Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul rette biz úshin eń birinshi ishki naryqty qamtamasyz etý mańyzdy. Osy maqsatta pııazdyń Qazaqstannan jappaı shyǵarylýyn boldyrmaý jáne onyń baǵasyn turaqtandyrý úshin eksportqa shekteý engizgen edi. Sonyń ózinde pııaz baǵasy turaqtala qoıǵan joq. Turaqtaý bylaı tursyn, baǵa sharyqtap ketti.
Aıtpaqshy, pııaz eksportyn shekteýge tek Pákistan faktory emes, sonymen qatar О́zbekstanda da bul ónimniń tym qatty aıazda úsip ketýi sebep boldy. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti boıynsha 2022 jyly elde 1,1 mln tonna pııaz óndirildi. El turǵyndary bolsa ádette atalǵan kólemnen 3 ese az, ıaǵnı ortasha eseppen 315 myń tonna pııaz tutynady.
Ákimdikterdiń deregi boıynsha, qazir elimizde pııazdyń rastalǵan qory – 152,4 myń tonna. Bul ótken jylǵy eginniń jalpy kóleminiń 14 paıyzy ǵana.
Eksportqa shekteý engizilgen soń, onsyz da mol pııazǵa suranys az bolýy kerek edi. Logıka boıynsha. Sebebi naryqta ónim kóp bolǵan jaǵdaıda usynys kóbeıip, bul óz kezeginde jumsaq baǵa saıasatyn qalyptastyrady. Biraq bizde bulaı bolǵan joq. Qańtarda pııaz baǵasy 22,5 paıyzǵa bir-aq ósken. Qazir 1 kılonyń ortasha baǵasy 151 teńge mańaıynda. Ásirese, Jezqazǵanda – 39,4 paıyzǵa (1 kılosy – 216 teńge), Qyzylordada – 32,3 paıyzǵa (136 teńge), Tarazda – 29,9 paıyzǵa (126 teńge), Astanada – 26,1 paıyzǵa (193 teńge), Aqtaýda 30,4 paıyzǵa (180 teńge) qymbattaǵan.
Qymbatshylyq turǵysynan pııaz naryqtaǵy «asa mańyzdy taýar» sanalatyn qanttan da asyp túsken. Baǵa ótken aptada 14,3 paıyzǵa ósipti. Jalpy, jyl basynan beri ónimniń osy túri 40 paıyzǵa, al sońǵy 12 aıda 87 paıyzǵa ósip ketken. Osylaısha, pııaz bir jylda 58 paıyzǵa qymbattaǵan qant rekortyn
da jańartyp ótti.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń aıtýynsha, saýda dúkenderindegi pııaz baǵasynyń kelisine 300-400 teńgege deıin sharyqtap ketýi – ýaqytsha qubylys.
«Biz sońǵy aı kóleminde naryqta pııazǵa qatysty bolyp jatqan jaǵdaılardy bilemiz. Biraq Pákistanda qatty sý tasqyny, aıaz boldy. Kórshiles О́zbekstanda da pııazǵa degen suranys artyp, ony bizden tasýǵa kóshti. Sol sebepti, biz pııaz eksportyna shekteý qoıdyq. Endi onyń baǵasy turaqtala bastaıdy. О́ndirýshilerdegi kóterme baǵa 150-230 teńge aralyǵynda qubylady. Mundaı kishigirim ózgerister logıstıkalyq máselelermen baılanysty. Jaqyn arada olar retteledi. El ishinde pııaz bar», deıdi mınıstr.
Endi ǵana óńir-óńirge turaqtandyrý qorlarynan pııaz jiberile bastady. 10 aqpan kúni Úkimet apparatynyń ókili Muratbek Ámirbekov Saýda komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Aıdar Ábildabekovpen, sondaı-aq Jambyl oblysy (elimizdegi eń iri pııaz óndirýshi aımaq – red.) ákimdiginiń ókilderimen birge Jambyl oblysynyń sharýa qojalyqtarynyń qoımalarynda saqtalǵan pııazdyń bar-joǵyn jáne jaı-kúıin tekserdi.
Jambyl oblysy ákimdiginiń kásipkerlik jáne ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy Aspandııar Seısebaevtyń aıtýynsha, oblysta kúzde pııaz satyp alynǵan bolsa, búginde bul kókónis 40-qa jýyq saýda oryndaryna 115 teńge/kg, al dúkenderge 128 teńge/kg baǵamen satylǵan.
«Jambyl oblysyndaǵy kókónis qoımalaryna baryp, biz pııazdyń ishki naryqtyń aǵymdaǵy qajettiligin qamtamasyz etý úshin jetkilikti mólsherde bar ekenine kóz jetkizdik. О́zderińiz biletindeı, osy aptada Premer-mınıstr turaqtandyrý qorynan qorlardy bronsyzdandyrýdy jáne taýarlyq ıntervensııalardy bastaýdy tapsyrdy, sondyqtan áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar pııaz qorlaryn satýy, sol arqyly búkil el boıynsha saýda obektilerin pııazdyń qajetti mólsherimen qamtamasyz etýge tıis», dedi Aıdar Ábildabekov.
Buǵan deıin Úkimet basshysynyń orynbasary – Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Serik Jumanǵarın ishki tutyný úshin pııaz kólemi sáýirge deıin jetkilikti dep málimdegen edi. Sáýirden bastap pııaz ózge elderden ımporttalmaq. Aıtýynsha, bul oraıda Qazaqstan erte kóktemniń pııazyn tasymaldaý boıynsha Tájikstan, Pákistan, О́zbekstanmen kelissóz júrgizip jatyr.
Mınıstrdiń sózinshe, eksportqa shekteý qoıylǵanyna qaramastan pııaz elimizden zańsyz jolmen shyǵarylyp jatyr.
«Biz pııazdyń qandaı jolmen shyǵarylyp jatqanyn bile alar emespiz. Kóleńkeli tásilmen tasymaldanyp jatyr degen kúdigimiz bar. Men Shekara qyzmetiniń basshylyǵymen, Memlekettik kirister komıtetiniń jetekshisimen sóılestim, qazir biz jaǵdaıdy baqylaýǵa aldyq», dedi Jumanǵarın.
