Bıe sútiniń quramynda qandaı dárýmender bar?
Bıe sútiniń hımııalyq quramyn zerttegen ǵalymdardyń málimetinshe, qymyzda A, Vi, Bi2, D, S, E, F jáne basqa da dárýmender bar. Mysaly, bir lıtr qymyzda:
- A dárýmeni men karotın 0,092-0,690 mg;
- S dárýmeni 86, 94 – 135 mg;
- askorbın qyshqyly 145 mg kóleminde kezdesedi.
Qymyz quramyndaǵy S dárýmeniniń mólsheri ashý prosesimen tikeleı baılanysty. Medısına ǵylymdarynyń kandıdaty V.Iý.Shılo men ǵalym G.Rahımovtyń zertteýinshe, bir lıtr bıe sútinde 99,98 mg S dárýmeni bar. Al ǵalym Habdrahman Dúısembınniń zertteýlerine sáıkes, 3-4 jasynda birinshi ret qulyndaǵan bıe sútiniń quramynda S dárýmeniniń eń kóp mólsheri – 161,2 mg, 15-17 jastaǵy kóp qulyndaǵan bıe sútinde azyraq - 124,2 mg bolady.
Munymen qatar, qymyz kún men ýltrakúlgin sáýle áserinen túziletin D dárýmenine baı, ásirese ýyz quramynda mol kezdesedi. R.Davıdov pen M.Ermakovanyń zertteýinshe, bir lıtrinde 0,65-1,05 mg E dárýmeni bar. Munymen qatar, qymyzda holesterın almasýdy retteıtin F dárýmeni de kezdesedi.
Qymyz qandaı aýrýlarǵa em?
Sondaı-aq bıe sútinde V tobyna jatatyn tıamın, rıboflavın jáne pantoten qyshqyldary, bıotın, folı qyshqyly, Bi2 dárýmeni jáne taǵy basqa bar. Bul dárýmen birinshi kezekte «berı-berı» (júıke júıesiniń qabynýy) aýrýyna shaldyqqan naýqastarǵa em. Atalǵan aýrýǵa shaldyqqan naýqastyń qaryn sóli az bólinip, tábeti nasharlaıdy, bulshyq eti álsireıdi, uıqysy qashady jáne asqynǵan jaǵdaıda adam sal bolyp qalady. Budan ózge V2 jáne A dárýmeni qosylyp kórý aǵzalaryna oń áserin beredi.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, qymyzdy ashytqan kezde dárýmender mólsheri birshama ózgeredi. Bıotın, tıamın, Bi2 dárýmenderiniń mólsheri azaısa, pantoten qyshqyly azaıady, al rıboflavın, folı qyshqyly sol kúıinde qalady.
Professor N.K.Gorıaev bıe sútiniń adam aǵzasyna oń áserin tıgizýi týberkýlezdi emdeýge kómegi mol kalsıı tuzynyń kóptigimen baılanysty bolýy múmkin ekenin aıtqan. Qymyzdaǵy kalsııdiń jartysyna jýyǵy sút aqýyzynyń quramyna kiretindikten, aǵzaǵa jyldam ári tolyq sińedi. Kalsıı aǵzadaǵy mıneraldardyń almasýyna áser etip, ókpe týberkýlezinen paıda bolǵan qýystarda izbes tuzdarynyń jınalýyna sebepshi bolady.
