıfrly órkenıetke qadam basyp jatyr. Qolymyzda ustaǵan uıaly telefon, túrli mobıldi qosymshalar, jerseriktik teletaratylym, ǵalamtor, elektrondy kitaptar – osy saladaǵy ınnovasııalardyń jemisi. Ǵalymdardyń aıtýynsha, adamzattyń endigi bolashaǵy qultemirlermen baılanysty eken. Bizdiń elimiz de bul úderisten qalmaıtyny anyq. Otandyq bilim júıesine robottehnıka negizderi engizildi. Biz oqýshylarǵa robot qurastyrýdyń, ony baǵdarlamalaý men basqarýdyń negizderin úıretemiz, – deıdi ustaz.
Muǵalimniń aıtýynsha, robottehnıka fızıka men ınformatıka pánderin biriktiredi. Kádimgi oıynshyqqa jan bitirip, ony qolmen basqarýǵa úıretý kez kelgen bala úshin asa qyzyqty ekeni daýsyz. Fızıka mehatronıkalyq jaǵynan kómektesse, ınformatıka baǵdarlama jazý, basqarý, robotty qımylǵa keltirý, til bitirýge sebep bolady. Oǵan qosa ár qurastyrylatyn robottyń óz talaptary men júıesi bolatyn kórinedi.
– Mysaly, túrli jarysta keńinen taraǵan «Sýmo» atalatyn robottar bar. Kólemi kóbine 25h25 nemese 10h10 sm, salmaǵy 500 gramnan 1 kılogramǵa deıin tartady. Jarys barysynda olar belgilengen sheńber ishine qoıylyp, birin-biri ıterip syzyqtan shyǵaryp tastaýǵa árekettenedi. Ony qurastyrý barysynda balalar ortadaǵy serpilý kúshin, qultemirdiń salmaǵyn jaqsy meńgerýi kerek. Túrli qabyldaǵysh chıpter men tetikter ózara úılesimde áreket etýi úshin baǵdarlamada min bolmaýǵa tıis. Oqýshylardy osyǵan úıretemin. Jalpy, robottehnıka sabaqtary birqatar qıyn tehnıkalyq pánderdi oqýshylarǵa úıretýde de keremet qural. Munda oqýshylardyń tek logıkalyq oılaý qabileti jetilip qana qoımaı, sonymen qatar matematıkalyq, algorıtmdik jalpy qabiletteri men elektrondy syzbalardy túsiný, óz oıyn naqty jáne durys jetkizý, problemalardy túrli jolmen sheshý, toppen jumys jasaý sekildi basqa da zertteýshilik biliktilikterin de damytady. Nátıjesinde oqýshylar óz jobalaryn júzege asyra alady, – deıdi jańashyl ustaz.
Máshhúr Júsip mektebiniń balalary Asqar Hamzaulynyń jetekshiligimen 2019 jyldan beri túrli týrnırge qatysyp, óz tájirıbelerin shyńdaýda. Alǵashqy jyldan-aq olardyń qabiletteri baıqalyp, úlken jarystarda júldeli oryndarǵa talasqa túse bastaǵan. Ásirese Qaraǵandy qalasynda ótken respýblıkalyq, oblystyq ashyq jarystardy nátıjeli aıaqtaǵan. Keıingi 5 jylda oblys kóleminde uıymdastyrylǵan «WRO-2018», «KazRoboSport-2019», «Zerde», «Pavlodar Robotics Challenge», «Meniń robottehnıkam», «Robopolis-2022» saıystary men chempıonattarynda 15 shákirti júldeli oryndardy ıelenipti. Al respýblıkalyq «KazRobotics 2019» týrnırinde oqýshylary Marat Raıymbek pen Erhan Mahmutov 3-orynǵa, «Zerde» zertteý jumystarynda Marat Jánibek bas júldege ilikse, Isabek Nuraly men Tleýǵabyl Aızere I dárejeli dıplommen marapattalǵan. Budan basqa el boıynsha ótken «RoboLand 2021» saıysynda Nazmuhan Ernar III dárejeli dıplomǵa, Qazbek Qaztaı arnaıy atalymǵa ıe bolypty. «RoboLand» halyqaralyq saıysynda 2019 jyldan beri oqýshylar Nazmuhan Janbolat, Myńtaı Nurtilek, Isabek Nuraly, Baıan Islam, Nazmuhan Ernar birinshi jáne ekinshi oryndardy ıelenip kelgen. Shákirtterdiń budan da ózge jetistikteri jeterlik.
A.Aıýpovtyń ózi byltyr «Úzdik pedagog-2022» respýblıkalyq baıqaýynda jeńimpaz atanyp, arnaıy sertıfıkatpen jáne «Úzdik pedagog» tósbelgisimen marapattalǵanyn aıtyp ótken abzal.
Jalpy, Baıanaýyl aýdanynda 24 mektep bar bolsa, sonyń 8-ine 2017 jyly LEGO MINDSTORMS EV3 dep atalatyn robottehnıkalyq konstrýktorlar satyp áperilgen eken. Bul, árıne, tutas aýdan úshin óte az. Keıbir aýyldardaǵy mektepke jergilikti ata-analar men demeýshi azamattardyń kómegimen álgindeı robot jıyntyqtary satyp alynǵan. Deı turǵanmen, bul úlgilerdiń qazirgi kúni eskire bastaǵany baıqalady. Máshhúr Júsip mektebinde robot-qurastyrmalardyń keıbir qozǵaltqyshtary isten shyǵyp, datchıkteri jaramaı qalǵan. Kóbine ata-analar óz qarajatyna olardy jańalap otyrady eken.
– Byltyr Ashat Aımaǵambetov Oqý-aǵartý mınıstri bolyp turǵan ýaqytta robottehnıka sabaqtarynda paıdalanylyp kele jatqan quraldar jańartylady dep ýáde berip edi. Rasynda, biz qoldanatyn qurastyrmaly jıyntyqtar ábden eskirdi. Onyń ózinde mektebimizde 4 danasy ǵana bar. Keıde jarystarǵa daıyndalǵanda chıpter men mehatronıkterimiz jetpeı qalady. Olardyń ornyna zamanǵa saı jańa túrleri ári kóp kólemde alynsa deımiz. Qazirgi naryqta nemis tehnologııasy negizinde jasalǵan VEX dep atalatyn qurastyrmalar myqty sanalady. Solar qolymyzǵa tıse, múmkindigimiz artyp, jetistikterimiz eselene túser edi. Al ázirge qytaılyq «Alıekspres» arqyly óz qarajatymyzǵa tapsyryspen Arduino elektrondy qurastyrmalaryn satyp alyp jatyrmyz. Olardyń quny arzan ári qurylysy qarapaıym. Degenmen robot qurastyrýda kóptegen artyqshylyǵy bar. Al baǵdarlamalaýda keń taralǵan Python tilin qoldanamyz, – deıdi keıipkerimiz.
Negizi ınformatıka páni bastaýysh synyptardan bastap oqytylǵanymen, aýyl mektebindegi 1-4-synyptar úshin robottehnıkamen aınalysýǵa múmkindik joq. Sebebi oǵan arnalǵan «WeDo» jıyntyqtary Máshhúr Júsip mektebine alynbaǵan. Buǵan qosa robottehnıka týraly ana tilinde jazylǵan oqýlyqtar joqtyń qasy. Bul salada eńbektenip júrgen pedagogter barlyq aqparatty orys tilindegi kitaptardan jáne ǵalamtor betterinen alatyny shyn. Informatıka pániniń muǵalimderi balalardyń qultemirlerdi qurastyrýǵa degen qyzyǵýshylyqtary joǵary ekenin eskerip, robottehnıka sabaǵyn jeke kýrs retinde oqytýdy usynady. Mysaly, ol oqý baǵdarlamasynyń kestesine sáıkes bir toqsanda 9 ret qana ótkiziledi. Bala árqaısysy 45 mınýttyq 9 sabaqtan robottar álemi jaıynda tolyqqandy ne úırenýi múmkin? Saldarynan kóptegen mektepte robot qurastyrýmen áýestenetin balalardyń sany onsha kóp emes. Sondyqtan bul baǵytta tereńirek oqytýǵa kóńil bólinse degen tilegi bar ınformatıka páni ustazdarynyń.
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany,
Máshhúr Júsip aýyly
