Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Energyprom.kz monıtorıngine sáıkes, ótken jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha ósimdik sharýashylyǵynda, mal sharýashylyǵynda, ańshylyqta jáne osy salalarda qyzmet kórsetýde jeke kásipkerler sanynyń aıtarlyqtaı tómendeýi baıqalǵan (jylyna – 20,6%). Byltyr 1 shildede elimizde atalǵan sektorda nebári 23 myń jeke kásipker tirkelgen ‒ bul sońǵy jyldardaǵy eń tómengi kórsetkish.
Eger ótken jyly aýyl sharýashylyǵyndaǵy birqatar shaǵyn bıznes zardap shegip, jabylyp qalǵan bolsa, orta jáne iri kásiporyndar ózderin ustap tura aldy. 2023 jyldyń 1 qańtarynda tirkelgen sharýa nemese ferma qojalyqtarynyń sany 248 602 birlikti qurady, olardyń 240 720-sy jumys jasap turǵandar. 2021 jylmen salystyrǵanda jumys jasap turǵan qojalyqtar ósimi 8,7% quraıdy.
Orta jáne iri kásiporyndardyń qarjy-sharýashylyq qyzmetin iriktep, zertteý nátıjeleri boıynsha osy kompanııalardyń agroónerkásip salasyndaǵy rentabeldiligi 2022 jyldyń úshinshi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha 26,3%-dy kórsetti.
Alaıda bul – sý men temperatýra rejimi ártúrli aımaqtar úshin de, óndiriletin ónim túrleri úshin de ortasha kórsetkish. Bıdaı egý jáne etke mal ósirý ‒ tabys deńgeıi boıynsha birdeı emes bıznes túrleri.
Jalpy, 2022 jyldyń alǵashqy úsh toqsanynda sektordaǵy rentabeldilik jaqsy dınamıkany kórsetti. Úshinshi toqsanda ósim ekinshi toqsanmen salystyrǵanda 1,3 paıyzǵa, óz kezeginde birinshi toqsandy birden 4,7 paıyzdyq pýnktke basyp ozdy. AО́K kórsetkishterine maýsymdyq jaıttar áser etedi.
Sonymen qatar saýaldama derekteri barlyq kompanııalardyń oń nátıjelermen maqtana almaıtyndyǵyn rastaıdy. 2022 jyldyń úshinshi toqsanynda saýaldamaǵa qatysqandardyń (4 myńǵa jýyq kásiporyn) tek 71,7%-y ǵana kezeńdi paıdamen aıaqtady. Uıymdardyń 28,3%-y shyǵyndardy tirkedi. 2021 jyldyń úshinshi toqsanynda sandar shamamen birdeı boldy (70,3% – 29,7%-ǵa qarsy).
Aýyl sharýashylyǵynyń ártúrli salalarynda kórsetkishter salystyrýǵa kelmeýi múmkin. 2017-2021 jyldardaǵy jınaqtalǵan jyldyq derekter osyndaı aıyrmashylyqty túsinýge múmkindik beredi. Máselen, eger ósimdik sharýashylyǵyndaǵy rentabeldilik deńgeıi 2021 jyly orta eseppen 51%-dy qurasa, mal sharýashylyǵynda – nebári 17,2%-ǵa teń boldy. Egin egip, jınaıtyndar úshin rentabeldilik 2019 jyldan bastap jyl saıyn ósti, al pandemııanyń birinshi jylynda ol tipti birden 8,6 paıyzdyq pýnktke sekirdi.
Mal sharýashylyǵynda bári basqasha. Iri qara men usaq mal ósirýge bás tikken fermerler 2019 jyly 22%-dan 2021 jyly 17,2%-ǵa deıin rentabeldiliktiń tómendeýin qabyldaýǵa májbúr boldy.
Aımaqtar boıynsha kórsetkishter de aıtarlyqtaı erekshelenedi. Eginshiliktegi eń joǵary rentabeldilik árdaıym topyraqtyń joǵary bonıteti men jaýyn-shashynnyń jetkilikti deńgeıi baıqalatyn jerlerde tirkeldi. Bul – Shyǵys Qazaqstan (92,8%) jáne Qostanaı (54,9%) oblystary. Mańǵystaý jáne Jambyl oblystarynda paıdaly daqyldardy ósirý kúrdeli. Onda kiristilik kórsetkishteri teris boldy: mınýs 54,9% jáne mınýs 9,9% sáıkesinshe.
Mańǵystaý oblysy óziniń qurlyqtyq qurǵaq klımatymen ózgeshelenedi jáne mal ósirý úshin qolaısyz óńir sanalady. Mundaǵy fermerler mal ustaı otyryp, is júzinde shyǵynǵa ushyraıdy (–12,1%). Sol sekildi, kórshiles Atyraý oblysynyń malshylarynyń kásibinde de oń úrdis ańǵarylǵanymen, áli de tómen kiristilik baıqaldy (+ 5,8%).
Aýyl sharýashylyǵy – ónimderiniń túrleri boıynsha kúnbaǵys tuqymyn ósirý – bıznes úshin eń tıimdi sala. Bul maıly daqyldyń rentabeldiliginiń jalpy kórsetkishi el boıynsha ‒ 96,4%, al Shyǵys Qazaqstan oblysynda ‒ 119,7%.
Paıdalylyq deńgeıi boıynsha ekinshi oryndy kartop ósiretin sharýa qojalyqtary ıelendi (66,9%). Biraq taǵy da, barlyq jerde otyrǵyzylǵan túınekter jaqsy ónim bere bermeıdi. Mysaly, Soltústik Qazaqstanda kásipkerler kartoptan jaqsy tabys taba alady (109%), al ońtústikte, Jambyl oblysynda kartop ósirý tıimsizdeý bolyp otyr (–12%).
О́nimniń kiristiligi boıynsha úzdik úshtikti dándi jáne burshaqty daqyldar túıindeıdi. Bıdaı, kúrish, qara bıdaı, burshaq ósiretin agrobıznestiń ortasha rentabeldiligi 48,9% boldy. Qaraǵandy oblysy 78,6% kórsetkishpen kósh bastady.
Mal sharýashylyǵynda sútti mal sharýashylyǵymen aınalysý tıimdi bolyp qalýda. Bul rette sút fermalarynyń tabystylyǵy 2021 jyly 31,9% sheginde bolǵan. Aıta keterligi, kóptegen sharýa qojalyǵy klasterlik óńdeý kásiporyndaryn qurý arqyly kiristerin kóbeıtedi.
Sondaı-aq shoshqa sharýashylyǵyndaǵy kórsetkish sál tómen – 30,5%. Qazirgi kezde iri qara maldy etke ósirý ‒ aýyl sharýashylyǵyndaǵy eń az paıda ákeletin baǵyttardyń biri (barlyǵy – 16,1%). Bul saladaǵy tabystylyq tek jergilikti naryqtardaǵy baǵa aýytqýlaryna ǵana emes, sonymen qatar kóptegen faktorǵa, mysaly, qurǵaqshylyq, jem quny jáne taǵy basqa jaǵdaılarǵa baılanysty bolatyny belgili.
