Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bul kisiniń ózindik pedagogıkalyq joly qalyptasqan. Basty ustanymy – ár sabaqty túrlendirip ótkizý. Ol sabaqqa daıyndyqsyz kelgendi jany súımeıdi. Sabaq bastalardan bir saǵat buryn mektepke kelip, «Bilim lend», «Onlaın mektep» baǵdarlamalaryn saralap, kúndelikti sabaq taqyrybyna daıyndalady. Ol qazirgi orta mekteptiń oqý baǵdarlamasy oqýshyny óz betinshe izdenýge mashyqtandyrady jáne ujymdyq jumysqa úıretedi deıdi.
Bular – bir kisideı tatý ujym. Lıseıdiń kez kelgen ustazy ózi sabaq bermeıtin oqýshynyń esepti túsinbeı otyrǵanyn kóre qalsa, qasynan ótip ketpeıdi. Janyna baryp, eseptiń shyǵarylý jolyn kórsetedi. Bul jerde meniń oqýshym, basqa muǵalimniń oqýshysy degen bólip-jarý joq. Basqa muǵalim sabaq beretin synyp oqýshysynyń túsinbeı turǵan jerin úıretip jiberse, oǵan óz muǵalimi esh renjimeıdi. Ushtap Baqtyǵalıqyzy kóptegen mektepte qalyptasqan jaǵymsyz jaıt – pán muǵaliminiń sabaq beretin synybyn óz jekemenshigindeı kórýi deıdi. Oǵan qaısibir ata-analardyń balalaryn repetıtorlyq ortalyqtarǵa tasýǵa áýestenip alýy da unamaıdy.
«Men repetıtorlyqpen jappaı áýestenýge qarsymyn. О́ıtkeni mektep muǵalimi men repetıtorlyq ortalyq mamanynyń taqyrypty túsindirýdegi tásilderi ártúrli bolǵandyqtan, eki arada alshaqtyq paıda bolyp, oqýshy taqyrypty durys meńgermeı qalady. Onyń ústine, repetıtorlyq ortalyqtardyń kóbi tek aqsha tabýdyń sońyna túsip ketti. Keı muǵalim esepti meniń tásilimmen shyǵar dep talap qoıady. Bul da durys emes. Bala ártúrli tásilmen shyǵara bilse, oǵan kedergi jasamaǵan jón», deıdi Ushtap Baqtyǵalıqyzy.
Fızıka-matematıka lıseıiniń muǵalimderi kanıkýlǵa keter aldynda ár oqýshyǵa 200-ge jýyq esep berip, sabaqqa oralǵanda tekseredi. Alaıda ata-analar balalar kanıkýl kezinde demalýy kerek dep qarsylyq tanytqan soń, keıingi kezde muǵalimder úıge esep berýdi doǵardy. Sondaı-aq jarty jyl saıyn oqýshylardan emtıhan tapsyrý úrdisi de toqtady.
Koronavırýs pandemııasy kezinde onlaın oqýdyń kesirinen lıseı oqýshylarynyń bilim deńgeıi nasharlaǵany jasyryn emes. Alaıda ustazdar jankeshtiliginiń arqasynda balalar baǵdarlamany qýyp jetti.
«Sabaq aıaqtalǵannan keıin ár oqýshyny bir-eki saǵatqa alyp qalamyz. Bir kúni matematıka, bir kúni qazaq tilinen, bir kúni taǵy basqa pánderden degendeı, keste qoıyp, balalarmen jumys isteımiz. Sebebi ár balanyń qabileti ártúrli. Keı bala muǵalimniń aıtqanymen túsinetin bolsa, keıbiri óz betimen oqı beredi. Degenmen synypta balalar taqyryptan qalyp qoıǵysy kelmeı jarysa oqıdy, túsinbegen jerlerin bir-birinen suraıdy», deıdi keıipkerimiz.
Ushtap Baqtyǵalıqyzy buıyǵy balanyń boıynda jasyrynǵan qabiletti tez tanıdy. Máselen, 2004 jyly Aqtóbe oblysy boıynsha mektep bitirýshiler arasynda UBT-dan eń joǵary 120 ball jınaǵan Kemel Seıilhanov 8-synypqa basqa mektepten aýysyp kelgende ortasha oqıtyn edi. Ushtap apaıy Kemeldiń boıyndaǵy matematıkaǵa degen qabiletti kóre bildi. Nashar oqıtyn oqýshyny ortasha deńgeıge kóterip, odan keıin matematıka páninen qalalyq olımpıadaǵa qatystyrdy. Bir synyptyń bilimimen shektelmeı, joǵary synyptyń esepterin shyǵarta bastady. Kemel 8-synypta fızıkanyń esebin dıfferensıaldy teńdeýmen sheshe bildi. Mundaı tásildi ýnıversıtettiń 3-kýrsynda ǵana meńgeredi. Kemel Seıilhanov joǵary synyptarda matematıkterdiń «Jibek joly» olımpıadasynda, Jáýitkov atyndaǵy olımpıadada da oza shapty. 2000 jyldyń basynda fızıka-matematıka lıseıiniń dırektory bolǵan Bolat Izbasarov jumysta talapshyl, sóıte tura adamdy tanı biletin, muǵalimdi baǵalaı biletin basshy edi. Ol kisi Kemeldiń boıyndaǵy talantyn kóre bilgen Ushtap apaıdyń da jolyna kedergi bolǵan emes. Osyndaı tamasha basqarýshylyqtyń arqasynda 2004 jyly Aqtóbe oblysy UBT qorytyndysy boıynsha respýblıkada 3-shi orynǵa shyqty. Alaıda 2013 jyldan bastap osy oqý ornynyń ǵımaratyn tartyp alyp, jabamyz degen sholaq naýqan bastalǵanda, oqýshynyń da, muǵaliminiń de kúıi ketti. Sol ýaqytta fızmat mektebine jaǵdaı jasap, bala sanyn kóbeıtkende, oblystaǵy eń aldyńǵy oryndaǵy oqý ordasy bolyp qalar edi.
«Biz osyǵan deıin tájirıbeden ótýge kelgen ýnıverstıtettiń joǵary kýrs stýdentterin jumysqa shaqyryp júrdik. Kadrdy solaı jınadyq. Alaıda byltyrdan bastap muǵalimderdi konkýrspen qabyldaıtyn boldy. Lıseıdegi jas ustazdardy ózim oqý isiniń meńgerýshisi bolyp turǵanda jumysqa qabyldadym. Olardyń bári mektepte oqyp júrgende matematıkadan oblystyq olımpıadalardyń jeńimpazdary bolǵan», deıdi ustaz.
Ushtap apaıdyń talapshyldyǵy, kez kelgen isti aıaǵyna deıin jetkize biletin qasıeti ákesi Baqtyǵalı Tańatarovtan juqsa kerek. Ol kisi Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń maıdangeri, barlaýshy, Berlınge deıin barǵan. «Otbasymyzda on eki bala boldy. Meniń aldymda tórt aǵam, eki apaıym bar. Ákemniń erkeleý qyzy boldym. 8-synypta oqyp júrgenimde, ákem qaıtys boldy. Mektep bitirgende oqýǵa barýyma sheshem qarsy bolǵanda, ózimmen teteles aǵam «men oqymasam da, Ushtap oqysyn» dep oqýǵa jiberdi. 1971 jyly elde aqsha joq, qıyn ýaqyt. Aqtóbe pedınstıtýtyna túskende, meniń baǵyma keremet ustazdar tap boldy. Biraq matematıkany jaqsy kórsem de, muǵalim bolýdan júreksinetinmin», deıdi ol.
Ushtap apaı Aqtóbe pedınstıtýtyndaǵy ózine sabaq bergen ustazdary Nasyrolla Muqanov pen Isataı Ilııasovty erekshe iltıpatpen eske alady. Esepti óte jaqsy shyǵaryp, biraq muǵalim bolǵysy kelmeı júrgende, Nasyrolla ustazy «muǵalimdik qabiletiń bar» dep baǵalaǵany ómir boıy esinde qaldy. Keıin uzaq jyl áriptes bolyp qatar júrgen, oblystyq fızıka-matematıka mektebiniń dırektory bolǵan Bolat Izbasarovty «Talapshyl, biraq óte ádil edi. Ustazdyq jolymnyń qalyptasýyna yqpal etti», dep baǵalaıdy.
Aqtóbe pedagogıkalyq ınstıtýtynyń fızıka-matematıka fakýltetin aıaqtaǵannan keıin ustazdary ǵylymmen aınalysýǵa shaqyrsa da, otbasy jaǵdaıymen týǵan jeri Oıyl aýdanynyń «Qurman» keńshary Kóptoǵaı aýylyna oraldy. Bul kezde anasy Jańyl Kóptoǵaı mektebiniń kúndiz edenin jýsa, túnde peshin jaǵady. Anasynan ózge tabys tabatyn «Qurman» keńsharynda mal dárigeri bolyp jumys isteıtin aǵasy ǵana. Osyndaı ómir belesinen ótip turmys quryp, Alǵa aýdanynyń mektepterinde sabaq berdi. Sodan keıin Aqtóbedegi fızıka-matematıka mektebiniń irgesiniń bekýine kóp eńbek sińirdi.
Búginde Ushtap apaıdyń shákirtteri bıikterdi baǵyndyryp keledi. Olar ártúrli salada eńbektenip júr. Shetelge ketkenderi de kóp. Ol qazaq mektebiniń bilimi tómen degen qalyptasyp qalǵan jalǵan túsinikke jany qas. «Qazaq mektebiniń bilimi, qazaq balalarynyń namysy joǵary. Tek olardyń namysyn oıatatyn, jigerin janıtyn jaqsy ustaz kerek. Qazir tehnologııa jyldam damyp jatyr. Oqýshylarymyzdyń sol jańa bilimmen aınalysýyna jol ashýymyz kerek. Biraq oǵan mektep muǵaliminiń shamasy jetpeıdi. Ýaqyty da tapshy. Balany damytýǵa tosqaýyl qoımaýymyz kerek», deıdi tájirıbeli ustaz.
Mektep oqýshylaryna óz kúshine súıenip adam bolý, ómirde adal eńbekpen jetistikke jetý qaǵıdalaryn uǵyndyra bilý óte mańyzdy. Balany táýelsiz bolýǵa, elin súıýge úıretý kerek. Osyndaı adal eńbegimen aqtóbelik mektep oqýshylarynyń baǵyn jandyrǵan Ushtap Tańatarova – elge adal qyzmet etýdiń jarqyn úlgisin kórsetken tuǵyrynan taımaǵan ustaz. Naǵyz ustaz.
Aqtóbe oblysy
