Otyrysqa oblystar, Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń tóraǵalary men músheleri, sondaı-aq osy óńirler ákimderi apparattarynyń (BKB rejiminde) basshylary, saıası partııalar, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysty. Sondaı-aq Aqparat jáne qoǵamdyq damý, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrleriniń orynbasarlary men «Habar» Agenttigi» AQ basshylyǵy shaqyryldy. Dástúr boıynsha otyrysqa EQYU DIAQB saılaýdy baıqaý jónindegi Mıssııasynyń ókili qatysty.
Otyrystyń translıasııasy sýrdoaýdarmany qamtamasyz ete otyryp, ınternet-resýrs jáne Youtube arqyly ótti. Otyrysty ashqan Nurlan Ábdirov osy saılaý naýqany aıasynda 21 aqpan men 14 naýryz aralyǵynda OSK músheleri barlyq óńirge ınspeksııalyq saparlarmen jáne aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna ádistemelik jáne praktıkalyq kómek kórsetý úshin shyǵa bastaǵanyn habarlady.
Búgingi tańda olar 6 óńirge – Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Almaty, Mańǵystaý, Jetisý oblystaryna, Almaty qalasyna baryp, saılaýdy ótkizýge daıyndyq barysymen, aýmaqtyq saılaý komıssııalary júrgizetin sharalarmen tanysty, saılaý úderisine qatysýshylarda týyndaıtyn máseleler boıynsha túsiniktemeler berdi, sondaı-aq praktıkalyq keısterdi taldady.
Ortsaılaýkom tóraǵasy saılaýshylar tizimimen jumysty uıymdastyrý saılaýǵa daıyndyq kezindegi mańyzdy baǵyttardyń biri ekenin atap ótti. Saılaý komıssııalary bekitken Parlament Májilisi jáne máslıhattary depýtattarynyń kezekten tys saılaýyn ázirleý men ótkizý jónindegi negizgi is-sharalardyń kúntizbelik josparlaryna sáıkes 26 aqpanda ákimdikter árbir saılaý ýchaskesi boıynsha saılaýshylar tizimin tıisti aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna usyndy.
Nurlan Ábdirov bul máseleniń mańyzdylyǵyn ataı otyryp, daýys berý kúni saılaýdy sapaly uıymdastyrý saılaýshylar tizimderiniń tolyqtyǵy men durystyǵyna tikeleı baılanysty ekenin aıtty. Sebebi saılaýshylar tizimin qalyptastyrý – saılaý úderisiniń mańyzdy uıymdastyrýshylyq elementteriniń biri.
Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov naýqan bastalǵannan beri azamattardy respýblıkalyq telearnalar, radıostansalar jáne baspa basylymdary arqyly saılaýshylar tizimine engizý tártibi týraly keńinen habardar etilgenin habarlady.
Árbir azamat saılaý taǵaıyndalǵan sátten bastap jáne saılaýǵa deıin 30 kúnnen keshiktirmeı, ıaǵnı 17 aqpanǵa deıin tıisti jergilikti atqarýshy organda saılaýshy retinde tirkelý múmkindigine ıe. Jergilikti atqarýshy organdarǵa azamattardy saılaýshylar tizimine engizý múmkindikteri týraly habardar etýdi jáne saılaýshylar tizimderinde, onyń ishinde olardyń ınternet-resýrstarynda ornalasqan onlaın servıster jáne Call-ortalyqtar arqyly ózderin naqtylaýdy qamtamasyz etý tapsyryldy. Azamattardyń jazbasha ótinishteriniń negizinde jergilikti atqarýshy organdar 48 myńnan astam adamdy tizimge engizdi.
Respýblıkanyń barlyq óńirlerinde saılaý naýqany bastalǵannan beri 230 Call-ortalyq jumys isteıdi, oǵan 17 myńnan astam ótinish kelip tústi. Jumys daýys berý kúnine deıin jalǵasady.
Konstantın Petrovtiń málimdeýinshe, jergilikti atqarýshy organdar ýchaskelerge bergen saılaýshylar tiziminde 26 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha 12 mln 32 myń 550 azamat engizilgen. «Saılaýshylar týraly málimetter sıfrlyq qorǵalǵan túrde azamattardy SMS arqyly naqty saılaý ýchaskesindegi saılaýshylar tizimine engizý týraly habardar etý úshin olardy uıymdastyrý úshin SDIAО́M-ge beriledi», dep málimdedi komıssııa ókili.
Daýys berý kúnine on bes kún qalǵanda, 4 naýryzdan bastap saılaý ýchaskeleri boıynsha saılaýshylardyń tizimderi saılaýshylarǵa tanysý úshin usynylady. Saılaý komıssııalarynyń úı-jaılarynda saılaýshylardyń tizimderimen tanysý, sondaı-aq olarǵa engizilgen derekterdiń durystyǵyn tekserý múmkindigi qamtamasyz etiledi.
Otyrys barysynda jergilikti atqarýshy organdardyń saılaýshylar tizimin qalyptastyrý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly esepteri tyńdaldy.
Nurlan Ábdirov saılaý komıssııalary túrli aqparattyq resýrstar arqyly saılaýshylar tiziminde óz mártebesin naqtylaý úshin adamdarǵa múmkindikter jasaý boıynsha jumys júrgizip jatqanyn atap ótti. Bul jumysqa Aqparat jáne qoǵamdyq damý, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrlikteri de qatysty.
Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Áset Turysov 6 naýryzda MO IRBP men eGov-ta «JSN arqyly saılaý ýchaskesin izdeý» servısteri, sondaı-aq uıaly baılanys operatorlary arqyly SMS-taratý iske qosylatynyn habarlady.
Mobıldi bankıngtiń qosymshalarynda tıisti habarlamalardy iske qosý josparlanyp otyr. Qazirgi ýaqytta «Elektrondyq úkimet» portalynda – azamattardy tirkeý jáne azamattardy tirkeý orny boıynsha málimetterdi tekserý onlaın-servısterin iske asyrý máseleleri pysyqtalýda.
Nurlan Ábdirov otyrysta sondaı-aq saılaý úderisin qujattamalyq qamtamasyz etýde saılaý bıýlletenine úlken ról bólinetinin atap ótti. Bıýlleten arqyly daýys bergen árbir saılaýshynyń erik-jigerine zańdy kúsh beriledi, óıtkeni bıýlleten ؘ eń mańyzdy saılaý qujattarynyń biri. Bul bıýlletenderdiń nysanyn, mátinin, shyǵarylymyn bekitýge baılanysty barlyq aspektilerdi muqııat quqyqtyq retteý qajettiligin týdyrady.
Osy máselege qatysty jan-jaqty toqtalǵan OSK múshesi Sábıla Mustafına daýys berýge arnalǵan bıýlletenderdiń nysany men mátinin, olardy daıyndaý tártibin, qorǵalý dárejesin saılaý bıýlletenderiniń sany jáne olardy aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna jetkizýdi belgileıtinin atap ótti.
Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattaryn saılaý jónindegi birlesken naýqannyń erekshelikterin, sondaı-aq jekelegen saılaý okrýgteri boıynsha joǵary básekelestikti eskere otyryp, osy naýqanǵa saılaý bıýlletenderiniń túrleri boıynsha OSK-nyń jeke sheshimin qabyldaý usynyldy.
Otyrysta daýys berýge arnalǵan 5 bıýlleten nysandary men blankilerine qoıylatyn talaptar, onyń ishinde eki jaqty format, bıýlleten blankisiniń túsi men mólsheri bekitildi:
- Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń partııalyq tizimder boıynsha saılanatyn depýtattaryn saılaý boıynsha: túsi – kók, formaty – A5;
- Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn depýtattaryn saılaý boıynsha: túsi – jasyl, A5 formaty – 16 úmitkerge deıin, qıylǵan format – 16-dan astam;
- Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń máslıhattarynyń depýtattaryn saılaý boıynsha: túsi – qyzyl kúreń, A5 formaty;
- Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn máslıhattarynyń depýtattaryn saılaý boıynsha: túsi – qyzǵylt sary, A5 formaty – 16 úmitkerge deıin, qıylǵan format – 16-dan astam;
- Oblystyq mańyzy bar qalalar, aýdandar máslıhattarynyń birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn depýtattaryn saılaý boıynsha: túsi – sur, A5 formaty – 16 úmitkerge deıin, qıylǵan format – 16-dan astam.
Osylaısha, 17 oblystyń aýmaǵynda ornalasqan árbir saılaý ýchaskesinde bıýlletenderdiń 5 túri, al 3 megapolıste – 4 bıýlleten beriledi.
Ortalyq saılaý komıssııasy partııalyq tizimder boıynsha jáne birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaýshylardyń jalpy sanynyń bir paıyzyn qosa alǵanda, óńirlerge daıyndaýǵa jáne jetkizýge jatatyn Parlament Májilisiniń depýtattaryn saılaý jónindegi saılaý bıýlletenderiniń sany 12 152 876 danany quraıtynyn anyqtady.
Máslıhat depýtattaryn saılaý jónindegi saılaý bıýlletenderiniń sanyn óńirlerdiń tıisti saılaý komıssııalary belgileıdi, olardyń daıyndalýyn jáne saılaý ýchaskelerine ýaqtyly jetkizilýin qamtamasyz etedi.
OSK tóraǵasy usynylǵan bıýlleten formaty bekitilgen bıýlleten mátinin sýret sapasy men oqylymdylyǵyna nuqsan keltirmeı ornalastyrýǵa múmkindik beretinin atap ótti. Ol sondaı-aq kórý qabileti nashar adamdar úshin saılaý ýchaskeleri barlyq qajetti jaǵdaılarmen, sonyń ishinde qosymsha jaryqtandyrýmen jáne úlkeıtkishtermen jabdyqtalatynyn atap ótti.
Máseleni qaraý qorytyndylary boıynsha Nurlan Ábdirov OSK apparaty men aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna saılaý bıýlletenderin daıyndaý jáne saılaý ýchaskelerine ýaqtyly jetkizý jóninde sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.
Úshinshi másele boıynsha OSK tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov baıandama jasady. Ol saılaý týraly zańnamaǵa sáıkes saılaýshylardyń tizimderin kópshiliktiń nazaryna usyný men saılaý kúni arasyndaǵy kezeńde saılaýshy óziniń turǵan jerin aýystyrǵan kezde ýchaskelik saılaý komıssııasy saılaýshynyń ótinishi boıynsha jáne onyń jeke basyn kýálandyratyn qujatty usynǵannan keıin saılaýshyǵa daýys berý quqyǵyn beretin esepten shyǵarý kýáligin beretinin habarlady.
Esepten shyǵarý kýálikterin berý 4 naýryzdan bastalady jáne daýys berý kúniniń aldyndaǵy kúnniń jergilikti ýaqyty boıynsha saǵat 18.00-de, ıaǵnı 18 naýryzda toqtatylady. Birlesken saılaý naýqanyn jáne onyń erekshelikterin eskere otyryp, saılaýdyń árbir túri boıynsha bıýlletenderdiń túsine sáıkes daýys berý quqyǵyn beretin esepten shyǵarý kýálikteriniń 5 túri ázirlendi.
Daýys berý quqyǵyn beretin esepten shyǵarý kýáligin kórsetken kezde ýchaskelik saılaý komıssııasy daýys berý kúni saılaýshyny ózi turǵan jerdegi saılaý ýchaskesindegi saılaýshylar tizimine engizedi.
Bul rette daýys berý quqyǵyna esepten shyǵarý kýáligi bir eldi meken sheginde basqa saılaý okrýginde nemese basqa saılaý ýchaskesinde daýys berýge qatysqysy keletin saılaýshylarǵa berilmeıdi. Iаǵnı basqa óńirlerden, onyń ishinde esepten shyǵarý kýálikterimen kelgen, sondaı-aq Qazaqstannan tys jerlerde daýys beretin azamattar tıisti okrýg sheginde ǵana daýys beredi.
Komıssııa tóraǵasy «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń normalaryna sáıkes Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna kandıdattardyń partııalyq tizimderin usynǵan saıası partııalar saılaý aldyndaǵy pikirsaıystarǵa qatysýǵa quqyly ekenin habarlady. Olardy ótkizýdiń tártibi men sharttaryn Ortalyq saılaý komıssııasy aıqyndaıdy.
Al saılaý aldyndaǵy televızııalyq pikirsaıystardy uıymdastyrý jáne ótkizý týraly OSK múshesi Anastasııa Shegorsova baıandama jasap, pikirsaıysty uıymdastyrý úshin Ortalyq saılaý komıssııasy Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligimen tıisti telearnany anyqtaý boıynsha konsýltasııa ótkizgenin habarlady. Telearnanyń fýnksıonaldyq jáne tehnıkalyq múmkindikteri, sondaı-aq aýdıtorııany barynsha qamtý mańyzdy faktorlar boldy. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi «Habar» memlekettik jalpyulttyq telearnasynyń efırinde saılaý aldyndaǵy televızııalyq pikirsaıystar ótkizýdi usyndy. Arna búkil el boıynsha telehabarlardyń keń spektrinde habar taratady. Saılaý aldyndaǵy televızııalyq pikirsaıystardy ótkizý kúni 16 naýryz bolyp belgilendi.
Parlament Májilisi depýtattarynyń kezekten tys saılaýynda shet memleketter men halyqaralyq uıymdardan baıqaýǵa qatysýǵa akkredıtteý jónindegi qorytyndy másele boıynsha OSK hatshysy Muhtar Erman sóz sóıledi. Ol búgingi kúnge deıin 11 shet memleket pen 3 halyqaralyq uıymnan 111 baıqaýshy akkredıttelgenin habarlady. Búgin akkredıtteýge 2 shet memleket pen 3 halyqaralyq uıymnan 52 baıqaýshynyń kandıdatýrasy usynyldy: Úndistannan – 3 kandıdatýra, Moldovadan – 2 kandıdatýra, TMD-dan baıqaýshylar Mıssııasynan – 17 kandıdatýra, TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń Parlamentaralyq assambleıasynan – 28 kandıdatýra jáne Shanhaı yntymaqtastyq uıymynan – 2 kandıdatýra.
Otyrystan keıin BAQ úshin dástúrli túrde brıfıng ótkizip, onda komıssııa músheleri jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap berdi.
