Memleketshildik minberi

Biz syn saǵatta dana Abaıǵa júginemiz. Oıshyl aqyn:

Qaırat pen aqyl jol tabar –

Qashqanǵa da, qýǵanǵa.

Ádilet, shapqat kimde bar –

Sol jarasar týǵanǵa, –

deıdi. Qazirgi zamana shyndyǵy, ǵalamdyq qubylystar, aınalamyzdy toryǵan qıly qaýip el­dikti saqtap beıimdelýdi, qubyla soqqan jel­di dıirmenge baǵyttaýdy talap etedi. Abaıdyń «ádi­letke erik-jiger, kúsh (shapqat) serik bo­lýyn» aıtýy tegin emes. Osy ekeýi birigip bere­ke­ni, elshildikti quraıdy.

Álemniń kóshbasshy ǵulamasy ál-Farabı «Mem­leket qaıratkeriniń naqyly» traktatyn­da baıandy qala-memlekettiń ustyny bolar bes áleýmettik topty júıelegen. Olar: ıgi jaq­sy­lar, sóz ustaǵan sheshender, ǵa­lym­dar, saq­shylar, is adamdary. Eń keremeti, ol qa­ra­paıym eńbekqordy da is adamyna jat­qy­za­dy. Sondaı-aq adamzat ustazy qandaı qala-memleketter qurdymǵa ketetinin anyqtaǵan. Olar: suranshaq qala, deldal qala, azǵyn qala, mansapqor qala, toıshyl qala, rııa qala, ekiudaı qala, adasqaq qala. Mine, ǵulama zamandastaryna da, keler urpaqqa da osydan saqtanýdy amanattaǵan.

Biz búgin Alash zııalylary aıqyndaǵan elshildikke ıaǵnı memleketshildikke zárýmiz. El Prezıdenti Q.K.Toqaevtyń: «Memlekettik qyzmet jeke bastyń baq-dáýletin arttyratyn jer emes. Bul – týǵan halqyńnyń aldynda aıryqsha jaýapkershilik arqalaý» degen syndarly sózin barlyq salanyń mamandaryna da qaratyp aıtýǵa bolady.

Memleketshildik – memlekettiń asyl múd­de­si jolynda elge, halyqqa qyzmet. Nıet­tiń de, oıdyń da, amaldyń da, is-árekettiń de osyǵan baǵyttalýy. Memleket – Otanǵa qyzmet etýdiń mádenıeti bolsa, memleketshildik – osy máde­nıet­tiń arqaýy. Ult, halyq, adam qun­dy­lyǵy materıaldyq, saıası, ekonomıkalyq pa­ryqpen ǵana ólshenbeıtindikten, osy uǵym­dar­ǵa tán rýhanı mán-maǵyna memlekettiń de mazmunynda turýy kerek. Sonda kókeıkesti memleketshildik bul uǵymdardyń qalypty tetigine, quramdas sıpatyna aınalady.

О́kinishke qaraı, bizde qoǵam men memlekettiń arasy «keıde tatý, keıde qatý». Bul – keńestik bılikten qalǵan «kompleks». Iаǵnı «bılik adamyn qoǵam múshesi, et pen súıekten jaralǵan adam» dep túsinbeý, tipti jat kórý baıqalyp jatady. О́rkenıet álippesine qarasaq, memleket ózimen kelisimi aıqyn qoǵamnan turatynyn kóremiz. Muny qarapaıym tilde tápsirlesek, burq-sarq qaınaǵan qoǵam men ádiletti memleket kóp nárseni, tipti barlyq is-áreketti birlesip atqarady. Memleket aspannan aıaǵy salbyrap túspeıdi, qoǵam men onyń senim bildirgen ókilderiniń (bıliktiń) úılesiminen paıda bolady. Sóıtip ekeýi birlesip, pikirlesip qabyldaǵan zańǵa baǵynady. Zań bolmasa, zańsyzdyq ornyǵady. Bılik zańnyń oryndalýyn qadaǵalaıdy. Memleket álippesi – osy.

Jurt keıde oraıly, keıde oraısyz synaıtyn sheneýnik – qoǵamnyń opponenti emes, qaıta sonyń bir múshesi. Onyń múddesi de qoǵamnan bólek bolmaýy kerek. Kez kelgen memlekettik qyz­metker bir mezgilde memlekettiń de, qoǵam­nyń da múddesin teń oılap, teń qorǵaýy qajet. Onyń kásibı, laýazymdyq bedeli osymen ólshenedi. Áleýmettiń suraǵy: «Sheneýniktiń múd­d­esi týǵan jeriniń, qoǵamnyń, eldiń múd­de­­simen sáıkese me? Ol ózi qyzmet etetin qala, aýdan, aýyl turmysyn jaqsartý jolynda ne istep júr?» bolsa, bul memleketshildik usta­nym­ǵa sáıkes keledi.

Memleket basshysy aıtqan: «Zań ústemdigi, bılik­tiń ashyqtyǵy men halyq aldynda esep berýi joǵary deńgeıde bolyp, memleket isine aza­mattyq qoǵam ókilderi belsene aralasqan jaǵ­daıda ǵana ádilettilik berik ornyǵady» degen pikirdiń máni sol. Ádiletti Qazaqstannyń álip­pesi – osy.

Iá, ádette «memleketshil» uǵymyn bilikti saıası tulǵalarǵa, moıyndalǵan qoǵam qaırat­ker­lerine, mádenıet salasy azamattaryna qa­tys­ty aıtyp jatamyz. Sonymen birge keńes zamanynda engen «iri uıymdastyrýshy» degen de anyqtama bar. Qazir kompanııa-korporasııalardy basqarýshylar – osy sanatta. Biraq olardyń mem­leketshildigi, elshildigi qaı deńgeıde ekeni qoǵamǵa belgili. Áleýmetshil memleketke mańyz­dysy – áleýmettiń memleketshil bolýy, ha­lyq­tyń memleket qundylyǵyn qadirleýi.

Biz búgin ulttyń júz jyldyq jylnamasy – «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas aıdaryn «Mem­leketshildik minberi» dep ataı otyryp, ba­sylymnyń ár materıaly, barsha kótergen máse­lesi osy qundylyqqa saı jazylýyn qala­dyq.

Abyroı bolǵanda, 80-jyldardyń sońynan beri elshil gazet-jýrnaldar – negizinen osy baǵdarda. Alash kósemi Álıhan Bókeıhannyń zamandastaryna aıtqan eki nasıhaty eske túsedi: «Jurt baqyty is jurtqa yńǵaıly bolsa shyǵady», «Eldi aq jolǵa salamyn deseń, istiń astaryn qarastyr, istiń syrty – jaýǵa bel kórsetken». Endi bul oıdy ál-Farabı, Abaı parasatymen sabaqtasaq, búgin, erteń jáne keleshekte elimizge aýadaı qajet memleketshildiktiń, ony halyqqa dóp jetkizetin minberdiń deńgeıi aıqyndala túsedi.