Zooınjener mamandaryn daıarlaý úrdisi sońǵy jyldary keıingi qatarǵa ysyrylyp qalǵany belgili. «Almaty zoovetErınarlyq ınstıtýty 1929 jyly eki fakýltetten qurylǵan bolatyn: zootehnıkalyq (keıinnen zooınjenerlik) jáne veterınarlyq. О́kinishke qaraı, otandyq agrokeshen salasyna uzaq ýaqyt kadrlar daıarlap kelgen fakýltet ótpeli kezeńderde óz ataýynan aıyrylyp, «Tehnologııa jáne bıoresýrstar» fakýltetiniń quramyna enip ketti. Atynan da, zatynan da aıyrylyp qalǵandyqtan, qazirgi kúni mal sharýashylyǵy salasynda jumys isteıtin bilikti zooınjener mamandardyń jetispeýshiligi anyq baıqalyp otyr. Zaman talabyna saı suranysty eskere otyryp, ýnıversıtet basshylyǵy «Tehnologııa jáne bıoresýrstar» fakýltetiniń ataýyn «Zooınjenerııa jáne taǵam óndirisiniń tehnologııasy» dep ózgertýge sheshim qabyldady. Sonymen birge «Mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý tehnologııasy» kafedrasy «Zooınjenerııa» bolyp ózgertildi», dedi Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy-rektor Aqylbek Kúrishbaev.
Zooınjenerler mal sharýashylyǵynyń tıimdi iske asýyn qamtamasyz ete otyryp, janýarlardy kútip-baǵýmen, ósirýmen, seleksııalaýmen, azyqtandyrýmen tikeleı aınalysady. Sonymen qatar qarjylyq shyǵyndardy eseptep josparlaýdy durys jolǵa qoıa biletin bilikti mamandar mal sharýashylyǵy ónimderi men shıkizat óndirýdegi táýekelderdi de tómendetedi.
Osy oraıda Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor Ábdirahman Ombaevty áńgimege tartqanymyzda «Elimizde bıologııa jáne veterınarııa salasynda tereń bilimi bar, jan-jaqty tájirıbesi mol zooınjenerlerge suranys óte joǵary. Alaıda keıingi 25 jylda zooınjener mamandardy daıarlaý isine múlde mán berilmeı qaldy», dep qynjylysyn bildirdi.
– Mal sharýashylyǵy ejelden ata-babalarymyzdyń tirshilik kózine aınaldy. Tórt túliktiń «minse – kólik, kıse – kıim, jese – et» retindegi suranysy artpasa, kemigen joq. Salystyrmaly túrde alatyn bolsaq, elimizde óndiriletin jalpy ónimniń elý paıyzǵa jýyǵy aýyl sharýashylyǵynyń enshisinde. Osy oraıda Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetinde zooınjenerlerdi daıyndaý isiniń jolǵa qoıylýy salanyń bolashaqta órkendeýine jol ashatyn bolady. Sondyqtan ýnıversıtette ashylǵan mamandyqqa aýyl jastaryn kóptep tartý ýaqyt kúttirmeıdi. О́ıtkeni mal basynyń ósýi, azyqtanýy, genetıkasy, seleksııasyna jaýapty bolatyn mamandar – zooınjenerler. Búginde qalalardyń mańyndaǵy «Baıserke-Agro», «Adal», «Amıran», «Rodına» sııaqty sharýashylyqtardyń barlyǵy derlik avtomattandyrylǵan. Sıyr saýý, jem-shóp salýdy robottar atqarady, – deıdi Ábdirahman Ombaev.
Búginde elimizde aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy 220 mln gektar jerdiń 187 mln gektaryn mal jaıylymdary quraıdy. Mal jaıylymdaryn tıimdi maqsatta paıdalaný qajettigin alǵa tartqan professor Ábdirahman Ombaev keıingi otyz-qyryq jylda sút ónimdiligi bir jylda 1,8-2 myń lıtrden aspaı kele jatqanyn atap ótti.
– О́rkenıetti elderde bul kórsetkish ortasha eseppen 10-15 myń lıtrdi quraıdy. Búginde úlken sharýashylyqtarda 7-15 myń lıtr sút alatyn múmkindik bar. Jaıylymdardy tıimdi paıdalanyp, úı sharýashylyǵyndaǵy sıyrlardan keminde 4-5 myń lıtr sút alýǵa bolady. Osy oraıda ǵylym men sharýashylyqty baılanystyra otyryp, mal tuqymyn asyldandyrý jumystaryn jandandyrý da ýaqyt talaby. Bul baǵytta da shetelderden artta qalyp qoıdyq. Áli kúnge mal tuqymyn asyldandyrý, ónimdiligin anyqtaý ádisinde eski súrleýmen kelemiz. Sonymen qatar dúnıe júzinde qoldanylyp otyrǵan genom, seleksııa, gendik qoryn bilý, ındeksti baǵalaý, maldyń tegin anyqtaý jumystary da kenjelep qaldy, – deıdi ǵalym.
Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetiniń bazasynda zamanaýı jaraqtalǵan zerthanalar aldaǵy ýaqytta ǵalymdardyń jańa izdenisterine jol ashýmen qatar, jyldar jelisinde dáleldengen óndiristik keleshegi zor jobalardy iske asyrýǵa múmkindik beredi. Búginde ýnıversıtette álemdik deńgeıdegi qazaq-japon, sondaı-aq basqa da ýnıversıtetter ǵalymdarymen birlesken jumystar jolǵa qoıylyp, qos dıplomdy júıe iske asyrylyp keledi. Jańa zaman zooınjenerlerin daıyndaýdy da osy standartqa jaqyndatýdy kózdep otyrǵan ýnıversıtet ǵalymdary ınnovasııalyq zertteýlerdi óndiriste barynsha tıimdi, júıeli qoldanýǵa basymdyq berýmen qatar oqý baǵdarlamalaryn sheteldik jetekshi professorlardyń qatysýymen jańǵyrtý jáne stýdentterdiń praktıkalyq bilimin kúsheıtýdi maqsat etedi.
ALMATY
