«Sýbsıdııa toqtasa, kúnimiz ne bolady?» dep alańdaǵan «Turkey PVL» JShS ujymy Úkimetten demeýqarjyny tóleý tetikterin burynǵy kúıinde qaldyrýdy surap otyr. Kúrketaýyq eti áleýmettik mańyzǵa ıe azyq-túlik sebetine enbeıtini belgili. Deı turǵanmen búginde ony Qazaqstan boıynsha nebári eki fabrka – Pavlodardaǵy «Turkey PVL» jáne Túrkistan oblysyndaǵy «Ordabasy qus» kompanııalary óndiretinin eskergen abzal. Sońǵy atalǵan kásiporynnyń da jaǵdaıy máz emes.
Kerekýdegi kúrketaýyq etin óndiretin kásiporyn budan birer jyl buryn memlekettiń qoldaýynsyz, óz betinshe bankterden nesıe alyp ashylǵan. Kompanııa basshysy Erbol Dosybaevtyń sózine súıensek, jańa óndiristi qurýǵa 3,5 mlrd teńge jumsalypty. Seh jylyna 8 myń, al kúnine 30 tonnaǵa deıin ónim shyǵarýǵa qaýqarly. Biraq bul úshin eńbek uıymyna keńeıý qajet. Jańadan qosymsha ınkýbator men 9 qus qorasy salynsa, óndiris ulǵaıady. Bul joba-jospardy ómirsheń etýge kompanııanyń qarjylyq múmkindigi jetkiliksiz. Sondyqtan bar úmit – memleket kómeginde. Onyń ústine jańadan qabyldanǵan sýbsıdııa talaptary boıynsha kásiporynda jylyna 20 myń tonna kúrketaýyq eti shyǵarylýy kerek dep jazylǵan. Al kásiporyn jylyna nebári 2,5-2,7 myń tonna et beredi. Sýbsıdııa talaptary 5 myń tonnaǵa deıin azaıtylǵannyń ózinde seriktestikke qazirgi óndiristi eki ese ósirý mindetteledi. Ondaı kórsetkishke qol jetkizý demeýqarjysyz oıǵa syımaıtyn dúnıe dep sanaıdy Erbol Káribekuly. Sondyqtan buryn tólenip kelgen sýbsıdııa normatıvteri qaıtarylyp, damýǵa múmkindik berilse abzal. Kásiporynda qarjy paıda bolsa, jańa ınkýbator turǵyzylyp, keńeıýge degen úmit paıda bolar edi deıdi ondaǵylar.
О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, buǵan deıin kásiporynǵa asyl tuqymdy sharýashylyqty damytqany, óndiristi ulǵaıtqany jáne ónim sapasyn arttyrǵany úshin kúrketaýyqtyń ár kılosyna 200 teńgeden sýbsıdııa tólenip kelgen. Sýbsıdııalaý normatıvteri boıynsha 2021 jyly «Turkey PVL» JShS-ǵa jalpy somasy 100 mln, byltyr 250 mln teńge tólengen. Buǵan qosa qazir qosymsha 67,6 mln teńgeniń ótinimi rezervte tur. Basqarmanyń mal sharýashylyǵyn damytý bóliminiń basshysy Qaıyrbolat Baısarınov bıyl jyl basynan sýbsıdııa talaptary ózgerip, kılosyna 100 teńgeden eseptelip jatqanyn jetkizdi. Soǵan oraı basqarma 2023 jylǵa kúrketaýyq eti boıynsha nebári 83,2 mln teńge qarastyryp qoıǵan. Alaıda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jýyqta sýbsıdııa tóleýdiń jańa qaǵıdalaryn qabyldaıdy dep kútilip otyr. Ol boıynsha kúrketaýyq eti demeýqarjydan múlde qaǵylyp qalýy yqtımal.
«Kúrketaýyq eti taýyqtyń eti sııaqty áleýmettik azyq-túlik qataryna enbeıdi. Sýbsıdııa talaptarynyń qatań bolýy da sodan. Onyń ústine erejeni mınıstrlik bekitedi. Iá, bıyl normatıvter azaıtyldy, biraq ázirshe sýbsıdııa tóleý júıesi saqtalyp otyr. Eger ol tolyq toqtatylsa, kúrketaýyq sehy ózgeris qabyldanǵanǵa deıingi kezeń úshin qazirgi qoldanystaǵy erejeler boıynsha qarajatty ala alady. Memleket qazir taýyq eti men jumyrtqa óndirisine aıryqsha nazar aýdaryp otyr. Jumyrtqanyń bir danasyna 3 teńge, bir kılogramm taýyq etine 50 teńge sýbsıdııa tólenedi. Alaıda oblystaǵy Qyzyljar qus fabrıkasy toqtaǵaly, taýyq eti boıynsha demeýqarjy alyp otyrǵan sýbektiler bizde joq. Sondyqtan bul naryq qazirgi ýaqytta bos tur», dep túsindirdi bólim jetekshisi.
Erbol Dosybaevtyń pikirinshe, kúrketaýyq etin óndirgeni úshin tólenetin sýbsıdııa buǵan deıin rasymen tıimdi bolǵan edi. Sońǵy ózgerister, ıaǵnı sýbsıdııa kóleminiń azaıyp ketýi kásipkerdiń bıznesin órkendetýge kedergi bolyp otyr. Kásiporyndy keńeıtý, et óndirisin ósirip, jańadan jumys oryndaryn qurý úshin qazirgi sátte memlekettiń qoldaýy aýadaı qajet.
«Sýbsıdııa tóleýdiń jańa talaptary shyn máninde bizdiń fabrıkamyzdyń odan ári damýyna qaýip tóndirip tur. Jyl basynan qabyldanǵan qaǵıdalardy ózgertýdi, burynǵy baǵalardy qaıtarýdy suraımyz. Bıylǵa óndiristi damytý boıynsha josparlarymyz kóp edi. Alaıda demeý bolmasa, barlyq jobamyz kúl-talqan bolǵaly tur. Qazir kúrketaýyqtyń jemi óte qymbat. Amın qyshqyly men aqýyzǵa, proteınge baı qospa bolmasa, kúrketaýyq et jınaı almaıdy. Ondaı ónimder bizdiń óńirimizde óndirilmeıdi. Amalsyzdan sonaý Almaty oblysynan soıa kúnjarasynyń (shrot) tonnasyn 350 myń teńgeden, kúnbaǵys dániniń kúnjarasyn 520 myń teńgeden satyp alyp otyrǵan jaıymyz bar. Budan basqa da túrli qospa qajet. Qazaqstan boıynsha kúrketaýyqtyń etin bizdiń kásiporyn jáne Túrkistan oblysyndaǵy «Ordabasy qus» fabrıkasy berip tur. Alaıda byltyr bıdaı qymbattap ketken ýaqytta ońtústiktegi áriptesterimiz kúrketaýyq etiniń óndirisin ýaqytsha toqtatyp tastady. Sebebi naryqtyq jaǵdaıda tıimsiz. Al biz ómirsheńdigimizdi saqtap qaldyq. Qazirgi kúni bizdiń ónimderimiz Qazaqstannyń ishki naryǵynda, Reseı, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan memleketterinde satylady», deıdi E.Dosybaev.
Pavlodar oblysy
