Degenmen sektordaǵy portfel segmenttelgen jáne dınamıkasy ótelmegen qaryz somasyna baılanysty aıtarlyqtaı erekshelenedi. Máselen, jalpy nesıe portfeliniń birden 45 paıyzy (3,3 trln teńge) qaryz alýshylardyń nebári 10 paıyzyna (700 myń adam) tıesili. Olardyń árqaısysy – ortasha eseppen 2,5 mln teńge qaryz. Osy sanattaǵy azamattardyń nesıe alýy jyldam ósip keledi: 2022 jyly osy 10 paıyz qaryz alýshylardyń jalpy qaryzy 1,5 esege jýyq (47 paıyz) ósken.
«Qaryz alýshylardyń qalǵan 90 paıyzy 6,3 mln adamdy quraıdy, biraq olarǵa portfeldiń tek 55 paıyzy (shamamen 4,1 trln teńge) tıesili. 2022 jyly bul segmenttegi nesıe portfeli bar bolǵany 16,3 paıyzǵa ósti, bul ınflıasııa deńgeıinen (20,3 paıyz) tómen. Onyń ústine 0,5 mln teńgege deıingi eń az qaryzy bar jumys istep turǵan qaryz alýshylardyń jartysyna (3,5 mln adam) jalpy qaryzdyń nebári 10 paıyzy nemese shamamen 740 mlrd teńge ǵana tıesili. 2022 jyly bul qaryz alýshylardyń portfeli 9 paıyzǵa ǵana ósti. Bul segmentte ortasha qaryz 202 myń teńgeni quraıdy, bul is júzinde bir jyl burynǵy deńgeıden aspaıdy (ol kezde ortasha qaryz kólemi 200 myń teńgeni qurady, 1 paıyzǵa ǵana kóbeıdi)», dep jazady Ranking.
Osylaısha, nesıe portfeliniń ósýin eldegi nesıe massasynyń jartysyna jýyǵyn quraıtyn eń iri nesıeleri bar qaryz alýshylardyń 10 paıyzy qamtamasyz etip tur. Bul adamdardyń kedeıler sanatyna jáne áleýmettik álsiz topqa jatpaıtyny anyq deıdi sarapshylar. Munda bir boryshkerdiń eń az 2,5 mln teńge qaryzy bolsa, eń kóp soma – 3,5 mlrd teńge, al ortasha kórsetkish – 4,6 mln teńge.
«Bul azamattarǵa bankter men basqa da nesıe mekemeleri erekshe qaraıdy. Qaryz alýshylardyń osy segmentindegi boryshtyq júkteme deńgeıi týraly alańdaýdyń qajeti joq. Shyndyǵynda, úlken soma nesıe alatyn 700 myń boryshkerdiń basqa sanattaǵy azamattardan úsh ese qarqyndy qaryz alyp jatqanyna qarap barlyq azamat nesıege belshesinen batyp jatyr degen jalǵan qorytyndy jasalyp otyr. Jalpy, nesıe portfelin boryshker sanyna shaqqanda júkteme eki ese kóbeıdi delingenimen, qaryzdyń kóbeıýi joǵaryda atalǵan 700 myń boryshker esebinen bolyp otyr. Osylaı jiktep qaraǵanda halyqtyń qaryzǵa sonshalyqty batyp jatpaǵanyn baıqaýǵa bolady», dep málimdeıdi bıýro.
Nesıelerdiń tabysqa qatynasyn qarastyrǵan kezde azamattardyń qaryzdyq júktemesi, kerisinshe, aıtarlyqtaı tómendegeni de baıqalady. Mysaly, eń kóp somada nesıe alatyn 10 paıyz boryshkerdiń qaryzy jalaqyǵa shaqqanda byltyr 18,3 ese bolsa, qazir 15,3 jalaqyǵa teń eken. Qaryz alýshylardyń 90 paıyzy, ıaǵnı qaryz alýshylardyń negizgi bóligi týraly aıtatyn bolsaq, munda ár boryshkerdiń moınyndaǵy qaryz olardyń 2 jalaqysyna teń. Byltyr bul kórsetkish 2,3 bolǵan. Onyń ústine boryshkerlerdiń 50 paıyzyndaǵy nesıe kólemi bir jalaqy kóleminen de az (dálirek aıtsaq, bir jyl buryn 0,8 jalaqy bolsa, qazir 0,7 jalaqy).
Sondaı-aq nesıe bıýrosy azamattardyń qaryzdy merziminen buryn jıi jaýyp tastaıtynyn da málimdeıdi.
2022 jyly tutynýshylyq kepilsiz nesıe kólemi 6,7 trln teńgeni quraǵan, bul ótken jylmen salystyrǵanda 16,8 paıyzǵa kóp. Bir nesıeniń ortasha somasy bir jyl buryn 314 myń teńge bolsa, qazir shamamen 22 paıyzǵa azaıyp, 246 myń teńgeni qurapty. Bul rette qaryz alýshylardyń 90 paıyzy úshin berilgen nesıeniń ortasha mólsheri 2022 jyly qańtardaǵy 178 myń teńge bolsa, 2022 jyly jeltoqsanda 171 myń teńgeni qurady.
Portfeldiń sapasy jyl ishinde aıtarlyqtaı ózgergen joq, sál ǵana jaqsardy: 2022 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha bankter men banktik emes uıymdar bergen nesıeler boıynsha 90 kúnnen artyq keshiktirilgen bereshek úlesi 12,9 paıyz bolsa, 2023 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha bul kórsetkish – 12,8 paıyz. NPL90+ jalpy kólemi bıyl jyl basynda 943,8 mlrd teńgeni qurap otyr.
