Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Nesıe portfeliniń sapasy jaqsardy
Nesıe portfeliniń 20,1 paıyzǵa ósýiniń nátıjesinde, byltyr bank sektorynyń jıyntyq aktıvi 44,6 trln teńgege (18,4 paıyzǵa) deıin kóbeıgen. Al halyq salymynyń 26 paıyzǵa ósýi esebinen bank sektorynyń mindettemeleri 18,9 paıyzǵa, 39,3 trln teńgege deıin artqan. Ekonomıkaǵa kredıtter 2022 jyly 23,3 paıyzǵa, 22,8 trln teńgege deıin kóbeıdi. Sonyń ishinde zańdy tulǵalarǵa – 8,7 trln teńge, jeke kásipkerlerdi qosa alǵanda, bıznes sýbektilerine jıyntyq kredıt – 9,6 trln teńge, jeke tulǵalarǵa kredıt 14,2 trln teńge kóleminde berildi.
2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha nesıe portfeliniń sapasy aıtarlyqtaı joǵary deńgeıde qalyp otyr. 2023 jyldyń 1 qańtarynda portfeldiń jalpy kóleminde tólenbegenine 90 kúnnen asqan bereshek (NPL 90+) úlesi 3,4 paıyzdy nemese 815 mlrd teńgeni qurady. Zańdy tulǵalar portfelindegi NPL 90+ 3 paıyz nemese 321 mlrd teńge bolsa, bul kórsetkish jeke tulǵalardyń portfelinde 3,7 paıyz nemese 493 mlrd teńgege jetken. 2022 jyly qarasha aıynda ekinshi deńgeıli bankterdegi NPL 90+ kórsetkishi – 3,6 paıyz, 2021 jyly – 4,3 paıyz, bes jyl buryn – 12,7 paıyz, on jyl buryn 30,9 paıyz bolǵan.
Sektordy bıyl qandaı jańashyldyq kútip tur: Bank sektoryna úlken ózgeris ákelýi múmkin jeke tulǵalardyń bankrot atanýyna múmkindik beretin zań bıyl 3 naýryzdan bastap kúshine enedi. Azamattar úsh túrli tásil – sot bankrottyǵy, sottan tys bankrottyq jáne tólem qabiletin qalpyna keltirý rásimderin paıdalana alady. Qarjy mınıstrliginiń málimetinshe, shamamen 1 mıllıonnan asa adam bankrottyq rásimin qoldanýy múmkin.
Saqtandyrý sektoryn úsh jańashyldyq kútip tur
Eldegi 26 saqtandyrý uıymynyń aktıvi 2,1 trln teńgege jetip, byltyrmen salystyrǵanda 13 paıyzǵa ulǵaıǵan. Aktıvterdiń ulǵaıýy negizinen saqtandyrý qyzmeti boıynsha kiristerdiń ósýi nátıjesinde boldy, dep habarlaıdy Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi. Aktıvter qurylymynda eń kóp úles – 1,5 trln teńge (aktıvterdiń 74,1 paıyzy) baǵaly qaǵazdarǵa tıesili, olar 2022 jyly 16,2 paıyzǵa ósken.
«Saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) uıymdarynyń menshik kapıtaly 2022 jyly 775 mlrd teńgege deıin, 4,5 paıyzǵa ósti. 2022 jyly jeke jáne zańdy tulǵalarmen 12 314 599 saqtandyrý sharty jasaldy, bul 2021 jylmen salystyrǵanda 3,9 paıyzǵa kóp (2022 jylǵy jeltoqsanda – 1 143 902 shart). Mundaı ósý, negizinen, kólik quraldary ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin saqtandyrý boıynsha jasalǵan sharttar sanynyń 7,7 paıyzǵa nemese 441 916 danaǵa jáne týrısti saqtandyrý shartynyń 58,7 paıyzǵa nemese 301 641 danaǵa ulǵaıýyna baılanysty boldy», dep habarlaıdy agenttik.
Saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) sharttary boıynsha qabyldanǵan saqtandyrý syılyqaqysynyń kólemi 2022 jyly 772 mlrd teńge boldy. 2021 jylmen salystyrǵanda 10,5 paıyzǵa kóp. Sonyń ishinde mindetti saqtandyrý boıynsha syılyqaqy kólemi – 170 mlrd teńge. Erikti jeke saqtandyrý boıynsha qabyldanǵan saqtandyrý syılyqaqysynyń kólemi – 278 mlrd teńge. Erikti múliktik saqtandyrý boıynsha syılyqaqy kólemi – 267 mlrd teńge. Al saqtandyrý tólemderiniń kólemi 191 mlrd teńgeni qurady, bul 2021 jylǵa qaraǵanda 50,4 paıyzǵa kóp.
Sektordaǵy taza saqtandyrý qyzmetinen túsken kiris esebinen alynǵan taza paıda – 137,5 mlrd teńge.
Sektordy bıyl qandaı jańashyldyq kútip tur: Agenttik ókilderiniń aıtýynsha, 2024 jyly saqtandyrý salasyn úsh baǵyt – ınshýrteh, regteh jáne sýbteh boıynsha jańashyldyqtar kútip tur. Bul týraly Digital Almaty 2023 forýmynda Saqtandyrý naryǵy jáne aktýarlyq esep aıyrysý departamentiniń dırektory Ásel Ámirbaeva aıtty.
«Inshýrteh – onlaın-servıs, marketpleıs, saqtandyrý uıymy men sıfrlyq qyzmetti tutynýshy arasyndaǵy qarym-qatynasqa muryndyq bolatyn tehnologııa. Onlaın qyzmet saqtandyrý uıymdaryna qatysýshylardyń ózderi úshin de, tutynýshylar úshin de saqtandyrý qyzmetterin kórsetý kezinde qarjylyq ýaqyt resýrstaryn ońtaılandyrýǵa múmkindik berýi kerek. Retteýshi (agenttik) onlaın alańdardy taldaý kezinde saqtandyrý ónimderiniń sapasyn, olardyń túrin, baǵasyn, saqtandyrý óniminiń sharttaryn baqylaı alady», deıdi.
Al regteh degenimiz – derekterdi óńdeý tehnologııasy. Osy tehnologııa aıasynda sektordaǵy úlken kólemdegi málimetter óńdelip, tarazylanady. Sýbteh – retteýshige kóbirek arnalǵan jáne saqtandyrý kompanııalarynyń táýekelderin taldaýǵa qatysty júıe.
Qor naryǵynyń damýyna IPO úlken úles qosty
2022 jyl bastala salysymen geosaıası jaǵdaıdyń shıelenisýi, ınflıasııanyń ósýi jáne aqsha-kredıt saıasatynyń qatańdap ketýi (bazalyq mólsherlemeniń ósýi – red.) qor naryǵyn kapıtaldandyrý kórsetkishin 35,6 trln teńgege deıin (19,4 paıyzǵa) azaıtyp tastady. Aksııalar naryǵyn kapıtaldandyrý 2022 jyly 21,2 trln teńgege deıin (26,4 paıyzǵa) tómendegen.
2023 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha «Qazaqstan qor bırjasy» AQ (KASE) saýda tizimderinde 100 emıtenttiń 114 aksııasy, «KASE Global» sektorynda 46 túrli aksııa boldy. 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha KASE ókildik tizimindegi aksııalar baǵasynyń tómendeýi nátıjesinde, KASE ındeksi 3 251,64 tarmaqqa deıin, 11,5 paıyzǵa quldyrady.
2022 jyly aksııalarmen saýda-sattyq kólemi 2021 jylmen salystyrǵanda 27,3 paıyzǵa tómendep, 307,3 mlrd teńgeni qurady. 2022 jylǵy jeltoqsanda saýda-sattyq kólemi aldyńǵy aımen salystyrǵanda 17 ese ulǵaıyp, 198,3 mlrd teńge boldy. Qor naryǵyndaǵy belsendiliktiń artýyna byltyrǵy «QazMunaıGaz» IPO-sy úlken septigin tıgizgen. IPO-nyń arqasynda KASE saýda júıesine 137,5 mlrd teńge tartylǵan. Bul – ınvestorlardyń maquldanǵan ótiniminiń 89 paıyzy.
«2023 jylǵy 1 qańtarda KASE saýda-sattyq tizimderinde 83 emıtenttiń korporatıvtik oblıgasııalarynyń 346 shyǵarylymy boldy. Byltyr korporatıvtik oblıgasııalarmen saýda-sattyq kólemi 2021 jylmen salystyrǵanda 25,6 paıyzǵa ósip, 2,5 trln teńgeni qurady. Tartylǵan qarjylandyrýdyń kólemi 2022 jyly 30,5 paıyzǵa, 1,5 trln teńgege deıin ósti. Tartylǵan qarjylandyrýdyń jıyntyq kólemindegi eń úlken úles kvazımemlekettik sektordyń kompanııalaryna tıesili – 95 paıyz nemese 1,4 trln teńge, al jeke sektor sýbektileriniń úlesi 5 paıyz nemese 86 mlrd teńgeni qurady», delingen agenttik aqparatynda.
2022 jyly ınvestorlardyń ashyq shottarynyń sany 550,2 myńǵa deıin ósti. Ujymdyq ınvestısııalar naryǵynda 47 ınvestısııalyq paı qory, onyń ishinde 24 aralyq, 22 jabyq jáne 1 ashyq paı qory jumys istedi. 2023 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha baǵaly qaǵazdar naryǵynyń ınstıtýsıonaldyq qurylymynda 38 broker men dıler (15 bank jáne 23 banktik emes uıym), 10 kastodıan bank, 20 ınvestısııalyq portfeldi basqarýshy, 3 transfer-agent, sondaı-aq 2 ınfraqurylymdyq uıym: «Qazaqstan qor bırjasy» AQ jáne biryńǵaı tirkeýshi jáne saýda repozıtorııi fýnksııalaryn oryndaıtyn «Baǵaly qaǵazdar ortalyq depozıtarııi» AQ jumys isteıdi.
Sektordy bıyl qandaı jańashyldyq kútip tur: Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basshysy Mádına Ábilqasymovanyń aıtýynsha, qor naryǵynyń ındeksterimen (S&P, MSCI, FTSE) baılanysty basqarylatyn aktıvterdiń álemdik qurylymynda passıvti ınvestısııalar úlesiniń ósýine baılanysty qazaqstandyq zańnamaǵa ınvestısııalyq qordyń baǵaly qaǵazdarynyń jańa túrleri – ETF (bırjalyq qorlar) pen ETN (bırjalyq notalar) engiziledi.
Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵynyń habarlaýynsha, aldaǵy dıvıdendtik tólem maýsymy (2022 jylǵa) jergilikti aksııalarǵa degen qyzyǵýshylyqty arttyrýy múmkin.
«Zańnamalyq bastamalardyń ishinde azamattardyń zeınetaqy jınaqtarynyń 50 paıyzyna deıin BJZQ-dan jeke basqarýǵa aýdarylǵanyn atap ótemiz. Bul RQB-daǵy básekelestiktiń ósýine jáne jergilikti naryqtyń ótimdiligin arttyrýǵa yqpal etedi. 2023 jyly kvazımemlekettik sektordyń qazaqstandyq kompanııalarynyń IPO-ny jandandyrýdy jalǵastyrýy óte mańyzdy, bul ınvestorlardyń naryqqa odan ári kelýine, qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, korporatıvtik ashyqtyqty arttyrýǵa, sondaı-aq aksııalar naryǵyn kapıtaldandyrýdy qalpyna keltirýge yqpal etedi. 2022 jyly IJО́-niń 22 paıyzyna deıin tómendedi, bir jyl burynǵysy – 35 paıyz», deıdi qaýymdastyq sarapshylary.
6,4 mlrd teńge ıpotekalyq qaryz qaıta qarjylandyryldy
Qarjy salasynyń qyzmetin tutynatyn azamattardyń quqyǵyn qorǵaý da – mańyzdy jumys. Byltyr qarjy sektoryna qatysty 35 337 ótinish qarastyrylǵan. Olardyń kóbi – qaryz alýshylardyń borysh júktemesin azaıtý úshin járdem kórsetý jáne sharalar qabyldaýǵa baılanysty. Tıisinshe, ótinishterdiń basym bóligi (65 paıyzy) bank sektoryna baǵyttalǵan. 19,8 paıyz ótinish – mıkroqarjy uıymdaryna, 1,7 paıyz ótinish – saqtandyrý sektoryna, 1,2 paıyz ótinish – kollektorlyq agenttikterge, 12,3 paıyz ótinish basqa uıymdarǵa baılanysty bolǵan. Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý sheńberinde jalpy somasy 120,7 mln teńgege 235 shara jáne 176 ákimshilik jaza qoldanylypty.
«2004-2009 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde ıpotekalyq qaryz alǵan alýshylardyń jalǵyz baspanasyn saqtap qalýǵa baǵyttalǵan ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrý baǵdarlamasynyń birinshi bóligi sheńberinde bankter 187,9 mlrd teńge somaǵa 31,4 myń qaryzdy qaıta qarjylandyrdy, onyń ishinde 2022 jyly 6,4 mlrd teńge somaǵa 2,6 myń qaryzdy qaıta qarjylandyrdy. 2016 jyldyń 1 qańtaryna deıin berilgen valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdardy konvertasııalaýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamanyń ekinshi bóligi sheńberinde bankter 132,2 mlrd teńge somaǵa 13,8 myń valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdy konvertasııalady. 2022 jylǵy qazanda valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdardy konvertasııalaý/qaıta qarjylandyrý merzimi 2023 jylǵy 1 shildege deıin uzartyldy», dep málimdeıdi agenttik.
Baǵdarlamanyń úshinshi bóligi sheńberinde bankter 2023 jylǵy 1 shildege deıin halyqtyń áleýmettik osal tobyna jatatyn ıpotekalyq qaryz alýshylarǵa qosymsha qarjylyq qoldaý sharalaryn kórsetý boıynsha jumys júrgizip jatyr. Qoldaý sharalary qaryz alýshynyń bereshegin azaıtý, óteýdiń jeńildetilgen kestelerin belgileý, sondaı-aq banktiń balansynda turǵan jalǵyz baspanany qaryz alýshynyń menshigine qaıtarý túrinde kórsetiledi. 2023 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha 9,6 myń qaryz alýshyǵa 63 mlrd teńge soma kóleminde qosymsha qoldaý sharalary kórsetildi.
