20 Maýsym, 2014

Jaqsylyq

673 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin
Keshegi Olımpıada chempıony, búgingi bıznesmen  J.Úshkempirov týraly bir úzik syr Jaksylyk 003 Adamgershiliktiń aq týyn jelbiretip, qashanda bir qalyptan taımaý ekiniń biriniń mańdaıyna jazylmaǵan baqyt. Sol baqytqa bas­taıtyn eńbekqorlyq, tózimdilik, shydamdylyq dep tizbelenetin adamı asyl qasıetke tula boıy tunyp turǵan keshegi Olımpıada chem­­pıony, búgingi bıznesmen Jaqsylyq Úshkempirovpen josparly maqalamyzdy jazý úshin kezdesýdiń sáti Taldyqorǵanda tústi. El gazeti «Egemen Qazaqstan» basylymyna degen iltıpatyn, qurmetin óz aýzynan estip, kórgende súısinbeske laj qalmady. Bııazy minezi, meıirimge toly qos janary, jarqyn júzinen nur tógilip tur. Quddy som altyn ispetti jan  – Jaqsylyq aǵa  ashylyp sóılegen saıyn kóńil toltyrar derekterdiń qazaqy qundylyǵy arshyp alyp qajetińe jarata ǵoı degendeı, birinen ekinshisi asyp  tur. Áýeli Jaqsylyq Úshkempirovtiń kisilik kelbetin  ashýǵa talpyndyq. «Qajymuqandy bilmeıtin qazaq bar ma?! Dańqty balýan týraly jazylǵan kitapty 5-synypta júrgende jastanyp jatyp oqydym. 1965 jyly Amanjol Buǵybaev pen Ábilseıit Aıhanov gazet betinen túspeıtin edi ǵoı. Kitap pen gazetke shuqshııa qalsam ájem Bátıma ba­symnan sıpap meıirimin tóge otyryp, tu­la boıy­ma qazaqy qundylyqty sińire bergendikten erinýdi bilmeıtin eńbekqor bolyp óstim. Aýyl jastary synǵa túser báseke – jońyshqa shabýda aldyma jan salmaı, bir ózim 4-5 jigittiń jabyla istegenin tyndyryp tastaıtynmyn. 1968 jyly Semeı zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyna oqýǵa túsip, zoo­tehnık mamandyǵyn alyp shyqtym. Bir kúni Ertis ózeniniń jaǵasyna bardyq. Biz quralpylas jigitterdiń eń myqtysymen sýǵa júzýden  jarysyp ozyp edim, eresekteý bir jigit menimen jaqyn tanysyp, bul jarysty bızneske aınaldyryp aldyq. Sol jarystyń paıdasyn ásker qatarynda júrgenimde kórip, syndarly sátte sý astynda 3 mınýt 58 sekýnd turyp rekordty jańaladym. Eńbekqorlyqtyń paıdasyn úlken sportta jattyqtyrýshylardyń aıtqanyn buljytpaı oryndaýda kórdim», dedi Jaqsylyq aǵa. Almaty oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynan alynǵan málimetke súıensek, «Jaqsylyq» sharýa qojalyǵy 2006 jyly Balqash aýdany, Aqjar aýyly  aýmaǵynda qurylǵan. 6000 bastan astam et baǵytyndaǵy  qazaqtyń aqbas, «Santa-gertrýda», «Áýlıekól» atty asyl tuqymdy iri qara malyn, sondaı-aq, 1500 bastan astam qazaqtyń asyl tuqymdy «jaby» jylqysyn ósiredi. Jambyl aýdany, Myńbaev aýylynda 1000 basqa arnalǵan mal bordaqylaý kesheni, mal soıý sehy jumys istep tur. «Belarýs MTZ-82», «JVP-4,9» jatkasy, «SZ 3,6L» tuqymsepkish, ártúrli markadaǵy 5 dana júk mashınalary, 8 traktor, kombaın jáne taǵy basqa aýylsharýashylyq tehnıkalary bar. Arpa, bıdaı seýip ósirip jınap alady. Bul jumystardy ýaqytpen sanaspaı atqaryp, ámánda basshyǵa degen qurmetin kórsetetin 45 adamnyń ortasha aılyq jalaqysy 100 000 teńge. Búgingi kúnniń ózekti máselesiniń biri  shetelderden qyrýar qarjyǵa satylyp ákelinip jatqan maldyń jersinýi bolyp otyr. Ras, ázirge  asyl tuqymdy buqalar  talapqa saı kútimde baǵylyp, seleksııalyq jolmen uryǵy alynyp analyqtarǵa quıylýda. Sonymen qatar, asyl tuqymdy maldardyń muzdatylǵan uryǵy da muhıttyń arǵy jaǵynan ákelinip paıdalanylýda. Endi sol maldyń ekinshi, úshinshi  tuqymy tabıǵı jolmen óse ala ma? Negizi asyl tuqymdy maldy ǵylymı jáne tabıǵı jolmen teń uryqtandyryp Jetisý jerinde jaqsy jetistikke jetip júrgen keıipkerimiz týraly Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Tynyshbaı Dosymbekovtiń sózge tartqan edik. Jaqsylyq Úshkempirov qazaqtyń birtýar perzentteriniń biri. Sporttaǵy jetistikteri álemge áıgili. Búginde ol aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamany retinde jańa bir qyryn ashyp, ýaqyt talabyna saı bıznesti órkendetip otyr. Ásirese, mal tuqymyn asyldandyrýda erekshe eńbek sińirip júrgen azamat desek qatelespeımiz. Negizi ol kópsalaly  sharýashylyqtyń tizginin ustap otyr. Jiktep aıtsaq, egin sharýashylyǵy, mal sharýashylyǵy dep bólinedi. Iri qara, jylqy, túıe, qoı ósirip Myńbaev aýylynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaqsartyp, turǵyndardy jumyspen qamtamasyz etýde. Sport keshenin salǵany óz aldyna. Jaqsylyq Úshkempirov baǵyp ósirip otyrǵan qazaqtyń aqbas asyl tuqymdy sıyry 1960 jyldary Soltústik Qazaqstan oblysynda jergilikti qazaqy sıyr men amerıkalyq «gereford» tuqymdy buqalaryn shaǵylystyryp ortasynan alynǵan asyl tuqymdy et baǵytyn­daǵy iri qara bolyp tabylady. Bul maldyń ereksheligi sol, shóleıtti jerde de, sý jaǵasyn­daǵy qamys quraqtyń arasynda da ómir súrý­ge beıim. Osy asyl tuqymdy mal basyn saqtap, ósirýge Jaqsylyq Úshkempirov zor úles qosty. Olaı deıtinim, keńestik dáýirden soń qolda bar maldyń talan-tarajǵa túskeni, árkimniń múmkindigine qaraı baǵylyp, asyldyǵyn joǵalta bastaǵany málim. Mine, sol kezde Jaqsylyq Úshkempirov qazaqtyń aqbas tuqymdy malyn jer-jerden jınap, óz baǵymyna alǵan-tyn. Búgingi tańda tabynymen jaıylyp júrgen sıyryn aıtpaǵanda, jylyna 1000 bas iri qarany bordaqylap, soıyp satýǵa arnap jasalǵan kesheni bar. Maldyń basyn saqtaýmen birge sapasyna da jiti kóńil bóletin ol baǵymyndaǵy sıyrlardyń ár júzinen 90 bas buzaýdan alyp otyr. Sóıtip, mal sharýashylyǵynyń mamany retinde de tanylyp, joǵary jetistikterge jetýde. Sondyqtan, «Jaqsylyq» sharýa qojalyǵy asyl tuqymdy sharýashylyq retinde tirkelgen. Jetisý jerindegi sharýashylyqtardyń basym bóligin asyl tuqymdy buqamen qamtamasyz etip otyr. Buqa jáne taıynsha satý jumysyn da zańnama sheńberinde retteı bilgen. «Jaby» asyl tuqymdy jylqysyn da Jaqsylyq Úshkempirov jaqsy baǵýda. Túptep kelgende, qazaq balasy áý basta jaby tuqymdy jylqyny úıretip, paıdalanyp, áspettep kele jatqany tarıhtan málim. Qazaq dalasyna jersingen mal desek te, sońǵy ýaqytta asyldyǵyn joǵaltyp bara jatqan edi. Sol olqylyqty ultjandy azamat toltyrýǵa talpynyp otyr. Bul qýanarlyq jaıt. Jaby jylqysy sýyqqa shydamdy, ystyqqa tózimdi, tipti, ashtyqty da kótere alatyn erekshe jylqy. Ekinshi, bir qyry kólik retinde paıdalanǵanda kónterli. Jaqsylyq Úshkempirovti ultjandy azamat deıtinim, qazaqtyń ulttyq sýsyny – qymyzdy molynan saýdaǵa shyǵaryp, halyq qajetin óteýge jaqsy eńbek sińirýde. Jaby jylqysy tizesine deıin qar jaýsa da tebindep jaıyla beredi. Jaby jylqysymen qazaqy bir tásildi baılanystyrsaq, kezinde qalyń jaýǵan qarly dalaǵa áýeli jaby jylqysyn jiberip, onyń artynan qoı malyn baqqan. Sonda jylqy tebindep arshyǵan jaıylymda usaq mal jaıylǵan. Osynaý qazaqy tásildi Jaqsylyq Úshkempirov te keı jyldary paıdalanǵanyn bilemiz. Jaqsylyq Úshkempirov mal baqtym eken dep, tabynymen sıyrdy aldyna salyp aıdap júrgen joq. Memlekettik talapqa saı 2014 jyly 55 tonna iri qara etin eksportqa shyǵarýǵa nıet etip, mindetteme alyp otyr, dedi Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Tynyshbaı Dosymbekov. «1990 jyly Elbasy «Jaqsylyq sen birinshisiń, sen barlyq jerde bolýyń kerek» dep tórtkúl dúnıeni aralaýyma múmkindik jasady. Maqsat – qazaqtyń balalarynyń arasynan iriktep, álemdik dodany jaryp shyǵyp, dúnıejúzilik arenada kók baıraǵymyzdy jelbiretip, ánuranymyzdy shyrqatatyn balýandardy izdep tabý boldy. Shyny kerek, Mońǵolııany aralap tappadym. Tek, Qytaı jerindegi qazaqtardyń arasynan bir-eki bala kezdestirdim. Onyń nátıjesin ýaqyt kórsetedi», dedi ol. Et pen súıekten jaratylǵan pende bolǵan soń adam aǵzasy da  qajyp, syrqattanatyny aqıqat. Densaýlyǵyna baılanysty dárigerlerdiń uıǵarymymen Jaqsylyq Úshkempirovke eshki sútin iship emdelý kerek bolady. Sonda Balqash aýdanynyń burynǵy ákimi bolǵan dosy Ámir qasynan tabylyp, ózi basqaryp otyrǵan aýdan aýmaǵynan 1998 jyly 1000 gektar jer telimin zańdastyryp alýyna kómektesedi. Eshqashan eshkimmen ursysý túgili daýys kóterip sóılemeıtin jandy qudaı qoldap aldyna 50 eshki salady. Sodan ne kerek, qanyna sińgen qasıetimen eńbek etip, tabandylyǵynan tanbaıdy. Densaýlyǵy da túzeledi. Adal eńbek ótelip, Shekshekata tuqymyn 500 basqa jetkizgeni óz aldyna, atakásipti jalǵap jaz jaılaýǵa, qys qystaýǵa kóship júrgen kezinde qurdastary ortalaryna alyp, «sen endi iri qara baǵýǵa kósh, áıtpese, eshkili baı degen laqap at qoıamyz» dep qyspaqqa alady ǵoı. Qazaqtyń «30 tisten shyqqan sóz 30 rýly elge taraıdy» degen sózi oıyna sart ete túsip, oryndy usynysty birden qabyldaǵanymen, eshkili baı degen aty el ishinde áli aıtylady. Oǵan renjıtin Jaqsylyq aǵa ma?! Baıyrǵy ádetine basyp jumsaq jymıyp qoıyp júre beredi. Bul ádet te palýannyń bir qyryn ashyp, baısaldylyǵyn baǵamdatady. Sóıtip namysqoı, shydamdy, eńbekqor, tabandy, eń bastysy, aldyna umtylý, jazdaı jadyrap júrip kózdegen maqsatyna jetý qanynda bar qasıet bolǵandyqtan, ýaqyt talabyna saı 2012 jyldan beri bıznesmen atanyp shyǵa keldi. Nátıjesin el biledi. Bul rette Parlament Májilisiniń depýtaty Serik Úmbetovtiń Jaqsylyq Úshkempirovti qazaqtyń birtýar perzenti retinde baǵalap, árdaıym qoldap, kórsetken kómegin aıta ketken jón. О́ıtkeni, bizdiń keıipkerimiz qazaqtyń «jaby» tuqymdy jylqysy men aqbas  sıyryn ósirýge nıet etkenin estigende óte razy bolyp, barlyq múmkindikti jasaǵanyn el aıtýda. Maldyń jersinýi degende aıtatyn oı qazaqtyń aqbas sıyryn tabynymen, «jaby» tuqymdy jylqysyn úıirimen baǵyp otyrǵan Jaqsylyq Úshkempirovti úlgi tutyp, árdaıym qoldaı bilsek, nur ústine nur bolary anyq. Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». Almaty oblysy.  
Sońǵy jańalyqtar